Otwórz menu główne

Karl Dedecius

niemiecki tłumacz i popularyzator literatury polskiej

Karl Dedecius (ur. 20 maja 1921 w Łodzi jako Karol Dedecius[1], zm. 26 lutego 2016 we Frankfurcie nad Menem[2]) – niemiecki tłumacz i popularyzator literatury polskiej i rosyjskiej. Zajmował się także eseistyką i teorią przekładu, publikował w prasie oraz wykładał na uczelniach.

Karl Dedecius
Ilustracja
Karl Dedecius (2006)
Data i miejsce urodzenia 20 maja 1921
Łódź, Polska
Data i miejsce śmierci 26 lutego 2016
Frankfurt nad Menem, Niemcy
Zawód, zajęcie tłumacz
Odznaczenia
Krzyż Wielkiego Oficera Orderu Zasługi RFN Order Zasługi Hesji Order Orła Białego Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi RP

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w Łodzi w rodzinie Niemców, którzy przybyli do Polski z czeskich Sudetów i Szwabii. Skończył łódzkie Gimnazjum im. Stefana Żeromskiego. W czasie II wojny światowej został wcielony do Wehrmachtu we Frankfurcie nad Odrą. Latem 1942 roku znajdował się na froncie wschodnim pod Stalingradem. W latach 1943–1949 przebywał w sowieckiej niewoli, gdzie nauczył się rosyjskiego[3]. Po wyjściu z niewoli nie wrócił do rodzinnej Łodzi, lecz przeniósł się do narzeczonej w Weimarze, w ówczesnej NRD. W 1952 wyemigrował do RFN. Przez ponad 20 lat pracował jako agent ubezpieczeniowy we frankfurckim towarzystwie ubezpieczeniowym Allianz. Wówczas hobbystycznie zaczął zajmować się tłumaczeniem. W 1959 roku ukazał się pierwszy tomik jego przekładów polskiej liryki Lekcja ciszy. Sensację wzbudziło jego tłumaczenie Myśli nieuczesanych Stanisława Jerzego Leca, które sprzedano w nakładzie ponad 300 tys. egzemplarzy[4].

W 1980 roku został założycielem i pierwszym dyrektorem (do 1999) Deutsches Polen-Institut (Niemiecki Instytut Kultury Polskiej) w Darmstadt, instytucji zajmującej się popularyzacją polskiej twórczości w Niemczech oraz kontaktami między oboma narodami. Wydał kilkadziesiąt antologii i tomów indywidualnych pisarzy. Jest edytorem 50-tomowej serii „Polnische Bibliothek” (Biblioteka Polska) obejmującej literaturę polską od średniowiecza po współczesność. Łącznie tłumaczył ponad 300 poetów i prozaików w tym Mickiewicza, Miłosza, Szymborską, Różewicza, Leca, Herberta, Wojtyłę. Za dzieło jego życia uznawana jest 7-tomowa Panorama der polnischen Literatur des 20. Jahrhunderts (Panorama literatury polskiej XX wieku).

W 1963 roku odnowił i zaczął utrzymywać bliski kontakt z rodzinną Łodzią. Po wyrażeniu swojej zgody, 19 listopada 2002 roku Karl Dedecius został patronem Publicznego Gimnazjum nr 43 w Łodzi[5].

Od 2003 roku polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej oraz niemieccy tłumacze literatury polskiej mogą zostać wyróżnieni Nagrodą imienia Karla Dedeciusa. Laureaci wybierani są przez polsko-niemieckie jury[6].

DziełaEdytuj

Oprócz przekładów cudzych utworów Karl Dedecius jest również autorem książek z dziedziny stosunków polsko-niemieckich, literaturoznawstwa oraz teorii przekładu. W języku polskim ukazały się:

  • poradnik dla tłumaczy pt. Notatnik tłumacza, który jest syntetycznym „(...) przeglądem teorii przekładu w jej historycznym rozwoju”[7],
  • Książka jako wola i wyobrażenie[8],
  • Polacy i Niemcy w Europie[9],
  • wspomnienia pt. Europejczyk z Łodzi[3].
  • Wybór esejów pt. Szkiełko tłumacza i oko poety. Eseje, wyb. i wstęp Andreas Lawaty, Universitas, Kraków 2013.

Odznaczenia i nagrodyEdytuj

 
Karl Dedecius w rozmowie z Aliną Perth-Grabowską, Warszawa, 1995

Ordery i medaleEdytuj

Nagrody i honorowe obywatelstwaEdytuj

  • Nagroda Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung w Darmstadt (1967)
  • Nagroda Fundacji Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1968)
  • Dyplom Honorowy ZAiKS (1970)
  • Nagroda ZAiKS (1978)
  • Nagroda specjalna Polskiej Fundacji Kultury (1988)
  • Nagroda Pokojowa Księgarzy Niemieckich (1990)
  • Honorowy Obywatel Miasta Łodzi (1992)[14]
  • Honorowy Obywatel Miasta Płocka (1994)
  • Nagroda im. Samuela Lindego (1996)
  • Nagroda im. Andreasa Gryphiusa (1997)
  • I Nagroda Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie nad Odrą (1999)
  • Niemiecka Nagroda Narodowa (2010)

Doktoraty honoris causa

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Andrzej Gowarzewski, Mistrzostwa Polski. Ludzie (1945–1962). 100 lat prawdziwej historii (3), Wydawnictwo GiA, Katowice 2017, s. 257.
  2. Zmarł tłumacz, propagator polskiej kultury Karl Dedecius. W: Onet.pl [on-line]. 2016-02-27. [dostęp 2016-02-27].
  3. a b Karl Dedecius, Europejczyk z Łodzi, Sława Lisiecka (tłum.), Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2008, ISBN 978-83-08-04104-8, OCLC 297866584.
  4. Adam Krzemiński, Przewoźnik z Łodzi, „Polityka 2016 nr 11, s. 83.
  5. Nadanie imienia szkole. gim43.pl, 2007. [dostęp 2012-07-05].
  6. Konkurs na Nagrodę im. Karla Dedeciusa. msz.gov.pl, 2004-10-22. [dostęp 2012-07-05].
  7. Józef Kwiatkowski ze wstępu do Karl Dedecius, Notatnik tłumacza, Czytelnik, Warszawa 1988, ​ISBN 83-07-01732-7​.
  8. Karl Dedecius, Książka jako wola i wyobrażenie, Biblioteka Uniwersytecka, Toruń 1995.
  9. Karl Dedecius, Polen und Deutsche in Europa – Polacy i Niemcy w Europie, Universitas 1995, ​ISBN 83-7052-302-1​.
  10. Dedecius, Karl (niem.). darmstadt-stadtlexikon.de. [dostęp 2016-04-06].
  11. M.P. z 1995 r. nr 24, poz. 288.
  12. M.P. z 2003 r. nr 42, poz. 628.
  13. Sprawy międzynarodowe. senat.gov.pl, 2012-05-05. [dostęp 2018-03-22].
  14. Honorowe obywatelstwo miasta Łodzi. [dostęp 21 lutego 2011].
  15. Doktorzy Honoris Causa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. kul.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
  16. Doktorzy honoris causa UMK. umk.pl. [dostęp 25 lutego 2011].
  17. Karl Dedecius uhonorowany przez Viadrinę. nowaczytelnia.pl, 21 czerwca 2011. [dostęp 2012-07-05].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj