Hadrian

cesarz rzymski

Publiusz Eliusz Hadrian (łac. Publius Aelius Hadrianus; ur. 24 stycznia 76 w Itálice, zm. 10 lipca 138 w Bajach) – cesarz rzymski w latach 117–138. Po śmierci został zaliczony w poczet bogów.

Hadrian
Publius Aelius Hadrianus
Imperator Caesar Divi Traiani filius Traianus Hadrianus Augustus
Ilustracja
Cesarz rzymski
Okres

od 117
do 138

Poprzednik

Trajan

Następca

Antoninus Pius

Dane biograficzne
Dynastia

Antoninów

Data i miejsce urodzenia

24 stycznia 76
Itálica lub Rzym

Data i miejsce śmierci

10 lipca 138
Baje

Miejsce spoczynku

Mauzoleum Hadriana

Ojciec

Publius Aelius Hadrianus Afer

Matka

Domicja Paulina

Żona

Vibia Sabina

Moneta
moneta

Rodzinne koligacjeEdytuj

Syn Publiusa Aeliusa Hadrianusa Afera i Domicji Pauliny. W wieku 10 lat stracił ojca i znalazł się pod opieką późniejszego cesarza Trajana. W 100 roku ożenił się z Vibią Sabiną (która miała wówczas 12 lat) – wnuczką siostry cesarza.

KarieraEdytuj

Przed wstąpieniem na tron pełnił wiele funkcji publicznych. Był jednym z decemwirów, trybunem drugiego legionu, kwestorem w roku 101, trybunem ludowym w roku 105, pretorem około roku 106, konsulem w latach 108 i 109 lub 110, legatem w czasie wyprawy przeciw Partom, dowódcą Legio I Minervia, legatem Syrii oraz legatem pretora do Dolnej Panonii.

PanowanieEdytuj

Po śmierci Trajana, Hadrian w wieku 41 lat został cesarzem rzymskim. Wiadomość o tym zastała go 11 sierpnia, gdy przebywał w Antiochii. W roku 118 zawitał do Rzymu, gdzie pozostał przez 3 lata. W 121 roku udał się do Galii. Zajął się umacnianiem fortyfikacji. W roku 122 znalazł się w Brytanii, gdzie zlecił budowę umocnień limesowychWału Hadriana. Zreformował system podatkowy, złagodził prawa dotyczące niewolników[1]. Zlecił Salwiuszowi Julianowi wydanie instrukcji prawnych dla pretorów zwane edyktem wieczystym (edictum perpetuum). Głównym założeniem jego polityki zagranicznej była rezygnacja z dalszych podbojów i zabezpieczenie granic Imperium Romanum. Od 129 roku nazywany był: Hadrianos Sebastos Olympios. W okresie 132–135 stłumił powstanie w Judei, a nazwę stolicy – Jerozolima – zmienił na Colonia Aelia Capitolina[2]. Usynowił Cejoniusza Kommodusa i Antoninusa Piusa, był trzecim z tzw. pięciu dobrych cesarzy. Pod koniec życia, mocno schorowany Hadrian (chorował między innymi na puchlinę wodną) zaczął podejmować kontrowersyjne decyzje, które głównie godziły w arystokrację. Po śmierci mimo to senat, z dość dużymi oporami, uchwalił jego deifikację.

Mecenas sztukiEdytuj

Dał się poznać jako mecenas sztuki i nauki. Szczególną uwagą darzył kulturę grecką. Napisał niezachowane Ćwiczenia retoryczne różne (Meletai)[3], był autorem wielu wierszy, mów, napisał autobiografię, rzeźbił oraz malował. Jeden z niewielu ocalałych wierszy jego autorstwa Animula vagula, blandula w polskim przekładzie brzmi:

Duszyczko moja, tkliwa i ruchliwa,
Gościu ty ciała mojego i druhno,
Co pójdziesz teraz w ostępy ciemności,
Twarde i nagie, i pełne bladości,
A żartów stroić już zwykłych nie będziesz

Architekt i budowniczyEdytuj

Budowle powstałe w Rzymie z inicjatywy Hadriana to między innymi monumentalny grobowiec imperatora i jego rodziny (znany obecnie jako Zamek św. Anioła), oraz świątynia Wenery i Romy przy Forum Romanum od strony Koloseum. Odbudował również zniszczony w pożarze w roku 80 Panteon.

Inne fakty z życiaEdytuj

Hadrian był również znany ze swojego homoseksualnego związku z przeszło 30 lat młodszym od niego Antinousem, młodym Grekiem, który towarzyszył cesarzowi w jego podróżach. Po tym jak Antinous utonął w Nilu, Hadrian przeprowadził jego deifikację. Kult Antinousa trwał w społeczeństwie kilka wieków.

Hadrian był również pierwszym rzymskim cesarzem, który nosił brodę. Ta moda miała potrwać aż do panowania Konstantyna Wielkiego (306–337).

Od jego imienia nazwano ateński miesiąc Hadrianon (kalendarz starogrecki).

PrzypisyEdytuj

  1. Cesarz wprowadził szereg humanitarnych reform, jak : ograniczenie samowoli właścicieli nad niewolnikami i rodziców nad dziećmi (Zmierzch ius vitae necisque), sprecyzowanie odpowiedzialności zbiorowej niewolników w razie zabicia właściciela (Głos cesarza Hadriana w sprawie "s.c. Silanianum"), rozróżnianie przestępstw popełnionych umyślnie oraz nieumyślnie (Kilka uwag na temat rzymskiego prawa karnego w Institutiones Marcianusa), (Twórcza interpretacja legis Corneliae de sicariis et veneficis przez Hadriana i jurysprudencję cesarską), zakaz kastracji nawet za zgodą ofiary (Rzymianie i ich „prawo medyczne”). Humanitaryzm ten był jednak ograniczony, zakazane zostało zmuszanie niewolników do walki na arenie czy stręczenie niewolnic do nierządu, jednak z zastrzeżeniem causa non praestita („bez powodu”) – zatem w ramach kary było to dopuszczalne. Zob. (Skazanie za śmierć na arenie - wymiar sprawiedliwości czy operacja finansowa?), (Szkice z zakresu rzymskiego prawa karnego – damnatio ad bestias).
  2. Jerzy Ciecieląg, Powstanie Bar Kochby 132–135 po Chr., Inforteditions, Zabrze 2008, s. 122.
  3. Focjusz, Biblioteka, Kodeks 100.

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Birley A., Hadrian, tłum R. Wiśniewski, Warszawa 2002, ISBN 83-06-02883-X
  • Cary M., Scullard H. H.., Dzieje Rzymu. Od czasów najdawniejszych do Konstantyna. t. II, Warszawa 1992.
  • Krawczuk A., Poczet Cesarzy Rzymskich. Pryncypat, Warszawa 1986, ISBN 83-207-0788-9
  • Krawczuk A., Poczet cesarzowych Rzymu, Iskry, Warszawa 2006.
  • Władcy i wodzowie starożytności. Słownik, pod red. P. Iwaszkiewicz, W. Łoś, M. Stępień, Warszawa 1998.
  • Kęciek K., „Starożytność wyklęta”, Wydawnictwo Attyka, Warszawa 2008.