Grabów nad Pilicą

wieś w województwie mazowieckim
Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Grabów nad Pilicąwieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie kozienickim, w gminie Grabów nad Pilicą[4][5].

Artykuł 51°43′29″N 21°13′35″E
- błąd 38 m
WD 51°43'0.1"N, 21°13'0.1"E, 51°46'N, 21°10'E
- błąd 14 m
Odległość 1181 m
Grabów nad Pilicą
wieś
Ilustracja
Urząd gminy Grabów nad Pilicą - d. strażnica austriacka
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat kozienicki
Gmina Grabów nad Pilicą
Liczba ludności (2011) 669[1][2]
Strefa numeracyjna 48
Kod pocztowy 26-902[3]
Tablice rejestracyjne WKZ
SIMC 0621771[4]
Położenie na mapie gminy Grabów nad Pilicą
Mapa lokalizacyjna gminy Grabów nad Pilicą
Grabów nad Pilicą
Grabów nad Pilicą
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Grabów nad Pilicą
Grabów nad Pilicą
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Grabów nad Pilicą
Grabów nad Pilicą
Położenie na mapie powiatu kozienickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kozienickiego
Grabów nad Pilicą
Grabów nad Pilicą
Ziemia51°43′29″N 21°13′35″E/51,724722 21,226389

Miejscowość jest siedzibą gminy Grabów nad Pilicą. Nazwa miejscowości pochodzi od drzewa - grab. Leży w odległości 6 km na południe od Pilicy przy trasie wojewódzkiej 730. Przez zachodnią część miejscowości przechodzi linia kolejowa 8 na której znajduje się przystanek Grabów nad Pilicą. Kościół neogotycki pod wezw. Św. Trójcy.

Działa Ochotnicza Straż Pożarna. Szkoła podstawowa i gimnazjum. Posiada biologiczną oczyszczalnię ścieków. Zachował się park dworski.

Wieś szlachecka Grabowo położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie wareckim ziemi czerskiej województwa mazowieckiego[6].

HistoriaEdytuj

  • W roku 1382 r. lokowano wieś Grabów na prawie chełmińskim. Była to osada leśna, jej mieszkańcy zajmowali się smolarstwem, wypalaniem węgla drzewnego oraz bartnictwem.
  • W XVI wieku właścicielami wsi byli Grabowscy i Gwałowscy.
  • W roku 1656 przez teren Grabowa przemaszerowały wojska Stefana Czarnieckiego.
  • W XVIII wieku wieś była własnością Józefa Pułaskiego (ojca Kazimierza, Franciszka i Antoniego).
  • 26 listopada 1743 w Grabowie urodził się Franciszek Ksawery Pułaski starszy brat Kazimierza Pułaskiego.
  • W kościele w Grabowie znajduje się tablica pamiątkowa upamiętniająca chrzest bohatera Polski i Stanów Zjednoczonych Kazimierza Pułaskiego. Zgodnie z metryką chrztu odnalezioną po 1983 r. w księdze metrykalnej kościoła św. Krzyża w Warszawie w rzeczywistości chrzest miał miejsce w pałacu Potockich w Warszawie[7].
  • Wieś zmieniała właścicieli wielokrotnie. Od XIX wieku właścicielami Grabowa byli Komorniccy. W 1876 r. urodził się w Grabowie, jako Maria Komornicka, poeta Młodej Polski Piotr Odmieniec Włast (zmarł w 1948 r.).
  • W miejscu zniszczonego dworu Komornickich znajduje się obecnie szkoła podstawowa, a grobowiec tej rodziny stoi na miejscowym cmentarzu.
  • Po III rozbiorze Polski w roku 1795 znalazła się w zaborze austriackim. W Grabowie była strażnica austriackiej straży granicznej (obecnie budynek Urzędu Gminy).
  • W roku 1827 we wsi było 34 domy z 439 mieszkańcami. W roku 1867 we wsi jest 36 osad włościańskich o pow. 300 mórg.
  • Po roku 1867 gmina Grabów miała obszar 24 000 mórg i 9 000 mieszkańców, kancelaria gminy znajdowała się w Bożem. Dobra Grabów składały się z 4 folwarków - 1. Grabów 2. Wola Grabowska 3. Cychry 4. Dębniak - folwark powstał po nowo wyciętym lesie.
  • Wieś była terenem walk w 1863, 1914, 1939, 1944, 1945 roku.
  • Cmentarz wojskowy z I wojny światowej ok. 700 żołnierzy (Niemcy, Rosjanie, Austriacy). Na tym cmentarzu jest też pomnik poświęcony mieszkańcom Grabowa walczącym z Rosjanami w latach 1918-1920.
  • W roku 1929 Gmina Grabów nad Pilicą miała siedzibę w Bożem. We wsi była herbaciarnia, kowal, wiatrak
  • 19 maja 1943 roku oddział Gwardii Ludowej Henryka Szostaka ps. "Rycerz" stoczył tu walkę z żandarmerią w celu odbicia aresztowanych 20 członków PPR. Podczas walki poległ m. in. Stanisław Lachtara ps. "Stach Łysy" - członek komitetu okręgowego PPR, szef sztabu okręgu GL w Radomiu[8]
  • W czasie II wojny światowej wieś prawie całkowicie zniszczona, głównie w toku walk na przyczółku warecko-magnuszewskim
  • Na cmentarzu rzymskokatolickim znajduje się mogiła 70 żołnierzy Wojska Polskiego poległych w 1944 w czasie walk na przyczółku warecko-magnuszewskim.
  • W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa radomskiego.

ParafiaEdytuj

Jedna z pierwszych pisanych wzmianek pochodzi z 1451 roku, kiedy to Kościół w Grabowie otrzymał dziesięcinę snopową ze wsi Brzozowica. Drewniany kościół spalił się w XVIII w. W roku 1776 nowy kościół wystawił Ignacy Walewski podkomorzy królewski, właściciel Grabowa.

Kościół neogotycki pw. Św. Trójcy wzniesiony został w latach 1903-1917 według projektu arch. Tomasza Pajzderskiego.

Parafia należy do dekanatu głowaczowskiego, diecezji radomskiej.

Galeria zdjęćEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Wieś Grabów nad Pilicą w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2017-12-28] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2019-03-06].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 332 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.
  7. KAZIMIERZ PUŁASKI H. ŚLEPOWRON (1745-1779) hasło w Polskim Słowniku Biograficznym. [dostęp 2020-03-07].
  8. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945", Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 611

BibliografiaEdytuj

  • Grabów nad Pilicą (siedziba gminy). W: Danuta Lucyna Delekta, Krzysztof Zając: Tradycja Mazowsza - powiat kozienicki. Przewodnik subiektywny. Warszawa: Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki, 2010, s. 70-73.

Linki zewnętrzneEdytuj