Kornel Filipowicz

pisarz polski

Kornel Filipowicz (ur. 27 października 1913 w Tarnopolu[1], zm. 28 lutego 1990 w Krakowie) – polski powieściopisarz, nowelista, scenarzysta, poeta. Autor 37 książek, znany głównie z krótkich form literackich.

Kornel Filipowicz
Ilustracja
Kornel Filipowicz na spotkaniu w Andrychowie (1970)
Data i miejsce urodzenia 27 października 1913
Tarnopol
Data i miejsce śmierci 28 lutego 1990
Kraków
Narodowość polska
Język polski
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Dziedzina sztuki opowiadanie, mikropowieść, scenariusze, poezja
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi

ŻyciorysEdytuj

Dzieciństwo i młodość spędził w Cieszynie (1923–1932), gdzie uczęszczał do szkoły podstawowej, a później gimnazjum. Należał do grupy młodych cieszyńskich literatów działających pod kierunkiem Juliana Przybosia.

Przed II wojną światową studiował biologię na Uniwersytecie Jagiellońskim i współredagował miesięcznik Nasz Wyraz (1936–1939). Wtedy też debiutował opublikowanym w „Zaraniu Śląskim” opowiadaniem Zapalniczka i wierszem, który ukazał się w „Gazecie Artystów”. Zainteresowanie sztuką współczesną, wpojone przez Przybosia, sprawiło iż obracał się w kręgach ówczesnej artystycznej awangardy (bliska znajomość z członkami Grupy Krakowskiej: Wicińskim, Sternem, Lewickim i in., kręgiem teatru Cricot założonego przez Józefa Jaremę), zajmował się również krytyką sztuki jako prasowy recenzent. Po wybuchu wojny brał udział w kampanii wrześniowej, po ucieczce z niewoli zaangażował się w działalność konspiracyjną. Po aresztowaniu był więźniem obozów koncentracyjnych Groß-Rosen i Sachsenhausen. Po wojnie zamieszkał w Krakowie.

W 1943 r. wydał konspiracyjnie w 10 egzemplarzach tomik wierszy Mijani, zilustrowany przez Marię Jaremę. W 1953 r. sygnatariusz Rezolucji Związku Literatów Polskich w Krakowie w sprawie procesu krakowskiego. W latach 50. i 60. wraz z braćmi S. i T. Różewiczami tworzył nieformalną grupę twórczą „Miczura-Film”, dla której pisał wraz z T. Różewiczem scenariusze filmowe[2]. Sygnatariusz Listu 59 (1975). Członek i działacz ZLP do 1981 r., wiceprezes Oddziału Krakowskiego. Członek-założyciel Towarzystwa Kursów Naukowych (1978). W latach osiemdziesiątych publikował poza cenzurą m.in. w NaGłosie i Zapisie. Współzałożyciel miesięcznika Pismo. Współautor (wraz z T. Różewiczem) scenariuszy filmów Moje miejsce na ziemi (1960), Głos z tamtego świata (1962).

Relacje pisarstwa Filipowicza z filozofią egzystencjalistów, zwłaszcza Sartre’a i Camusa, opisała Justyna Gorzkowicz w książce „W poszukiwaniu antagonisty. O wątkach egzystencjalnych w twórczości Kornela Filipowicza” (2018)[3][4]

W swojej twórczości powracał do związków z ziemią cieszyńską m.in. w Profilach moich przyjaciół, Białym ptaku czy Ulicy Głębokiej. W pozostawionych przezeń materiałach zachowały się fragmenty Pana Tadeusza przełożone na gwarę cieszyńską[5].

Życie prywatneEdytuj

Był mężem polskiej artystki, Marii Jaremy (1908–1958), z którą miał syna Aleksandra (ur. 1943).

Drugą żoną pisarza była Maria Próchnicka, historyk sztuki, miał z nią syna Marcina (ur. 1964).

Od października 1967 roku do śmierci był związany z poetką Wisławą Szymborską, nie łączył ich jednak nigdy związek małżeński ani wspólne mieszkanie. W 2016 roku opublikowano ich korespondencję – zbiór pt. Listy. Najlepiej w życiu ma twój kot – przechowywaną (zgodnie z wolą poetki) w Bibliotece Jagiellońskiej. Pierwszy z listów Filipowicz wysłał 4 kwietnia 1966 roku. W kopercie znajdowały się trzy zdjęcia małp z krakowskiego ZOO i kartka, na której Filipowicz naszkicował kwiatek (podpisany „W dniu kobiet – kwiatek od mężczyzny”) i napisał zdanie: „Ten skromny przyczynek do małpologii proszę przyjąć od Kornela Filipowicza”. W następnych latach niemal codziennie pisali do siebie listy, cechujące się jednakowo dużym poczuciem humoru i czułością. Tomasz Fiałkowski i Sebastian Kudas (wydawcy zbioru listów) nazywają Kornela Filipowicza „jednym z najważniejszych polskich prozaików i (co chyba najistotniejsze) największą miłością w życiu Poetki”[6]. Po jego śmierci napisała wiersz Kot w pustym mieszkaniu.

Filipowicz urządzał spływy kajakowe Wisłą, w których brali udział jego przyjaciele i rodzina, np. Tadeusz Różewicz, Julian Przyboś, Artur Sandauer czy Jonasz Stern[7]. Pisarz interesował się także wędkarstwem, co znalazło odbicie w jego twórczości.

NagrodyEdytuj

Laureat nagród Ministra Kultury i Sztuki, odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Pierwszy prezes krakowskiego oddziału Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.

ProzaEdytuj

  • Krajobraz niewzruszony (1947), opowiadania
  • Nauka o ziemi ojczystej t.1 Księżyc nad Nidą (1950), powieść
  • Nauka o ziemi ojczystej t.2 Błękitny zeszyt (1955), powieść
  • Profile moich przyjaciół (1954), opowiadania
  • Niepokój młodego serca t.1 Ulica Gołębia (1955), powieść
  • Po burzy (1956; wyd. rozsz. 1959), opowiadania
  • Niepokój młodego serca t.2 Jutro znów wojna (1958), powieść
  • Ciemność i światło (1959), opowiadania
  • Biały ptak (1960), opowiadania
  • Romans prowincjonalny (1960), powieść
  • Pamiętnik antybohatera (1961), powieść
  • Mój przyjaciel i ryby (1963), opowiadania
  • Jeniec i dziewczyna (1964), powieść
  • Ogród pana Nietschke (1965), powieść
  • Mężczyzna jak dziecko (1967), powieść
  • Dziewczyna z lalką, czyli o potrzebie smutku i samotności (1968), opowiadania
  • Co jest w człowieku? (1971), opowiadania
  • Śmierć mojego antagonisty (1972), opowiadania
  • Gdy przychodzi silniejszy (1974), opowiadania
  • Światło i dźwięk, czyli o niedoskonałości świata (1975), opowiadania
  • Kot w mokrej trawie (1977), opowiadania
  • Dzień wielkiej ryby. Opowiadania rybackie 1946-1976 (1978), opowiadania
  • Zabić jelenia! (1978), opowiadania
  • Między snem a snem (1980), opowiadania
  • Miejsce i chwila (1985), opowiadania
  • Rozmowy na schodach (1989), opowiadania
  • Wszystko, co mieć można (1991), opowiadania
  • Rozstanie i spotkanie: Opowiadania ostatnie (1995), opowiadania

opowiadania wybraneEdytuj

  • Światło każdego dnia (1962, Czytelnik)
  • Opowiadania wybrane (1964, Wydawnictwo Literackie)
  • Koncert f-moll i inne opowiadania (1982, Wydawnictwo Literackie), zawiera 10 opowiadań
  • Miejsce i chwila (1985, Wydawnictwo Literackie), zawiera 49 opowiadań
  • Krajobraz, który przeżył śmierć (1986, Wydawnictwo Literackie), zawiera 34 opowiadania
  • Rzadki motyl (1995, Wydawnictwo Literackie), wybór: Wisława Szymborska, zawiera 24 opowiadania
  • Opowiadania wybrane (1999, Siedmioróg), zawiera 19 opowiadań
  • Opowiadania cieszyńskie (2000, Cieszyński Ośrodek Kultury "Dom Narodowy"), zawiera 18 opowiadań
  • Modlitwa za odjeżdżających (2004, Rosner i Wspólnicy), zawiera 25 opowiadań
  • Cienie (2007, Wydawnictwo Literackie), wybór: Wisława Szymborska, zawiera 12 opowiadań
  • Moja kochana, dumna prowincja (2017, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak), wybór: Justyna Sobolewska, zawiera 17 opowiadań
  • Romans prowincjonalny i inne historie (2018, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak), wybór: Wojciech Bonowicz, zawiera: 2 powieści (Romans prowincjonalny; Jeniec i dziewczyna) oraz 15 opowiadań
  • Pamiętnik antybohatera i inne utwory (2020, Wydawnictwo Iskry), zawiera powieść tytułową, 2 opowiadania oraz wiersze

powieści zebraneEdytuj

  • Motywy (1973, Wydawnictwo Literackie), zawiera 5 powieści

korespondencjaEdytuj

  • Najlepiej w życiu ma twój kot. Listy (2016, Wydawnictwo Znak) - Wisława Szymborska i Kornel Filipowicz

dramatEdytuj

  • Nowy Guliwer (1952, Nasza Księgarnia), autorzy: Władysław Jarema, Kornel Filipowicz

PoezjaEdytuj

  • Mijani (1943)
  • Powiedz to słowo (1984)

FilmografiaEdytuj

  • Trzy kobiety (1956) – scenariusz
  • Miejsce na ziemi (1959) – scenariusz
  • Głos z tamtego świata (1962) – scenariusz
  • Piekło i niebo (1966) – scenariusz
  • Szklana kula (1972) – scenariusz
  • Egzekucja w ZOO (1975) – scenariusz

EkranizacjeEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Filmowe adaptacje utworów Kornela Filipowicza.

PrzypisyEdytuj

  1. W niektórych opracowaniach pada stwierdzenie, że urodził się w Krakowie; Golec, Bojda, Słownik biograficzny ziemi cieszyńskiej, s. 66.
  2. Pod. red. Elżbiety Zarych: Słownik Pisarzy Polskich. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, 2008, s. 1144. ISBN 978-83-7435-787-6.
  3. Gorzkowicz, Justyna: W poszukiwaniu antagonisty. O wątkach egzystencjalnych w twórczości Kornela Filipowicza. W: Repozytorium CeON [on-line]. 2018. [dostęp 2020-02-07].
  4. Justyna Gorzkowicz: W poszukiwaniu antagonisty. o wątkach egzystencjalnych w twórczości Kornela Filipowicza. W: Strona internetowa autorki [on-line]. [dostęp 2020-02-07].
  5. J. Golec, S. Bojda, Słownik biograficzny ziemi cieszyńskiej, t. 3, Cieszyn 1998, s. 67.
  6. Wisława Szymborska, Kornel Filipowicz: Najlepiej w życiu ma Twój Kot: listy. SIW „Znak”, 2016, s. ss 441. ISBN 83-240-4361-6.
  7. Aleksander Filipowicz. Czy warto mieć sławnych rodziców? Wspomnienie o wycieczkach kajakowych po Wiśle. „Dekada Literacka”. 4/5, 2000. 

BibliografiaEdytuj

  • Golec Józef, Bojda Stefania, Słownik biograficzny ziemi cieszyńskiej, Cieszyn 1998, s. 66-67.
  • Stanisław Burkot: Uwikłani w historię. Szkice o literaturze, autorach i utworach z XIX i XX wieku. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, 2008, s. 246-261. ISBN 978-83-7271-496-1.
  • Balbus S., Oczywiste nieoczywistości Kornela Filipowicza, "Życie Literackie" 1973.
  • Rogala S.,Twórczość literacka Kornela Filipowicza, Kielce 2005.
  • Pieszczachowicz J., Ku wielkiej opowieści. O życiu i twórczości Kornela Filipowicza, Kraków 2010.
  • Lipowski W., Niezwykła codzienność. Sztuka widzenia i pisania Kornela Filipowicza, Katowice 2012; wydanie drugie poprawione i rozszerzone: Niezwykła codzienność. O pisarstwie Kornela Filipowicza, Katowice 2020.
  • Gorzkowicz J., W poszukiwaniu antagonisty. O wątkach egzystencjalnych w twórczości Kornela Filipowicza, Kielce 2018.

Linki zewnętrzneEdytuj