Otwórz menu główne

Michel Houellebecq

francuski prozaik, eseista, poeta i autor piosenek

Michel Houellebecq (wym. fr. [miˈʃɛl wɛlˈbɛk]), właśc. Michel Thomas (ur. 26 lutego 1956 na Reunionie) – francuski pisarz, eseista, poeta i autor piosenek.

Michel Houellebecq
Ilustracja
Michel Houellebecq (2008)
Imię i nazwisko Michel Thomas
Data i miejsce urodzenia 26 lutego 1956
Reunion
Narodowość Francuz
Dziedzina sztuki literatura piękna
Odznaczenia
Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
Strona internetowa
Pisarz w Warszawie (czerwiec 2008)

ŻyciorysEdytuj

Pisarz opuścił Francję w roku 2000, przebywając najpierw w Andaluzji, a następnie w Irlandii[1]. Wrócił do Francji w roku 2012[2]. 21 września 2018 po raz trzeci ożenił się. Ślub z Chinką Qianyun Lysis Li odbył się w merostwie 13. dzielnicy Paryża[3].

TwórczośćEdytuj

Houellebecq odniósł sukces wraz z powieścią Cząstki elementarne w 1998 roku. Platformie, wydanej w 2001 roku, towarzyszył kontrowersyjny wywiad udzielony miesięcznikowi Lire. Houellebecq nazwał w nim islam „najgłupszą religią świata”[4]. Sama powieść – Platforma – dotyczy turystyki seksualnej do Tajlandii, i problematyka religijna nie zajmuje w niej głównego miejsca. Wywiad udzielony miesięcznikowi rozwijał jednak szczególnie wątek religijny, także w kontekście nawrócenia się na islam matki autora. Wypowiedź Houellebecqa wywołała liczne protesty – wytoczono mu proces, w którym został oskarżony o nawoływanie do nienawiści rasowej i o islamofobię (jednym z oskarżycieli był zwierzchnik wspólnoty muzułmańskiej we Francji, Dalil Boubakeur). Pisarz bronił się twierdząc m.in., że jego postawa nie wyraża poglądów rasistowskich, jako że islam nie jest rasą lub cechą wrodzoną, ale religią, i można przestać być muzułmaninem[5]. Houellebecq wygrał proces, a trybunał paryski orzekł, że jego wypowiedź była dozwoloną krytyką religii i nie zawierała obrazy muzułmanów.

Publikacja Możliwości wyspy wiązała się dla niego z przejściem do innego wydawnictwa: opuścił Flammarion, gdzie wcześniej zatrudniono, zgodnie z jego sugestią, Frédérica Beigbedera na stanowisku dyrektora literackiego, i dołączył do autorów wydawnictwa Fayard, części dużej grupy medialnej Lagardère. Transfer ten połączony był z niespotykaną dotychczas na francuskim rynku księgarskim sumą pieniędzy. Mapa i terytorium została wydana ponownie przez Flammarion.

7 stycznia 2015 roku miała miejsce premiera powieści Soumission (Uległość), przedstawiającej fikcyjną opowieść z 2022 roku, gdzie prezydentem zostaje muzułmanin Mohammed Ben Abbes, który zamienia Francję w kraj wyznaniowy. Książkę jeszcze przed publikacją krytykowano za uczestniczenie w tworzeniu klimatu islamofobii[6]. Data jej premiery zbiegła się w czasie z zamachem na redakcję Charlie Hebdo w Paryżu. W zamachu tym zginął przyjaciel Houellebecqa, ekonomista Bernard Maris, który kilka miesięcy wcześniej opublikował esej pt. Houellebecq économiste[7]. Wydarzenia te sprawiły, że Houellebecq zrezygnował z promocji najnowszej książki i opuścił Paryż[8].

KinoEdytuj

Cząstki elementarne (tytuł oryg. Elementarteilchen) zostały przeniesione na ekran w 2006 roku przez niemieckiego reżysera Oskara Roehlera. Adaptacją Możliwości wyspy Houellebecq zajął się osobiście. Film miał premierę we wrześniu 2008 roku. Spotkał się z bardzo niekorzystnym przyjęciem ze strony krytyków i publiczności[9].

Tematy twórczościEdytuj

Miesięcznik „Znak” wyróżnia kilka cech twórczości Houellebecqa:

Po pierwsze, główny bohater – zawsze jest to 30-, 40-letni mężczyzna, przedstawiciel klasy średniej lub wyższej średniej, człowiek samotny, często ze skłonnością do alkoholu, niezdolny do nawiązania trwałych relacji. Po drugie, pesymizm. To pesymizm egzystencjalny spod znaku Schopenhauera (życie jest cierpieniem), społeczny inspirowany darwinizmem i XIX-wieczną powieścią realistyczną (konkurencja jest podszewką większości relacji międzyludzkich) i kulturowy z ducha Nietzschego i Spenglera (Zachód zmierza do schyłku). Po trzecie zaś, książki te łączy iskierka nadziei, którą zaoferować mogłaby ocalająca miłość. Ostatnimi słowami powieści są jednak pustka, gorycz, rozczarowanie[10].

Zdaniem Jarosława Fazana „literacka diagnostyka Houellebecqa nawiązuje – świadomie i z wielkim powodzeniem – do XIX-wiecznej literatury realistyczno-satyrycznej”[11]. Agata Bielik-Robson, dekonstruując twórczość pisarza, zwróciła uwagę na jego „bezbrzeżną mizoginię” oraz wyłaniającą się z jego książek konstatację, że „za upadkiem Zachodu stoi wyzwolona kobieta. Cytując klasyka, powiem tylko, że w tej kwestii nawet nie chce mi się z nim gadać”[12]. Alicja Długołęcka, nie zgadzając się z interpretacją Bielik-Robson, stwierdziła, że „odważny język i przerysowane seksualne opisy w jego powieściach [...] mogą stanowić zarówno kalkę, jak i obnażenie obrazów seksu w kulturze masowej”[13]. W opinii Mateusza Burzyka oraz Michała Jędrzejka Houellebecq, choć znajduje sympatię u prawicowych publicystów oraz „knajpianych anarchistów”, dla reszty czytelników okazuje się „pisarzem, który dobitnie i inteligentnie wyraża rozmaite problemy Francji i Europy, nie proponując jednak w pakiecie żadnych pociągających propozycji ich rozwiązania”[14].

Odznaczenia i wyróżnieniaEdytuj

W 2019 został uhonorowany przez prezydenta Emmanuela Macrona Legią Honorową, którą odebrał w Pałacu Elizejskim w obecności byłego prezydenta Nicolasa Sarkozy[15].

TwórczośćEdytuj

Na język polski jego twórczość tłumaczą: Agnieszka Daniłowicz-Grudzińska, Jacek Giszczak, Ewa Wieleżyńska i Beata Geppert.

PrzypisyEdytuj

  1. wywiadowcy.pl.
  2. „Houellebecq quitte l’Irlande pour rentrer en France”, sudouest.fr.
  3. „Michel Houellebecq po raz trzeci na ślubnym kobiercu ”, donet.pl.
  4. Wywiad z autorem: „… Doszedłem do wniosku, że wiara w jedynego Boga jest kretyństwem, nie znajduję innego słowa. A najgłupszą religią jest jednak islam”.
  5. Sprawozdanie z procesu autora.
  6. Sylvain Bourmeau, „Scare Tactics: Michel Houellebecq Defends His Controversial New Book”, www.theparisreview.org, 2 stycznia 2015.
  7. „Houellebecq économiste”, www.alternatives-economiques.fr.
  8. „Le frappant télescopage entre la sortie du livre de Houellebecq et l’attentat contre « Charlie Hebdo », www.lemonde.fr, 9 stycznia 2015.
  9. Zob. m.in. Le Monde, recenzja filmu.
  10. Przewodnik po powieściach [Calibre], „Znak”, maj 2019, akap. 8.1.
  11. Jarosław Fazan, Niezrozumiałe wypaczenie życia [Calibre], „Znak”, maj 2019, akap. 13.11.
  12. Agata Bielik-Robson, Czy istnieje życie po seksie? [Calibre], „Znak”, maj 2019, akap. 9.29.
  13. Alicja Długołęcka, Współczesna Pieśń nad Pieśniami [Calibre], „Znak”, maj 2019, akap. 14.8.
  14. Mateusz Burzyk, Michał Jędrzejek, Prawicowy anarchista [Calibre], „Znak”, maj 2019, akap. 16.13.
  15. Michel Houellebecq: Controversial writer wins Légion d'honneur. bbc.com, 18 kwietnia 2019. [dostęp 2019-04-26].
  16. „Michel Houellebecq, enfin !”, lemonde.fr, 8 listopada 2010.

Linki zewnętrzneEdytuj