Otwórz menu główne

Ion Antonescu

rumuński polityk faszystowski, dyktator Rumunii

Ion Antonescu [iˈon antoˈnesku] (ur. 15 czerwca 1882 w Pitești, zm. 1 czerwca 1946 w Jilavie) – rumuński polityk, marszałek i faszystowski dyktator Rumunii w latach 1940–1944.

Ion Victor Antonescu
ilustracja
Data i miejsce urodzenia 15 czerwca 1882
Pitești, Rumunia
Data i miejsce śmierci 1 czerwca 1946
Jilava, Rumunia
Premier Rumunii
Okres od 1940
do 1944
Przynależność polityczna Żelazna Gwardia
Poprzednik Ion Gigurtu
Następca Constantin Sănătescu
Odznaczenia
Krzyż Rycerski Krzyża Żelaznego

ŻyciorysEdytuj

Antonescu pochodził ze średniozamożnej rodziny mieszczańskiej, która od kilku pokoleń rozwijała tradycje wojskowe. Za namową ojca wstąpił do szkoły wojskowej w Krajowie. Po ukończeniu szkoły w 1904 r. w stopniu podporucznika wstąpił do armii rumuńskiej. Brał udział w I wojnie światowej jako oficer armii rumuńskiej. W 1918−1919 brał udział w stłumieniu rebelii chłopskiej w rejonie Gałacza oraz walce z samozwańczą Węgierską Republiką Rad. Od 1933 był szefem Sztabu Generalnego, a od 1934 zarazem ministrem obrony Rumunii. Został zdymisjonowany i aresztowany w 1937, jednak w rok po tym zdarzeniu, na skutek nacisków wywieranych na króla przez środowisko wojskowe, został mianowany ministrem wojny Rumunii.

Powołany w 1940 roku przez króla Karola II na stanowisko premiera objął 4 września faktyczną władzę dyktatorską, którą sprawował przy pomocy faszystowskiej Żelaznej Gwardii. Dwa dni po objęciu władzy oświadczył, że Rumunia jest gotowa czynnie współpracować z Niemcami. 5 września 1940 ogłosił siebie "conducatorem" i pozwolił III Rzeszy na wprowadzenie wojsk do Rumunii[1]. Kilka dni po objęciu przez Antonescu teki premiera Karol II abdykował na rzecz swojego syna Michała I.

23 listopada 1940 Antonescu podpisał układ o dołączeniu Rumunii do paktu trzech. W czerwcu roku 1941 podczas spotkania z Adolfem Hitlerem powiedział, że armia rumuńska jest gotowa wziąć udział w walkach na froncie wschodnim. Liczył, że dzięki obecności w obozie zwycięzców (jakimi miały być państwa Osi) Rumunia odzyska Besarabię i Bukowinę, które utraciła na rzecz Związku Radzieckiego. Wypełniając swe zobowiązania w sojuszu z Niemcami, rozpoczął w 1941 roku wojnę z ZSRR. Podczas jego rządów tysiące Żydów z Besarabii i Bukowiny zostało deportowanych do Transnistrii, gdzie urządzono obozy śmierci. Większość Żydów, którzy znaleźli się w tych obozach, nie przeżyło wojny. W okresie rządów Antonescu w Rumunii zginęło od 280 tysięcy do 380 tysięcy Żydów[2].

Gdy 12 kwietnia 1944 dotarła do niego propozycja sowiecka dotycząca zaprzestania działań wojennych, pozostawił ją bez odpowiedzi. Po wkroczeniu do Rumunii Armii Czerwonej i klęsce rumuńskiej 4 Armii 23 sierpnia 1944 król Michał I próbował przekonać Antonescu do ogłoszenia zawieszenia broni. Gdy dyktator odmówił, został aresztowany i uwięziony, a sformowany przez króla rząd wydał rozkaz przerwania walk z Armią Czerwoną. Na żądanie Józefa Stalina niedawny conducator został przekazany Sowietom i 3 września przewieziony do Moskwy. Jego proces rozpoczął się jednak w Bukareszcie 6 maja 1946. Został skazany na karę śmierci i rozstrzelany. Wyrok wykonano 1 czerwca 1946.

Odznaczony był m.in. niemieckim Krzyżem Rycerskim Krzyża Żelaznego (6 sierpnia 1941). Został częściowo zrehabilitowany przez Nicolae Ceaușescu, co było zgodne z nacjonalizmem i antyradzieckością Ceaușescu. Antonescu postrzegany był przez ówczesnych komunistów jako patriota, który popełnił szereg błędów, lecz nie jako zdrajca[3].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Kevin Coogan: Dreamer of the Day: Francis Parker Yockey and the Postwar Fascist International Autonomedia, 1999, ​ISBN 1-57027-039-2​; Radu Ioanid: The Sword of the Archangel, Columbia University Press, 1990, ​ISBN 0-88033-189-5​; Radu Ioanid: "The Sacralised Politics of the Romanian Iron Guard," en Totalitarian Movements & Political Religions, Volume 5, Number 3 (Winter 2004), págs. 419-453. Nicholas M. Nagy-Talavera: The Green Shirts and the Others: A History of Fascism in Hungary and Rumania. Hoover Institution Press, 1970. Hans Rogger y Eugen Weber, University of California Press; del mismo: "The Men of the Archangel" Eugen Weber (ed.), en International Fascism: New Thoughts and Approaches, Sage Publications, 1979, ​ISBN 0-8039-9842-2​ y ​ISBN 0-8039-9843-0​ [Pbk]); Stanley G. Payne Fascism: Comparison and Definition s. 115-118, University of Wisconsin Press, 1980, ​ISBN 0-299-08060-9​; Fascism (Oxford Readers) editado por Roger Griffin, Part III, A., xi. "Romania", pg 219-222 Oxford University Press, 1995, ​ISBN 0-19-289249-5​; Alexander E. Ronnett: The Legionary Movement, Loyola University Press, 1974 (la segunda edición se publicó como Romanian Nationalism: The Legionary Movement, Romanian-American National Congress, 1995, ​ISBN 0-8294-0232-2​); Horia Sima: The History of the Legionary Movement, Legionary Press, 1995, ​ISBN 1-899627-01-4​; Michel Sturdza: The suicide of Europe: Memoirs of Prince Michael Sturdza, American Opinion Books, 1968, ​ISBN 0-88279-214-8​; Leon Volovici: Nationalist Ideology and Antisemitism: The Case of Romanian Intellectuals in the 1930s, Pergamon Press, Oxford, 1991; Eugen Weber (1965): «Romania»; en The European Right: A Historical Profile.
  2. "Moldova critică reabilitarea parţială a lui Antonescu", BBC Romanian edition
  3. Katherine Verdery, National Ideology Under Socialism: Identity and Cultural Politics in Ceauşescu's Romania,s. 352, University of California Press, Berkeley, 1991, ​ISBN 0-520-20358-5​.


Poprzednik
Ion Gigurtu
Premier Rumunii
1940-1944
Następca
Constantin Sănătescu