Janusz Wilhelmi

polski krytyk literacki, działacz państwowy

Janusz Wilhelmi (ur. 14 listopada 1927 w Warszawie, zm. 16 marca 1978 w Gabare pod Białą Slatiną) – polski krytyk literacki, publicysta dziennikarz, polityk komunistyczny, w 1978 kierownik Ministerstwa Kultury i Sztuki.

Janusz Wilhelmi
Data i miejsce urodzenia

14 listopada 1927
Warszawa

Data i miejsce śmierci

16 marca 1978
Gabare pod Białą Slatiną

kierownik Ministerstwa kultury i sztuki
Okres

od 26 stycznia 1978
do 16 marca 1978

Poprzednik

Józef Tejchma

Następca

Jan Mietkowski

Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

ŻyciorysEdytuj

Urodził się 14 listopada 1927 w Warszawie jako syn Henryka i Marii[1][2]. Jako żołnierz Armii Krajowej w stopniu starszego strzelca uczestniczył w powstaniu warszawskim w 1944, po upadku którego został wzięty przez Niemców do niewoli[1][2].

W 1951 ukończył studia filologii polskiej na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego z tytułem magistra[3][1]. W czasach studiów był bliskim przyjacielem opozycjonistów Jana Józefa Lipskiego i Janusza Szpotańskiego, którzy po jego nawróceniu na marksizm zerwali z nim kontakty[4].

Od 1948 do 1957 pracował w Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”, gdzie był kierownikiem działu[1]. Od 1951 do 1954 był starszym asystentem w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk[1]. Od 1957 do 1958 był zastępcą redaktora naczelnego „Nowin Literackich i Wydawniczych”[3][1]. Od 1958 do 1963 był publicystą „Trybuny Ludu[3][1]. Od 1960 do 1963 był kierownikiem działu „Nowej Kultury[3][1]. Od 1963 do 1973 był redaktorem naczelnym „Kultury[1][3] (tygodnika społeczno-literackiego powstałego z połączenia zlikwidowanych pism „Nowa Kultura” i „Przegląd Kulturalny”). Od 1962 do 1975 był dyrektorem generalnym ds. artystycznych Komitetu do Spraw Radia i Telewizji, gdzie pełnił też funkcję zastępcy przewodniczącego od stycznia 1976 do maja 1977[3][1]. Był szefem Komitetu Kinematografii PRL[2].

Od 1960 należał do PZPR[1]. Był delegatem na VI, VII Zjazd PZPR[1]. Od 11 grudnia 1971 do końca życia był członkiem Prezydium Centralnej Komisji Rewizyjnej PZPR[3][1]. W latach 70. wchodził w skład Rady Redakcyjnej organu teoretycznego i politycznego KC PZPR Nowe Drogi[5]. Od maja 1977 w randze podsekretarza stanu był zastępcą kierownika (wiceministrem) ministerstwa kultury i sztuki w rządzie Piotra Jaroszewicza (ministrem był wtedy Józef Tejchma), a następnie – od 26 stycznia 1978 do śmierci – wiceministrem i krótkotrwałym kierownikiem tego resortu[3][1]. Rozważano jego nominację na stanowisko ministra, co – wbrew późniejszym spekulacjom – nie było do końca przesądzone[6].

Był żonaty z Reginą Krystyną Wilhelmi z domu Lech (1923-2007). Zginął 16 marca 1978 w katastrofie lotniczej w Bułgarii[3][1][7]. Został pochowany z honorami 21 marca 1978 w Alei Zasłużonych na cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie (kwatera B4-tuje-14)[8]. Premier Piotr Jaroszewicz wygłosił przemówienie pożegnalne oraz odznaczył trumnę przyznanym pośmiertnie Januszowi Wilhelmiemu przez Radę Państwa Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[9].

Oceniany negatywnie przez środowisko filmowców ze względu na utrudnianie twórczości i wtłaczanie jej w ramy ideologii partyjnej[10]. Działał m.in. przeciwko Andrzejowi Wajdzie. Wsławił się wydaniem polecenia o zatrzymaniu realizacji filmu Andrzeja Żuławskiego pt. Na srebrnym globie[11] oraz próbie zniszczenia wszystkich negatywów (film był zrealizowany w ponad 3/4 zaplanowanych zdjęć). Na skutek jego polecenia popularny serial „Wojna domowa” nie doczekał się planowanej kontynuacji[12].

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m n o Dane osoby z katalogu kierowniczych stanowisk partyjnych i państwowych PRL. Janusz Wilhelmi. katalog.bip.ipn.gov.pl. [dostęp 2021-03-10].
  2. a b c Powstańcze biogramy. Janusz Wilhelmi. 1944.pl. [dostęp 2021-03-10].
  3. a b c d e f g h i j k l Janusz Wilhelmi. Nekrologi. „Nowiny”. Nr 63, s. 2, 18-19 marca 1978. 
  4. Magdalena Grochowska, Jan Józef, ambasador marzeń Gazeta Wyborcza, 08.09.2001.
  5. „Nowe Drogi” nr 3/1978, s. 2.
  6. Andrzej Werblan, Janusza Rolickiego o Januszu Wilhelmim fantazje, Przegląd, 2003-07-06, nr 27/2003.
  7. Jakub Zimoch. Tajemnicza katastrofa w Gabare i strącone marzenia kolarzy. „Polska The Times”. 2016 (2016-06-19). Polska Press Sp. z o.o.. ISSN 1898-3081. 
  8. Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze
  9. "Pogrzeb Janusza Wilhelmiego" [w:] "Trybuna Robotnicza", nr 66 (10.547), 22 marca 1978, s. 1-2
  10. Andrzej Krajewski, Między współpracą a oporem: twórcy kultury wobec systemu politycznego PRL (1975-1980), Warszawa 2004. s. 36.
  11. Krajewski Andrzej, op. cit. s. 59.
  12. "Wojna domowa": O dorastaniu i problemach rodziców. [w:] interia.pl [on-line]. 2020-10-22. [dostęp 2020-10-24]. (pol.).
  13. Pośmiertna nagroda dziennikarska dla J. Wilhelmiego. „Nowiny”. Nr 64, s. 1, 20 marca 1978.