Juliusz II

Juliusz II (łac. Iulius II, wł. Giulio II, właśc. Giuliano della Rovere; ur. 5 grudnia 1443 w Albisoli, zm. 21 lutego 1513 w Rzymie) – papież w okresie od 1 listopada 1503 do 21 lutego 1513[1]. Imię papieskie wybrał na cześć Juliusza Cezara[2].

Juliusz II
Iulius Secundus
Giuliano della Rovere
Papież
Biskup Rzymu
Ilustracja
Portret Juliusza II pędzla Rafaela Santi
Herb Juliusz II
Kraj działania  Państwo Kościelne
Data i miejsce urodzenia 5 grudnia 1443
Albisola Superiore
Data i miejsce śmierci 21 lutego 1513
Rzym
Miejsce pochówku bazylika św. Piotra
Papież
Okres sprawowania 1 listopada 1503 - 21 lutego 1513
Penitencjariusz większy
Okres sprawowania 1476 – 1 listopada 1503
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Nominacja biskupia 16 października 1471
Sakra biskupia 1479/1483
Kreacja kardynalska 16 grudnia 1471
Sykstusa IV
Kościół tytularny San Pietro in Vincoli (22 grudnia 1471)
biskup Sabiny (19 kwietnia 1479)
biskup Ostia e Velletri (31 stycznia 1483)
Pontyfikat 1 listopada 1503
Sukcesja apostolska
Data konsekracji między 19 kwietnia 1479 a 30 stycznia 1483
Konsekrator Sykstus IV

Jeden z najpotężniejszych i najbardziej wpływowych papieży, był centralną postacią wysokiego renesansu i pozostawił po sobie znaczące dziedzictwo kulturowe i polityczne[3]. W wyniku jego polityki podczas wojen włoskich, Państwo Kościelne pozostało niezależne i scentralizowane, a urząd papiestwa pozostawał kluczowy dyplomatycznie i politycznie przez cały XVI wiek we Włoszech i Europie.

W 1506 roku założył Muzea Watykańskie i zapoczątkował przebudowę Bazyliki św. Piotra.

ŻyciorysEdytuj

Wczesne życieEdytuj

Urodził się 5 grudnia 1443 roku w Albisoli. Pochodził z rodu della Rovere i był jednym z pięciorga dzieci Rafaella della Rovere i Teodory di Giovanni Maneroli[4]. Siedmioosobowa rodzina żyła w biedzie, a on sam miał zostać wychowany na kupca[5]. Jego kuzynem był kardynał Girolamo Basso della Rovere, a bratem kondotier, Giovanni della Rovere[4].

Po okresie dzieciństwa spędzonym w miejscu urodzenia wstąpił do zakonu franciszkanów[6], którego generałem był wtedy jego stryj Francesco della Rovere, ostatecznie jednak nie złożył ślubów zakonnych[1]. Rozpoczął studia prawnicze w Perugii. Kiedy stryj został papieżem Sykstusem IV (1471-1484), Giuliano zaczął szybko awansować w hierarchii kościelnej[6]. Sprawował wiele urzędów kościelnych; był m.in.: biskupem Carpentras (1471-1472), biskupem Lozanny (1472-1476), biskupem Katanii (1473-1474), Awinionu (1474-1503; od 1475 arcybiskupem), biskupem Coutances (1476-1477), biskupem Viviers (1477-1478), biskupem Mende (1478-1483), biskupem Bolonii (1483-1502), biskupem Lodeve (1488-1489), biskupem Savony (1499-1502), biskupem Vercelli (1502-1503)[4].

W 1472 otrzymał (jako komendatariusz) opactwo Grottaferrata w diecezji tuskulańskiej. W latach 1473-1486 był opatem Gorze w Lotaryngii. W latach 1471-1479 był kardynałem prezbiterem z tytułem św. Piotra w Okowach[1], 1479-1483 kardynałem biskupem Sabiny i 1483-1503 kardynałem biskupem Ostia e Velletri[4]. W latach 1476–1503 sprawował funkcję legata w Awinionie. W latach 1480-1482 pełnił funkcję legata we Francji, gdzie był rozjemcą pomiędzy arcyksięciem Maksymilianem I, a królem Ludwikiem XI[1]. Ponadto w roku 1479 sprawował funkcję Kamerlinga Świętego Kolegium Kardynalskiego[4]. Z pomocą jego protekcji, papieżem wybrany został Innocenty VIII i w tych czasach della Rovere był jednym z bardziej wpływowych kardynałów[1]. Był jednak zagorzałym wrogiem Aleksandra VI, po którego elekcji, uciekł do Francji i ukrywał się niemal przez cały czas pontyfikatu Borgii[1].

Wybór na papieżaEdytuj

Po śmierci Aleksandra VI nie został wybrany della Rovere, lecz Pius III, który po 26 dniach pontyfikatu zmarł[1]. Drugie konklawe z 1503 obradowało zaledwie jeden dzień, po którym wybrało kardynała Giuliano della Rovere nowym papieżem[6]. Juliusz II zapewnił sobie elekcję dzięki symonii[6]. Ponieważ został wybrany dzięki zwykłemu przekupstwu, jako papież w 1505 wydał bullę Cum tam divino ustanawiającą z automatu nieważność wyboru papieża dokonanego z udziałem wspomnianego wyżej nadużycia[7]. Szczególnie surowo potępił wszelakie zabiegi noszące znamiona świętokupstwa występujące w czasie konklawe[8].

PontyfikatEdytuj

Juliusz II dążył do poszerzenia i umocnienia granic Państwa Kościelnego, osłabionego pod rządami Borgiów[1]. Po śmierci zagrażającego mu Cezara Borgii, papież przystąpił do prób odbicia Romanii[1]. Dzięki sojuszowi z Niemcami i Francją udało mu się osiągnąć ten cel niemal całkowicie w 1504 (nie odzyskał jedynie Faenzy i Rimini)[1]. Dwa lata później zajął Perugię i Bolonię, a w marcu 1509 przyłączył się do antyweneckiej koalicji, Ligi z Cambrai[1]. W kwietniu Juliusz nałożył na Wenecję ekskomunikę, a w maju ją sobie podporządkował – nie chciał jednak nadmiernie jej osłabiać, w perspektywie ewentualnej wojny z Turkami[1]. Wkrótce potem oddał w lenno Ferdynandowi Aragońskiemu Neapol, aby zawrzeć pokój, niezbędny do możliwej wojny z Francją[1].

Następnym krokiem papieża było osłabienie Francuzów i w tym celu zaatakował on Ferrarę (1510), której ostatecznie nie udało mu się jednak zdobyć, choć zdołał podbić Modenę[1]. W odpowiedzi, król Ludwik XII, w porozumieniu ze zbuntowanymi kardynałami zwołał sobór w Pizie (1 września 1511), który zebrał się w październiku i podjął decyzję o usunięciu papieża z urzędu[1]. Juliusz, obawiając się suspensy, na 19 kwietnia 1512 zwołał sobór laterański V[6]. Jednak jeszcze zanim to nastąpiło, zawiązał w 1511 roku Ligę Świętą wraz z Wenecją, Hiszpanią i Anglią[1]. Wprawdzie wojska Ligi poniosły klęskę w bitwie pod Rawenną w kwietniu 1512, ale po przybyciu posiłków ze Szwajcarii Francuzi musieli na stałe wycofać się z Włoch, a papież przyłączył do Państwa Kościelnego Parmę[1].

W sprawach kościelnych papież sprzeciwiał się symonii, pomimo że sam został wybrany w ten sposób[6]. W 1504 roku wydał bullę, w której zakazywał symonii[6]. Utworzył także pierwsze biskupstwa w Ameryce Południowej, a na soborze laterańskim potępił schizmatyków z Pizy[1]. W 1506 roku, w czasie wojen o panowanie we Włoszech, Juliusz II sprowadził najemników ze Szwajcarii, z których potem uformowała się Gwardia Szwajcarska[9].

Fundator Baszty Papieskiej w Twierdzy w Kamieńcu Podolskim (budowana w latach 1503-1513)[10].

Życie prywatneEdytuj

Życie moralne i religijne Juliusza II nie odbiegało od standardów epoki renesansu. Miał co najmniej jedną córkę z Lukrezią Normanni[11]:

Wielu autorów (Pastor, Kelly) twierdzi, że Juliusz II był ojcem jeszcze dwóch innych nieślubnych córek, Giulii i Clarice. Nie udało się jednak znaleźć potwierdzenia tej informacji w źródłach współczesnych. Jako pierwszy informację tę podał dziewiętnastowieczny historyk i genealog Pompeo Litta, który prawdopodobnie błędnie zidentyfikował wnuczki Juliusza II jako jego córki[12][13].

ŚmierćEdytuj

Wyczerpujące kampanie wojenne oddziaływały niekorzystnie na zdrowie papieża[14]. Po Bożym Narodzeniu 1512 nie był w stanie samodzielnie wstać z łóżka[14]. W wyniku uciążliwych gorączek i osłabień, jego stan nie ulegał już znacznym poprawom[14]. Juliusz zmarł w otoczeniu płaczących kardynałów i najbliższych współpracowników, z powodu malarii, 21 lutego 1513[1][14].

OcenaEdytuj

Przez historyków jest oceniany najczęściej jako papież silny i wybuchowy (nosił przydomek „Il terrible”)[1][6]. Okazał się być dobrym administratorem, który pozostawił po sobie pełny skarbiec papieski, podczas gdy zastał go niemal całkowicie opustoszałym[1]. Większość współczesnych Juliuszowi historyków i kronikarzy uważało go za męża stanu, wyzwoliciela spod tyranii i obrońcę przed „francuskimi barbarzyńcami”[14].

Szwajcarski teolog i historyk chrześcijaństwa Philip Schaff stwierdził, że Juliusz II odbudował wizerunek Stolicy Piotrowej, nadszarpnięty za pontyfikatu Aleksandra VI[9]. Stało się tak głównie dzięki brakowi skandali wewnętrznych (pomimo że papież miał co najmniej jedno nieślubne dziecko)[9]. Zdaniem Schaffa, poważnym błędem papieża był brak reformy kościelnej, a jedynie skupienie się na zjednoczeniu Państwa Kościelnego[9].

Związany z Medyceuszami, XV-wieczny historyk i polityk, Francesco Guicciardini twierdził, że Juliusz II nie ma nic wspólnego ze stanem duchownym, z wyjątkiem noszenia sutanny[14]. Badacz historii papiestwa Ludwig von Pastor odrzucił tę teorię, jako niesprawiedliwą[14]. Pastor twierdził, że della Rovere, dopóki zdrowie mu na to pozwoliło, dobrze wypełniał obowiązki kapłańskie[14]. Zdaniem historyka, papież był jednym z największych następców św. Piotra od czasów Innocentego III[14]. Pomimo podjęcia wielu przedsięwzięć, mających na celu zjednoczenie Państwa Kościelnego przy użyciu przemocy, Pastor uznał Juliusza za „zbawcę papiestwa”[14].

W podobnym do Pastora tonie wypowiadał się Ferdinand Gregorovius[15]. Uważał on, że Juliusz słusznie prowadził politykę wojskową, mającą na celu zjednoczenie Włoch, jednocześnie nie idąc drogą niemoralności i skandali (jak Aleksander VI)[15]. Jego zdaniem, papież był indywidualistą i człowiekiem o wielkiej sile i charakterze[15].

Mecenat artystycznyEdytuj

Był znanym patronem sztuk pięknych i wydawał olbrzymie sumy na fundowanie budowli pałacowych i obronnych[9]. Wspierał m.in. Michała Anioła, Donato Bramantego, Rafaela Santiego[6]. To za jego pontyfikatu i na jego zlecenie Michał Anioł namalował freski zdobiące sklepienie Kaplicy Sykstyńskiej[6]. Portrety Juliusza II występują w National Gallery w Londynie (malowany przez Rafaela), w Galerii Uffizi we Florencji (warsztat Rafaela) i Pallazzo Pitti (przypisywany Tycjanowi). Za jego środki rozbudowano zamek kamieniecki[16]. 18 kwietnia 1506 papież osobiście położył kamień węgielny pod nową Bazylikę św. Piotra[1].

W kulturze masowejEdytuj

Postać kardynała Giuliano della Rovere (za czasów pontyfikatu papieża Aleksandra VI) w serialu Rodzina Borgiów zagrał amerykański aktor Colm Feore[17], a w filmie „Konklawe” (2006) – Matthias Koeberlin[18].

Z kolei w „Udręce i ekstazie” (1965) na podstawie powieści Irvinga Stone’a w rolę papieża Juliusza II wcielił się Rex Harrison[19].

Postać pojawia się też w powieści Maria Puzo „Rodzina Borgiów”.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v John N. D. Kelly: Encyklopedia papieży. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997, s. 356-358. ISBN 83-06-02633-0.
  2. Dopierała 2019 ↓, s. 698.
  3. Benjamin Blech: The Sistine secrets. 2008. [dostęp 2021-05-23].
  4. a b c d e Della Rovere, Giovanni (ang.). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-04-25].
  5. Dopierała 2019 ↓, s. 696.
  6. a b c d e f g h i j Rudolf Fischer-Wollpert: Leksykon papieży. Kraków: Znak, 1996, s. 128-129. ISBN 83-7006-437-X.
  7. Dębski 2018 ↓, s. 30.
  8. Jan Wierusz-Kowalski Poczet papieży, KAW Warszawa 1986, s.134.
  9. a b c d e f The Last Popes of the Middle Ages. 1447–1521. W: Philip Schaff: History of the Christian Church. T. VI: From Boniface VIII. to Martin Luther. A.D. 1294–1517. Christian Classics Ethereal Library. (ang.)
  10. Stanisław Sławomir. Nicieja, Twierdze kresowe Rzeczypospolitej : historia, legendy, biografie, Warszawa: Iskry, 2006, s. 67-88, ISBN 83-244-0024-9, OCLC 191696849.
  11. a b Caroline P. Murphy: The Pope’s Daughter. Oxford University Press, 2005. ISBN 978-0-19-518268-2.
  12. Ivan Cloulas: Jules II. Le pape terrible. Paryż: 1990, s. 127. ISBN 978-2-213-02346-5.
  13. por. Frederic Baumgarten, Julius II: prince, patron, pastor, w: James Corkery,Thomas Worcester: TThe Papacy Since 1500: From Italian Prince to Universal Pastor. Cambridge University Press, 210, s. 12. ISBN 978-0-521-50987-9.
  14. a b c d e f g h i j Ludwig von Pastor: The history of the popes, from the close of the middle ages. T. VI. Londyn: Kegan Paul, Trench, Trubner, Co & Ltd., 1901, s. 432-454.
  15. a b c Ferdinand Gregorovius: History of the City of Rome in the Middle Ages. T. VIII. Londyn: George Bell & Sons, 1902, s. 117-119. (ang.)
  16. Aleksander Rasszczupkin, „Katedra św. Apostołów Piotra i Pawła w Kamieńcu Podolskim”, Kamieniec Podolski 2003, str. 19
  17. The Borgias Episodes (ang.). TV.com. [dostęp 2012-05-06].
  18. The Conclave (2006) (ang.). IMDb. [dostęp 2013-04-16].
  19. Udreka i ekstaza (1965) (ang.). IMDb. [dostęp 2013-04-16].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj