Oddział Leśnik

Oddział Leśnik – oddział bojowy Armii Krajowej powstały w trakcie walk w okresie powstania warszawskiego. Oddział występował jako zgrupowanie „Leśnik” lub batalion „Leśnik”. Został zorganizowany w pierwszych dniach powstania, walczył na Woli i Starym Mieście. Po przejściu do Śródmieścia, samodzielne grupy oddziału walczyły na odcinku Powiśle Czerniakowskie oraz częściowo w Śródmieściu Południowym.

Dowódca Oddziału płk Jan Szypowski "Leśnik"
Prezentacja w Ogrodzie Krasińskich zdobycznego działka dla korespondentów prasy powstańczej. Działko zostało zdobyte 11 VIII 1944, w wypadzie na Stawki przez żołnierzy ppor. Tadeusza Wąsowskiego "Tadzika" z I plutonu 1. kompanii "Bolek" oddziału "Leśnik".
Przy al. „Solidarności” (wtedy Leszno), na ścianie Sądów
Głaz upamiętniający Jana Szypowskiego, w parku jego imienia

Geneza oddziałuEdytuj

Oddział wywodził się z Szefostwa służby uzbrojenia Oddziału IV Komendy Głównej Armii Krajowej – kryptonim „Leśnictwo”, którego szefem był płk Jan Szypowski (ps. Leśnik). Zadaniem „Leśnictwa” było gromadzenie, oraz produkcja broni (częściowo do 1943) m.in. pistoletów maszynowych „Błyskawica” i „Sten” i materiałów wybuchowych.

Udział w powstaniuEdytuj

1 sierpnia grupa ppłk „Leśnika” otrzymała rozkaz zajęcia gmachu Sądów na Lesznie. Przed 17.00 wyruszyła z miejsca koncentracji przy ul. Chmielnej 80 w składzie dowódca i szesnastu żołnierzy i oficerów. Cały oddział był uzbrojony w pistolety maszynowe, pistolety i granaty[1]. Oddział odegrał istotną rolę w opanowaniu koszar dywizjonu policji konnej oraz rezerwy policji granatowej przy ul. Ciepłej 13[2]. Wieczorem tego dnia zajęty został budynek sądów.

3 sierpnia 1944 płk Szypowski otrzymał rozkaz stworzenia własnego zgrupowania i objęcia dowództwa w rejonie Leszno – ul. Żelazna – Grzybowska – plac Żelaznej Bramyplac Bankowy – ul. Rymarska. Zgrupowanie formowano w gmachach sądów Leszno – Ogrodowa, skąd dokonywano zbrojnych wypadów w rejon getta, Hali Mirowskiej i ul. Chłodnej. W skład oddziału weszła kilkunastoosobowa grupa żołnierzy zalążku batalionu kwatermistrzostwa Komendy Głównej AK kpt. Romana Kiźnego „Smugi”, rozformowanej z braku broni 44 kompanii WSOP oraz ochotnicy.

Żołnierze oddziału, wspierali inne oddziały w zdobyciu wartowni Nordwache, która mieściła się w kamienicy na rogu ulic Chłodnej i Żelaznej. Zlikwidowano również, przy osobistym udziale ppłk. „Leśnika”, gniazdo ckm przy ul. Karmelickiej. W tym czasie zgrupowanie liczyło ok. 350 żołnierzy.

6 sierpnia, ok. 9.00 żołnierze zgrupowania wzięli udział w obronie barykady przy ul. Wroniej. Żołnierzom oddziału, wraz z wycofującymi się oddziałami III Obwodu Wola por. Wacława Stykowskiego „Hala”, udało się utrzymać linię obrony, po wycofaniu oddziałów X Zgrupowania. Jednak ze względu na niebezpieczeństwo oskrzydlenia przez atakujące od strony Woli oddziały Oskara Dirlewangera, oddział otrzymał rozkaz opuszczenia tego samego dnia wieczorem rejonu sądów i skierowania się na Stare Miasto. Po postoju na ul. Świętojerskiej rankiem 7 sierpnia obsadzono wyznaczone rejony na Muranowie:

  • kompanie „Bolek”, „Ludwik” i oddział zwiadowczy „Szary” – remiza tramwajowa na Muranowie;
  • kompania miotaczy ognia „Haliński” – pozycje wzdłuż ul. Bonifraterskiej, frontem w kierunku getta.

9 sierpnia oddziałowi została podporządkowania kompania wolska z oddziałów Obwodu Wola. 11 sierpnia zgrupowanie początkowo podporządkowano Zgrupowaniu „Radosław”, zaś od 12 sierpnia z oddziałów Zgrupowania „Radosław” i Zgrupowania „Leśnika” utworzono odcinek północny Grupy AK Północ, pod dowództwem ppłk. Franciszka Rataja „Paweł”[3].

Pierwszą akcją bojową na Muranowie zgrupowania był nieudany atak na Fort Traugutta. Poległo trzech żołnierzy, a wielu odniosło rany. Ciężkie walki toczono w hali autobusowej przy ul. Inflanckiej i zajezdni tramwajowej przy ul. Sierakowskiego, gdzie płk Szypowski unieszkodliwił i rozbroił dwa goliaty. Oprócz zadań bojowych „Leśnik” inicjował i organizował, przy oddziałach bojowych i w terenie, produkcję butelek zapalających, granatów i rusznikarni.

18 sierpnia płk Szypowski został ciężko ranny. Zgrupowanie, pod dowództwem Adolfa Łojkiewicza „Rysia”, zostało skierowane do obrony budynku Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. W toku ciężkich walk o ten obiekt zginęła, od wybuchu bomby lotniczej, załoga plutonu miotaczy ognia wraz z dowódcą kompanii Władysławem Miładowskim „Halicki” (ok. 30 żołnierzy i łączniczek).

27 sierpnia oddziały zgrupowania, pod ciężkim ogniem niemieckiej artylerii, zostały wycofane z PWPW. Liczebność kompanii wynosiła zaledwie 20% stanu wyjściowego. Po upadku Starego Miasta oddział przedostał się do Śródmieścia. Oddział został skierowany w nocy z 3 na 4 września do Podobwodu Śródmieście Południowe. Resztki kompanii wolskiej pod dowództwem ppor. Stefana Kowalskiego „Jaroń” (ok. 24 żołnierzy) wałczyła w rejonie ul. Książęcej, zaś po odcięciu łączności z Czerniakowem została włączona do batalionu „Stefan”. Żołnierze 1 kompanii ppor. Jerzego Szypowskiego „Bolek” (12 żołnierzy) zostali włączeni do batalionu „Czata”, zaś żołnierze kompanii miotaczy płomieni (34 żołnierzy) tworzyli jednostkę osłonową „Radosława”. Oddziały te razem z Zgrupowaniem „Radosław” przeszli na Powiśle Czerniakowskie i zajęli kwaterę na ul. Wilanowskiej 12[4]. Ostatnią placówką bojową zgrupowania był dom przy ul. Solec i Wilanowskiej, który został zdobyty przez Niemców 23 września. Kompania „Jaronia” weszła natomiast 20 września w skład 72 pułku piechoty AK idąc do niewoli 3 października 1944.

Ordre de BatailleEdytuj

5 sierpnia 1944Edytuj

Zgrupowanie „Leśnik” w dniu 5 sierpnia:

  • Dowódca Zgrupowania – ppłk Jan Szypowski „Leśnik”
  • Sztab – zastępca dowódcy – mjr Adolf Łojkiewicz „Ryś II”, szef sztabu – mjr Aleksander Tuk „Mir”, adiutant dowódcy – pchor. Wincenty Świątkiewicz „Wicek”, komendantka łączniczek – Joanna Żórawska „Joanna”, łączniczka – Irena Venulet „Krystyna”.
  • 1 kompania – dowódca por. NN, a od 4 sierpnia por. Jerzy Szypowski „Bolek”,
    • pluton – dowódca ppor. Tadeusz Stopczyk „Lord”;
    • pluton – dowódca pchor. Zdzisław Garbicz „Wilnianin” (później „Wilnianin II”)
    • pluton – dowódca pchor. Zdzisław Krzykowski „Sowa” (zg. 9 sierpnia);
  • 2 kompania – dowódca por. Leon Szrajer „Ludwik” (zg. 9 sierpnia);
  • oddział miotaczy ognia – dowódca por. Władysław Miładowski „Haliński”,
  • oddział specjalny – produkcja granatów, min i innych środków walki – dowódca kpt. Franciszek Jan Pogonowski „Marek”;
  • zwiad oddziału – dowódca pchor./ppor. Marian Gorzkowski „Szary”.
  • służba sanitarna
  • oddział zapasowy – dowódca mjr „Ryś”, następnie mjr „Mir”[5].

13 sierpnia 1944Edytuj

  • Dowódca Zgrupowania – ppłk Jan Szypowski „Leśnik”
  • Zastępca mjr Adolf Łojkiewicz „Ryś”
  • 1 kompania – ppor. Jerzy Szypowski „Bolek” (zg. po 20 września 1944 na Czerniakowie);
    • 1 pluton – ppor. Tadeusz Wąsowski „Tadzik”
  • kompania miotaczy płomieni – por. Władysław Miładowski „Haliński” (poległ 25 sierpnia); ppor. Czesław Sobolewski „Sław” (zm. 17 września od ran, na Czerniakowie);
    • pluton – dowódca sierż./ppor. Czesław Sobolewski „Sław”;
    • pluton – dowódca sierż Roman Kot „Polak” (rozstrzelany 23 września);
    • pluton – dowódca st. sierż. pchor. Leszek Niklewicz „Roberto”(zginął 25 sierpnia);

PrzypisyEdytuj

  1. Juliusz Kulesza: W murach Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Warszawa: Askon, 2003, s. 167-168.
  2. Juliusz Kulesza: W murach Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Warszawa: Askon, 2003, s. 168.
  3. Juliusz Kulesza: W murach Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Warszawa: Askon, 2003, s. 180.
  4. Tadeusz Grigo: Powiśle Czerniakowskie 1944. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1989, s. 138-139.
  5. Juliusz Kulesza: W murach Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych. Warszawa: Askon, 2003, s. 170-171.

BibliografiaEdytuj