Kanarek[4] (Serinus canaria) – gatunek małego ptaka z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae). Występuje w lasach Azorów, zachodnich Wysp Kanaryjskich i Madery. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Kanarek
Serinus canaria[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina łuszczakowate
Podrodzina łuskacze
Plemię Carduelini
Rodzaj Serinus
Gatunek kanarek
Synonimy
  • Fringilla Canaria Linnaeus, 1758[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg

TaksonomiaEdytuj

Po raz pierwszy gatunek opisał Karol Linneusz w 1758 na podstawie holotypu z Wysp Kanaryjskich. Nadał mu nazwę Fringilla Canaria[2]. Obecnie (2021) akceptowana przez IOC nazwa to Serinus canaria[5]. Możliwe, że tworzy nadgatunek z kulczykiem zwyczajnym (S. serinus), syryjskim (S. syriacus) i siwoszyim (S. canicollis), lecz pokrewieństwa są niejasne[2]. Kanarek jest gatunkiem monotypowym[5]. W 2015 zsekwencjonowano genom kanarka (była to samica). Na kariotyp składa się 78 autosomów i 2 chromosomy płci (co daje 2n=80). Chromosomy od 19 do 38 to mikrochromosomy[6].

MorfologiaEdytuj

Kanarki osiągają długość ciała od 12,5 cm do 13,5 cm przy masie ciała 15–20 g[2]. Ubarwienie dzikich kanarków jest ogółem zielonożółte z oliwkowo-brązowymi pasami. U samców spód ciała porastają matowe, złotożółte pióra, na brodzie, gardle i piersi występuje oliwkowy odcień. Wierzch ciała jest szary z ciemnym paskowaniem, a przód głowy – jasnożółty. Sterówki ciemnobrązowe, w okolicach skrajów ogona – jasnozielone. Sam ogon jest rozwidlony. Dziób jasnoróżowy, nogi i stopy brązowe. Samica przypomina samca, jednak wyróżnia się bardziej matowym upierzeniem, z większą ilością szarości z przodu głowy i z wierzchu ciała, do tego na głowie i grzbiecie ma intensywniejsze czarne paskowanie[7].

Zasięg występowaniaEdytuj

Naturalnie kanarki występują w obrębie Azorów, Wysp Kanaryjskich i Madery[2][5]. Zamieszkują zachodnie Wyspy Kanaryjskie, bez Fuerteventury i Lanzarote[7]. Introdukowane zostały na Portoryko, Bermudach i Hawajach[2].

Ekologia i zachowanieEdytuj

Środowiskiem życia kanarków są różnorodne nizinne i podgórskie lasy[2]. Poza sezonem lęgowym tworzą duże stada, niekiedy liczące setki osobników. Tworzą też stada mieszane z makolągwami (Carduelis cannabina) i szczygłami (Carduelis carduelis)[7]. Kanarki żywią się głównie nasionami, głównie roślin zielnych i traw, zjadają również nieco pączków kwiatowych, owoców i owadów[2], szczególnie w sezonie lęgowym. Pieśń kanarka składa się z fletowych gwizdów i treli przedzielonych szczebiotami i wibrującymi dźwiękami; jedna trwa do 25 sekund[7].

LęgiEdytuj

Pora gniazdowania zależna jest od wielu czynników, jak pojawienie się nowej, zielonej roślinności, jednak zwykle okres lęgowy zaczyna się w styczniu lub lutym i trwa do końca czerwca. Samce śpiewają cały rok, w okresie lęgowym śpiew nasila się. Samica wybiera miejsce na gniazdo i konstruuje większość gniazda, zaś samiec w tym czasie broni terytorium. Gniazdo umiejscowione jest na gęstym krzewie lub drzewie, ma kształt talerza. Budulec stanowią trawy, korzenie i mech, a wyściółkę – pióra i sierść. Para kanarków wyprowadza od 2 do 3 lęgów w roku. W zniesieniu są 3 lub 4 jaja o jasnoniebieskiej skorupce. Inkubacja trwa 13–14 dni. Młode są w pełni opierzone po 15–17 dniach życia, a w pełni samodzielne po blisko 36[7].

StatusEdytuj

IUCN uznaje kanarka za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2020). Liczebność populacji na wolności szacuje się na 3,00–5,05 milionów dorosłych osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za stabilny[3].

W niewoliEdytuj

 
Gloster z koronką
 
Kędzierzawy południowoholenderski

Jest protoplastą kanarka domowego. Pierwsze kanarki dotarły do Europy w 1409. Hodowla, do której początkowo prawo rościli sobie Hiszpanie (w głąb kontynentu przepuszczając jedynie samce), rozwinęła się po 1479, kiedy Hiszpanie przejęli Wyspy Kanaryjskie. Początkowo odchowywaniem kanarków zajmowali się mnisi w klasztorach. Około 1545 kanarki trzymano już w Anglii i Flandrii (dzisiejsza Belgia). Pod koniec XVI wieku kanarki hodowano również w Ameryce, Luksemburgu, Niderlandach i Burgundii (Francja). W 1. połowie XVII wieku kanarki dotarły do Włoch, następnie stamtąd do Niemiec[8]. W XVII wieku hodowla kanarków skupiła się we Włoszech, a w XIX wieku – w górach Harz[9]. Obecnie istniejące rasy kanarków dzieli się na 3 grupy: kanarki śpiewające, kanarki kolorowe (barwne) i kanarki kształtne (posturalne)[9][10]. Te ostatnie cechuje odmienny kształt, na przykład „korona” z piór na głowie, pióra przypominające łuski lub garbata postura. Kanarki kolorowe mają za to upierzenie w różnych wariacjach koloru żółtego, pomarańczowego i brązowego[9]. Występują w dwóch grupach: lipochromowe (jasne) i melaninowe (ciemne)[8]. Kanarki żółte i białe pojawiły się już w XVI wieku[9]. Niedużo jest podstawowych mutacji barwnych kanarków, jednak dzięki wzajemnym kombinacjom można otrzymać ich ponad 300[8].

PrzypisyEdytuj

  1. Serinus canaria, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c d e f g h Clement, P.: Island Canary (Serinus canaria). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [zarchiwizowane z tego adresu (2 lipca 2016)].
  3. a b Serinus canaria, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  4. Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Carduelini Vigors, 1825 (wersja: 2021-01-16). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-01-27].
  5. a b c F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Finches, euphonias, longspurs, Thrush-tanager (ang.). IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-01-27].
  6. C. Frankl-Vilches et al. Using the canary genome to decipher the evolution of hormone-sensitive gene regulation in seasonal singing birds. „Genome Biology”. 16 (19), 2015. 
  7. a b c d e Island canary (Serinus canaria). ARKive. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-02-07)].
  8. a b c Radomír Veselý. Kanarki barwne (5) Historyczny rozwój mutacji. „Nowa Exota”. 5/2017. ISSN 1214-8962. 
  9. a b c d Clive Roots: Domestication. Greenwood Publishing Group, 2007, s. 19. ISBN 0-313-33987-2.
  10. Rasy i odmiany. Internetowy serwis ptaków kanarki.pl. [dostęp 2 lipca 2016].

Linki zewnętrzneEdytuj