Otwórz menu główne
Dawid – rzeźba Michała Anioła z 1504 roku

Mężczyznamęski dojrzały płciowo osobnik z rodzaju Homo. W biologii przyjmuje się, że różnice w genotypie kobiety i mężczyzny determinują dymorfizm płciowy człowieka (→ chromosomy płci), gdyż 99,995% mężczyzn ma chromosom X i chromosom Y[1][2][3].

Spis treści

Anatomia mężczyznyEdytuj

 
Symbol płci męskiej

Różnice w budowie anatomicznej między mężczyzną a kobietą dotyczą narządów płciowych oraz kształtu ciała. Kobiety są zwykle niższego wzrostu, słabiej umięśnione i o mniejszej masie. Najbardziej charakterystyczną różnicą w sylwetce ciał obu płci jest szerokość kości miedniczej (u kobiet szersza w stosunku do reszty ciała) i szerokość ramion (u mężczyzn szersze w stosunku do reszty ciała). Ciało mężczyzny jest też bardziej owłosione niż ciało kobiety. U mężczyzn wartość wskaźnika długości palców 2D:4D jest zwykle niższa niż u kobiet[4][5]. W biologii różnice pomiędzy odmiennymi płciowo osobnikami tego samego gatunku określa się mianem dymorfizmu płciowego.

Psychika mężczyznyEdytuj

Teorie oparte na psychologii ewolucyjnejEdytuj

Istnieje wiele dyskusji na temat różnic w psychice u statystycznego mężczyzny i statystycznej kobiety. Jeden z punktów widzenia wywodzi się psychologii ewolucyjnej (zobacz też: hipoteza łowiecka, hipoteza sawanny, hipoteza zbieracka, hipoteza czyszczenia), która zakłada, że różnice w rolach, jakie pełnili mężczyźni i kobiety w społecznościach pierwotnych, przyczyniły się do wykształcenia m.in. różnic płciowych.

Innym punktem widzenia jest podejście kulturowe, które zakłada, iż pozycje społeczne są narzucone w kulturze, w której wychowuje się chłopiec (zobacz: stereotyp płciowy). Społecznymi aspektami płci zajmuje się dziedzina gender studies. Jeszcze inne podejście mówi (teoria strukturalno-społeczna), że różnice w zachowaniach oraz cechach psychologicznych mężczyzn i kobiet mają swoje źródło w odmiennych rolach, jakie z konieczności pełnią zarówno kobiety (tylko kobieta może rodzić dzieci i karmić je piersią) i mężczyźni. Omówienie tych teorii zobacz: atrakcyjność fizyczna.

Różnice w psychice mężczyzny i kobietyEdytuj

Różnice między mężczyzną a kobietą zmieniają się w czasie. Na przykład w zdolnościach matematycznych nie ma istotnych różnic między chłopcami a dziewczynkami do piętnastego roku życia. Powyżej tego wieku dziewczynki nieco lepiej rozwiązują proste zadania, jednak nie wykryto różnic w zadaniach bardziej złożonych. Jeśli porównywane są osoby (kobiety i mężczyźni) o wysokich zdolnościach ogólnych, to przewaga mężczyzn w uzdolnieniach matematycznych narasta. Okazało się także, że dawniej różnice w tych zdolnościach były znacznie większe niż dzisiaj[6]. Jednocześnie jednak okazuje się, że przekonania ludzi co do różnic w uzdolnieniach matematycznych mężczyzn i kobiet są znacznie większe niż rzeczywiste różnice w tych uzdolnieniach (stereotyp płci). Ponadto należy zauważyć, że różnice te nie dotyczą każdego mężczyzny w porównaniu z każdą kobietą, a jedynie wskazują na większy odsetek mężczyzn niż kobiet (lub odwrotnie) lepiej uzdolnionych w określonej dziedzinie. Dlatego zdarzają się kobiety wybitnie uzdolnione matematycznie oraz mężczyźni wybitnie uzdolnieni np. w sztukach plastycznych. Danych o różnicach między płciami dostarcza więc porównanie nie jednostek, a odsetek osób każdej z płci wykazujących określone zdolności.

 
"Śmierć Gladiatora", Jean-Simon Berthélemy, Francja 1773 r.

Zdolności poznawczeEdytuj

Mężczyźni w porównaniu z kobietami wypadają lepiej w: zdolnościach przestrzennych (rotacje umysłowe, wyobrażenie przestrzeni, spostrzeganie przestrzeni). Gorzej w zdolnościach werbalnych (produkowanie mowy, błędy ortograficzne, zdolności językowe).

Wiele zależy tu od wieku badanych, statystycznego zdefiniowania pojęcia „istotna różnica” oraz do określenia poszczególnych typów zdolności.

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

OsobowośćEdytuj

Pod względem osobowości mężczyźni mają przewagę w: asertywności[7], samoocenie (małe różnice), zadowoleniu z własnego ciała.

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Motoryka i zachowanieEdytuj

Mężczyźni uzyskują znacznie lepsze wyniki w: prędkości rzucanego obiektu, długości rzutu, celności, skoku w dal, szybkości biegu, sile chwytu dłoni.

PrzestępczośćEdytuj

W Stanach Zjednoczonych mężczyźni popełniają średnio osiem razy więcej zbrodni z zastosowaniem brutalnej przemocy: około dziewięć razy więcej morderstw niż kobiety, siedemdziesiąt osiem (78) razy więcej brutalnych zgwałceń, dziesięć razy więcej napadów rabunkowych z użyciem broni, ponad sześciokrotnie razy więcej ciężkich pobić. Popełniają także trzynaście i pół razy więcej oszustw od kobiet, trzynastokrotnie częściej są aresztowani za posiadanie broni bez zezwolenia, dokonują ponad dziesięć razy więcej włamań i dziewięć razy więcej kradzieży samochodów, osiem i pół razy częściej są aresztowani za pijaństwo, dziewięć razy częściej za włóczęgostwo, osiem razy częściej dopuszczają się wandalizmu, siedem i pół raza częściej paserstwa, siedem razy częściej dokonują podpaleń, sześć i pół raza częściej są aresztowani za wykroczenia w grach hazardowych i prowadzenie samochodu pod wpływem alkoholu, pomijając prostytucję i zgwałcenia są też pięć i pół razy częściej odpowiedzialni za inne przestępstwa seksualne, pięć razy częściej są notowani w sprawach dotyczących narkotyków, cztery i pół raza częściej dopuszczają się aktów znęcania nad dziećmi i rodziną, dwa razy częściej kradną, dwa razy częściej fałszują i podrabiają, półtora raza częściej dopuszczają się defraudacji[8].

MęskośćEdytuj

 
Ciało mężczyzny

Cechy tradycyjnie przypisywane mężczyznom w zachodnim kręgu kulturowym to:

  • Gotowość do stosowania siły – mężczyzna postrzegany jest historycznie jako wojownik
  • Odwaga, gotowość do ponoszenia ryzyka i żądza przygód, powiązana z niską refleksyjnością
  • Siła fizyczna, chęć walki, duch konkurencji, grubiaństwo
  • Dominacja, dążenie do władzy
  • Samoopanowanie, nawet chłód
  • Zdolności techniczne i organizacyjne
  • Racjonalizm, myślenie abstrakcyjne, zatwardziałość[9][10][11].

Do tego dochodzą inne cechy, które przypisywane są wprawdzie obydwu płciom, ale w bardzo odmienny sposób. Te cechy to: arogancja – u mężczyzn przejawiająca się w formie pogardzania, u kobiet – w formie lekceważenia, skłonność do przechwalania się – mężczyźni przechwalają się słownie, kobiety się stroją, chęć osiągnięć, świadomość władzy.

Ujęcie socjologiczneEdytuj

Ponieważ w większości społeczności mamy do czynienia z dominacją mężczyzn, to cnoty są utożsamiane z cechami męskimi (łacińskie virtus – cnota – pochodzi od vir – mężczyzna).

W badaniach nurtu gender od czasu publikacji austriackiego socjologa Roberta W. Connella mówi się o męskości w liczbie mnogiej: to znaczy o męskościach[12][13]. Connell poprzez analizy historyczno-kulturowe utrzymuje, że w każdej kulturze nawet w tym samym czasie istnieją różne formy męskości[14]. Ta forma, która w danej kulturze ma znaczenie dominujące, jest określana przez Connella jako męskość hegemonialna[15]. Connell dał nowe impulsy do rozważań o płci[16] i o męskości[17][18][19].

Męskość i zachowania społeczne omawiane są szerzej – także w porównaniach międzykulturowych – w socjologicznej teorii ról społecznych.

Toksyczna męskośćEdytuj

Toksyczna męskość to pojęcie stosowane oryginalnie przez samopomocowe grupy aktywistów praw mężczyzn w USA w latach 1980. Według używających go autorów, ma ona polegać na usilnym graniu stereotypów płciowych kultury[20][21]. Ma skutkować znacznym skróceniem życia mężczyzn, np. w kręgu zachodnim ze względu na wartościowanie zachowań ryzykownych, jak również presją by lekceważyć zdrowie, w tym zdrowie psychiczne[22][23][24]. Toksyczna męskość jest proponowana jako wyjaśnienie wyższego odsetka samobójstw wśród mężczyzn[25][26][27], częstszego uzależnienia od alkoholu lub papierosów, oraz wyższego ryzyka zachowań autodestrukcyjnych pośrednich[28][29].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Marek Maleszewski. Tajemnice płci. „Wiedza i Życie”. Nr 02/2012, s. 55, luty 2012 rok. Prószyński Media. ISSN 0137-8929. 
  2. Jean Weissenbach i inni, Human XX males with Y single-copy DNA fragments, „Nature”, 307 (5947), 1984, s. 172–173, DOI10.1038/307172a0, ISSN 1476-4687 [dostęp 2019-04-21] (ang.).
  3. Jean Weissenbach, Albert de la Chapelle, David C. Page, Chromosome Y-specific DNA in related human XX males, „Nature”, 315 (6016), 1985, s. 224–226, DOI10.1038/315224a0, ISSN 1476-4687 [dostęp 2019-04-21] (ang.).
  4. Manning JT, Kilduff L, Cook C, Crewther B, Fink B. Digit Ratio (2D:4D): A Biomarker for Prenatal Sex Steroids and Adult Sex Steroids in Challenge Situations. „Frontiers in Endocrinology”. 5, s. 9, 2014. DOI: 10.3389/fendo.2014.00009. PMID: 24523714. PMCID: PMC3906590. 
  5. Kim TB, Kim KH. Why Is Digit Ratio Correlated to Sports Performance?. „Journal of Exercise Rehabilitation”. 12 (6), s. 515–519, 2016. DOI: 10.12965/jer.1632862.431. PMID: 28119871. PMCID: PMC5227311. 
  6. Feingold A. (1988) Cognitive gender differences are disappearing. American Psychologist, 104, 95-103.
  7. Judith Worell, Encyclopedia of Women and Gender, Two-Volume Set: Sex Similarities and Differences and the Impact of Society on Gender, Academic Press, 27 września 2001, ISBN 978-0-12-227245-5 [dostęp 2019-04-21] (ang.).
  8. Richard Wrangham, Dale Peterson: Demonic males. 1996, s. 113-114. ISBN 0-395-69001-3. (ang.)
  9. Michael S. Kimmel, Amy Aronson, Men and masculinities: a social, cultural, and historical encyclopedia, ABC-CLIO, 2004, ISBN 978-1-57607-774-0 [dostęp 2019-04-21] (ang.).
  10. Mary Vetterling-Braggin, "Femininity," "masculinity," and "androgyny": a modern philosophical discussion, Rowman and Littlefield, 1982, ISBN 978-0-8476-7070-3 [dostęp 2019-04-21] (ang.).
  11. Michael S. Kimmel, Masculinity as Homophobia: Fear, Shame, and Silence in the Construction of Gender Identity, Thousand Oaks: SAGE Publications, Inc., 1994, s. 119–141 [dostęp 2019-04-21].
  12. R.W. Connell, Masculinities, Polity, 2005, ISBN 978-0-7456-3426-5 [dostęp 2019-04-21] (ang.).
  13. Michael Flood, International Encyclopedia of Men and Masculinities, Routledge, 2007, ISBN 978-0-415-33343-6 [dostęp 2019-04-21] (ang.).
  14. Todd W. Reeser, Masculinities in Theory: An Introduction, John Wiley & Sons, 15 września 2011, ISBN 978-1-4443-5853-7 [dostęp 2019-04-21] (ang.).
  15. Mike Donaldson, What Is Hegemonic Masculinity?, „Faculty of Arts - Papers (Archive)”, 1993, DOI10.1007/BF00993540 [dostęp 2019-04-21].
  16. Ronald F. Levant, William S. Pollack, A new psychology of men, Basic Books, 23 marca 1995 [dostęp 2019-04-21] (ang.).
  17. R.W. Connell, James W. Messerschmidt, Hegemonic Masculinity: Rethinking the Concept, „Gender & Society”, 19 (6), 2005, s. 829–859, DOI10.1177/0891243205278639, ISSN 0891-2432 [dostęp 2019-04-21] (ang.).
  18. Demetrakis Z. Demetriou, Connell’s concept of hegemonic masculinity: A critique, „Theory and Society”, 30 (3), 2001, s. 337–361, DOI10.1023/A:1017596718715, ISSN 1573-7853 [dostęp 2019-04-21] (ang.).
  19. Steve Craig, Men, Masculinity and the Media, SAGE Publications, 26 lutego 1992, ISBN 978-1-5063-2047-2 [dostęp 2019-04-21] (ang.).
  20. The Classroom Origins of Toxic Masculinity, Longreads, 25 stycznia 2019 [dostęp 2019-06-06] (ang.).
  21. William Ming Liu: How Trump's 'Toxic Masculinity' Is Bad for Other Men (ang.). 2016-04-14. [dostęp 2019-01-30].
  22. Gabby Bess, Karolina Wróbel: Jak męskość zabija mężczyzn (pol.). Vice, 2016-04-05. [dostęp 2019-01-30].
  23. Magdalena Kunz: Chłopcy idą na wojnę. Co to jest toksyczna męskość? (pol.). newsweek.pl, 2019-02-12. [dostęp 2019-02-17].
  24. Terry A. Kupers, Toxic masculinity as a barrier to mental health treatment in prison, „Journal of Clinical Psychology”, 61 (6), 2005, s. 713–724, DOI10.1002/jclp.20105, ISSN 0021-9762, PMID15732090 [dostęp 2019-04-21].
  25. Dlaczego mężczyźni częściej popełniają samobójstwo?, medonet.pl, 28 kwietnia 2017 [dostęp 2019-06-06].
  26. GUS, Zamachy samobójcze w 2016 r., stat.gov.pl [dostęp 2019-06-06] (pol.).
  27. Samobójstwa mężczyzn. Rośnie zainteresowanie męskimi problemami, Systemowa Świadomość Związków, 25 marca 2018 [dostęp 2019-06-06] (pol.).
  28.   Konstantinos Tsirigotis, Wojciech Gruszczyński, Marta Tsirigotis-Maniecka, Autodestruktywność pośrednia a płeć psychologiczna, „Psychiatria Polska”, 48(4), 2014, s. 759–771, ISSN 0033-2674.
  29. SABINA KRÓLIKOWSKA, Rola stereotypów płci w kształtowaniu postaw kobiet i mężczyzn wobec zdrowia, „Nowiny Lekarskie”, 80 (5), 2011, s. 387–393.