Otwórz menu główne

Styl potoczny

styl funkcjonalny języka stosowany do swobodnych kontaktów językowych
(Przekierowano z Język potoczny)
Ten artykuł dotyczy pewnego stylu funkcjonalnego. Zobacz też: język wernakularny – szerzej rozumiany język codzienny.

Styl potoczny, styl konwersacyjny[1]styl funkcjonalny mowy stosowany przede wszystkim do swobodnych kontaktów językowych[2], opozycyjny wobec języka książkowego[3]. Główną cechą stylu potocznego, odróżniającą go od innych stylów, jest jego charakter ustny[1]. Tworzy on formę języka zauważalnie nacechowaną pod względem ekspresywnym i emocjonalnym, niespecjalistyczną i antropocentryczną; charakteryzuje się gęstym występowaniem związków frazeologicznych, wyrazistą strukturą słowotwórczą wyrazów i ich konkretnością. W stylu potocznym występują liczne środki językowe oceniające rzeczywistość ujemnie; cechuje się on szybko zmieniającą się leksyką, w której duży udział mają wyrażenia o podłożu środowiskowym i obcym. Obserwuje się w nim wiele skrótów oraz tzw. potok składniowy[4], czyli tendencję do luźnego, niepełnego porządkowania wyrazów pod względem logiczno-syntaktycznym. Na płaszczyźnie dźwiękowej styl potoczny cechuje się wyrazistą wymową, przejawiającą się przede wszystkim w większej rozciągłości zjawisk asymilacyjnych wewnątrz słów i w końcówkach wyrazowych[1].

Potoczna polszczyzna jest określana w literaturze jako swobodniejsza forma języka literackiego[5]. Jej kształt normatywny, jako ogólnonarodowej mowy swobodnej, nieoficjalnej, podlega regulacji w ramach normy użytkowej (potocznej)[6][7].

Pozycja stylu potocznegoEdytuj

Styl potoczny jest najbardziej upowszechniony wśród stylów użytkowych języka: znajduje zastosowanie w rozlicznych sytuacjach społecznych i jest używany przez szczególną liczbę użytkowników języka. Na etapie akwizycji językowej styl ten jest przyswajany jako pierwszy i zachowuje swoją centralną pozycję w późniejszej praktyce językowej[8].

Styl potoczny nie występuje wyłącznie w języku mówionym, choć prymarny charakter ustnego języka sprawia, że styl ten jest w tej postaci szczególnie dobrze rozwinięty. Styl potoczny może jednak obejmować zarówno wszelkie gatunki wypowiedzi ustnych (codzienne rozmowy, powitania, prośby, polecenia, życzenia, kłótnie, flirty, kawały itd.), jak też wypowiedzi pisemne, również, zróżnicowane pod względem tematyki (listy i pamiętniki, reportaże, porady życiowe)[8].

Styl potoczny pełni funkcję interpretanta w odniesieniu do innych stylów językowych. Ma to miejsce wtedy, gdy język potoczny służy eksplikacji, wyjaśnianiu przekazu wyspecjalizowanego stylistycznie przy użyciu „ludzkiego języka”, „swoimi słowami”[8]. Styl potoczny funkcjonuje na zasadzie przystawalności do doświadczeń najbliższych człowiekowi[9]. Styl potoczny stanowi ponadto podstawę derywacyjną dla wtórnych stylów, odpowiednio dostosowujących zawarte w nim środki językowe do własnych potrzeb. Style sekundarne (np. naukowy) mogą się rozwijać, czerpiąc środki z zasobów stylu potocznego[8], a powstawanie terminologii fachowej może się opierać na adaptacji jednostek języka obiegowego[10].

Styl potoczny w postaci pisanejEdytuj

Styl potoczny funkcjonuje również w postaci pisanej, zwłaszcza w swobodnych interakcjach tekstowych. Wiadomości tekstowe pisane w stylu potocznym charakteryzują się zwykle odejściem od przepisów interpunkcyjnych: wyodrębnianie wypowiedzeń nie jest bowiem uważane za istotne, podobnie jak w kodzie języka ustnego. Do znaków najczęściej stosowanych w swojej podstawowej funkcji należą: wykrzyknik, nadający wypowiedzi emocjonalne zabarwienie, i znak zapytania, służący wyróżnianiu zdań pytających. Usługa SMS jako medium przypomina komunikację ustną: umożliwia bowiem interakcję w czasie zbliżonym do rzeczywistego, przy użyciu środków typowych dla języka mówionego. Wiadomości tekstowe dzielą z językiem mówionym spontaniczność i szybkość reakcji[11].

Na gruncie polskim wiadomości tekstowe wyróżniają się pomijaniem niektórych znaków graficznych, a także brakiem typowej delimitacji tekstu na poszczególne elementy składniowe[11].

Pojęcie potocznościEdytuj

Różnie pojmowana jest relacja między językiem standardowym/literackim a językiem potocznym. Pod pojęciem języka potocznego rozumie się przede wszystkim potoczną warstwę środków języka standardowego, choć w ogólniejszym ujęciu termin ten może obejmować wszelkie konwersacyjne akty językowe. W takim szerokim rozumieniu na język potoczny mogą się składać również elementy obiegowe, wyraźnie występujące poza ramy skodyfikowanego języka standardowego (np. dialektyzmy)[12]. Rafał Romanowski określa mowę potoczną jako wariant języka niepodlegający przepisom normatywnym, dopuszczający „dużą swobodę użycia dowolnych wyrazów i zwrotów, nawet nieakceptowanych przez wyższe warstwy społeczeństwa”[13]. Peter Trudgill zaś pisze, że pojęcia formalności i potoczności nie mają związku z dychotomią między formami standardowymi i niestandardowymi: na przykładzie angielszczyzny stwierdza, że język standardowy może funkcjonować zarówno w postaci formalnej, jak też swobodnej czy nawet wulgarnej[14].

W kontekście języka niemieckiego mowa potoczna (Umgangssprache) bywa postrzegana jako „strefa buforowa” między niemczyzną standardową a formami niestandardowymi[15]. Ulrich Ammon zauważa, że termin „potoczny” (umgangssprachlich) może być rozumiany na dwa sposoby: jako określenie na środki wchodzące w skład normy potocznej (tj. pewnej warstwy stylistycznej języka standardowego) lub jako określenie na formy niestandardowe[15].

Jako potoczne określa się również opinie, wiedzę czy nazewnictwo. W tym kontekście potoczność przeciwstawiana jest naukowości: poglądom naukowym lub terminologii fachowej[16].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Mistrík 1993 ↓, s. 179.
  2. Bańko 2006 ↓, s. 84.
  3. potoczny [w:] Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego, PWN [dostęp 2019-05-16].
  4. Kwiek-Osiowska 1992 ↓, s. 101–103.
  5. „Przegląd polonijny”, 3 (2), Zakład Wydawniczy „NOMOS”, 1977, s. 109.
  6. Łukasz Mackiewicz, Norma wzorcowa, norma użytkowa i uzus, czyli różne odcienie poprawności językowej, Językowe Dylematy, 23 sierpnia 2011 [dostęp 2019-04-25].
  7. Łukasz Mackiewicz, 497 błędów, wyd. 1, Elbląg 2018, s. 15, ISBN 978-83-952853-0-1.
  8. a b c d Jerzy Bartmiński, Styl potoczny jako centrum systemu stylowego języka, 1-2, 1991, s. 10-23.
  9. Janusz Anusiewicz, Franciszek Nieckula, Potoczność w języku i w kulturze, Wiedza o Kulturze, 1992, s. 38, ISBN 978-83-7044-041-1 [dostęp 2019-09-03].
  10. Olga Martincová, Ivana Bozděchová, TERMIN [w:] Petr Karlík, Marek Nekula, Jana Pleskalová (red.), Nový encyklopedický slovník češtiny, 2017 (cz.).
  11. a b Krzysztof Andruszkiewicz i inni, Zastosowanie narzędzi IT w badaniu opinii usługobiorców na przykładzie służby zdrowia, Wydawnictwo Uczelniane Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy, 2016, s. 72–75, ISBN 978-83-65603-17-3.
  12. Josef Hrbáček, Úvod do studia českého jazyka, Praga: Uniwersytet Karola, 1994, s. 54 (cz.).
  13. „Pisma Humanistyczne”, 6, 2004, s. 128–142.
  14. Peter Trudgill, Sociolinguistics: An Introduction to Language and Society, Penguin UK, 2000, s. 17, ISBN 978-0-14-192630-8 (ang.).
  15. a b Danko Šipka, Exclusion Labels in Slavic Monolingual Dictionaries: Lexicographic Construal of Non-Standardness, „Colloquium: New Philologies”, 1 (1), 2016, s. 4, DOI10.23963/cnp.2016.1.1, ISSN 2520-3355 (ang.).
  16. potoczny [w:] DobrySłownik.pl [online] [dostęp 2019-07-11].

BibliografiaEdytuj