Kazimierz Nałęcz-Rychłowski

Kazimierz Lucjan Nałęcz-Rychłowski, Kazimierz Rychłowski, krypt. KR (ur. 7 stycznia 1878 w Płocku, zm. 10 stycznia 1941 we Lwowie) – polski dziennikarz, tłumacz, poeta.

Droga życiowa

edytuj

Pochodził z zasłużonego dla Polski rodu Nałęcz-Rychłowskich, który wydał kasztelanów, chorążych i sędziów. Syn Brunona Nałęcz-Rychłowskiego i Felicji z domu Bethley. Ojciec Kazimierza Zbigniewa Nałęcz-Rychłowskiego, również dziennikarza i poety, piszącego w prasie wrocławskiej pod pseudonimem Kajetan. Jego zięciem był Zbigniew Stuchly, zmarły w 2005 roku profesor wrocławskiej Akademii Medycznej.

Jako młody człowiek przeprowadził się wraz z owdowiałą matką i rodzeństwem do Krakowa. W latach 1888–1895 uczęszczał tam do Gimnazjum św. Jacka, gdzie 10 czerwca 1895 roku zdał egzamin maturalny „z pierwszą lokatą”. W protokole maturalnym odnotowano ocenę celującą z języka łacińskiego, bardzo dobrą z języka greckiego, języka polskiego i historii.

Zaczynał potem romanistykę, germanistykę i polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim, a także medycynę. Ostatecznie studiów wyższych nie skończył. Zajął się pracą literacką, ponieważ zaś nie mógł się z niej utrzymać, dorabiał jako urzędnik państwowy.

Władał francuskim, niemieckim, włoskim, angielskim, łaciną i greką. Już w gimnazjum tłumaczył poezje Heinego, bezskutecznie starając się o ich druk. Dopiero w 1907 roku wydał w Krakowie własnym nakładem u Gebethnera i Wolffa wybór poezji „Współcześni poeci francuscy”. Zawarł w nim przekłady m.in. Jeana Arthura Rimbauda, Paula Verlaine’a, Maeterlincka, Heredii i Verhaerena. Tłumaczył wiersze Charlesa Baudelaire’a. Był ceniony. W krótkiej autobiografii napisał: „Lektor języka francuskiego Paúl Rongier specjalnie entuzjazmował się mymi przekładami. Dla mnie sprowadzał z Paryża wydawane przez „Mercure de France” najnowsze formy poezji” (1905).

W 1909 przeniósł się na stałe do Lwowa, gdzie pracował przez trzydzieści lat bez przerwy. Już w 1919 roku otrzymał z Ministerstwa Sztuki i Kultury subwencję w wysokości 1000 marek polskich „z uwagi na duże zalety i wartość artystyczną przekładów”. Ministrem był wówczas Zenon Przesmycki. 22 listopada 1922 roku Związek Zawodowy Literatów Polskich we Lwowie zorganizował XXVIII Wieczór liryki francuskiej, gdzie Rychłowski deklamował przekłady swoje i Jana Gelli[1]. Jak ocenił potem w „Słowie Polskim” Jan Zahradnik: „...utwory w spolszczeniu lub nawet wiernym przekładzie Rychłowskiego pozostają takimi samymi arcydziełami, jakimi są w oryginale...”. Fragmenty przekładów Rychłowskiego zamieścił w swojej „Historii literatury francuskiej” Marceli Szarota.

Już jako czterdziestolatek sam nauczył się języka angielskiego i w 1927 wydał w Krakowie tłumaczenie „Złotych sideł” Jamesa Olivera Curwooda. Według przekazu rodzinnego podpisał z Curwoodem umowę na wyłączność tłumaczeń. W latach 90. XX wieku ukazały się tłumaczenia Curwooda podpisane nazwiskiem „Kazimierz Rychołowski” (przeinaczone brzmienie nazwiska). Były to „Złote sidła”, wydane w roku 1990 przez Krajową Agencję Wydawniczą oraz w 1994 przez Oficynę Morex.

Do roku 1939, w ciągu trzydziestu lat pracy literackiej i dwudziestu dziennikarskiej współpracował z kilkunastoma redakcjami. Wydał we Lwowie ponad trzydzieści tomów powieści w przekładzie własnym. W „Kurierze Lwowskim” ogłosił szereg szkiców i obrazków z przeszłości miasta. Miał kilka odczytów we rozgłośni lwowskiej Polskiego Radia. Poprowadził tam audycję o poezji francuskiej oraz o poezji jugosłowiańskiej, tej ostatniej towarzyszyła jego własna muzyka fortepianowa.

W latach 30. napisał poemacik pt. „Mały Grześ”.

Tłumaczył dramaty. W 1929 roku we Lwowie wystawiono jego przekład wierszem dramatu Friedricha Schillera „Marii Stuart” w reżyserii dyrektora Henryka Barwińskiego. Według przekazu rodzinnego, 1 września 1939 roku teatr we Lwowie miał wystawić inne dzieło Schillera w jego tłumaczeniu, a mianowicie „Zbójców”. Wybuchła jednak wojna i do premiery nie doszło.

Należał do Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, był honorowym członkiem korporacji akademickiej Cresovia Leopoliensis.

Zmarł 10 stycznia 1941 roku i został pochowany na Cmentarzu Janowskim we Lwowie. Grób został zniszczony jeszcze przed końcem wojny. Inskrypcja ku pamięci pisarza znajduje się na tablicy nagrobnej żony, Marii z Golachowskich Rychłowskiej, na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, i głosi: „Pro memoria Kazimierz Nałęcz-Rychłowski, literat”. Miejsce pochówku Kazimierza Rychłowskiego zostało znalezione w 2019 roku, staraniem lwowskiego Towarzystwa Miłośników Kultury Polskiej "Zabytek" i rodziny w Polsce. Tego samego roku jesienią postawiono tam i pod przewodnictwem ówczesnej konsul RP we Lwowie i ks. abpa Mieczysława Mokrzyckiego uroczyście odsłonięto oraz poświęcono nagrobek, którego fotografia ilustruje niniejszy artykuł.

Twórczość

edytuj

Wybrane przekłady z języka niemieckiego

edytuj
  • Renè Fuelop Miller, Lenin i Gandhi
  • Casimir Edschmid, Lord Byron
  • F. Schiller, Maria Stuart

Wybrane przekłady z języka francuskiego

edytuj
  • Panais Istrati, Żagiew i zgliszcza
  • Jacques de Lacretelle, Silbermann
  • Camil Maúclair,Miłość zmysłowa
  • dr P. Vachet, Niepokój płciowy
  • Albert Londres, Droga do Bueons Aires
  • Maurice Dekobra, Książę Seliman
  • Maurice Dekobra, Dama w wagonie sypialnym
  • Maurice Dekobra, Purpurowa gondola
  • E. Rostand, Daleka księżniczka
  • Współcześni poeci francuscy. Wybór poezji, Kraków 1907

Wybrane przekłady z języka angielskiego

edytuj
  • Robert Baden-Powell, Moje przygody i przeżycia
  • Robert Baden-Powell, Moje przygody w Afryce
  • O. Curwood, Złote sidła, 1927

W 1939, dwa lata przed śmiercią, pracował nad przekładem powieści lotnika Kennetha Malcolma Murraya pt. Skrzydła nad Polską (wspomnienia z lat 1919–1921) oraz nad spolszczeniem pięciu włoskich dzieł dla młodzieży treści popularnonaukowej.

Prasa, w której zamieszczał artykuły i przekłady

edytuj
  • Kurier Poznański
  • Czas
  • Gazeta Poranna
  • Gazeta Wieczorna
  • Słowo Polskie (od 1919)
  • Kurier Powszechny
  • Kurier Lwowski (szkice i obrazki z dziejów Lwowa na podstawie kwerendy w archiwum miejskim i Ossolineum)
  • Tygodnik Ilustrowany
  • Krytyka (pod redakcją Wilhelma Feldmana, przed I wojną)
  • Nasz Kraj
  • Lamus (pod redakcją Michała Gwalberta Pawlikowskiego, 1910)
  • Przegląd Warszawski (1920)

Przez rok redaktor miesięcznika Torpeda (ilustrowany tygodnik powieściowy) i tygodnika dla młodzieży Na Progu Życia. Zachowały się także rękopisy i przekazy rodzinne.

  • Radio Lwów. Odczyty: O lwowskim krawcu – literacie, Cesarzewicz Arakański we Lwowie, O Bogeśminie
  • Radio Lwów. Audycje o poezji: Wieczór poezji francuskiej (lipiec 1935), Serce matki (maj 1936), Poezja jugosłowiańska (grudzień 1936), Dzisiejsze pieśni Italii (1937).

Przypisy

edytuj
  1. Wiadomości bieżące. Wieczór liryki francuskiej. „Słowo Polskie”, s. 6, nr 268 z 22 listopada 1922. 

Bibliografia

edytuj
  • Aleksandra Solarewicz, „Kazimierz Nałęcz-Rychłowski, literat”, Niezależna Gazeta Polska nr 3(37), 6 marca 2009, s. 50–51
  • R. Skręt, „Rychłowski Kazimierz Lucjan”, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXXIII (1991-1992). Rudowski Jan-Rząśnicki Adam, s. 390–391; Zeszyt 187 (T.45/4) tegoż słownika, s. VIII (uzupełnienia i sprostowania).