Podkowa Leśna

miasto i gmina w województwie mazowieckim

Podkowa Leśna (używająca tytułu „miasto-ogród”) – miasto w województwie mazowieckim, w powiecie grodziskim. Miasto należy do aglomeracji warszawskiej.

Podkowa Leśna
miasto i gmina
Ilustracja
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Powiat

grodziski

Prawa miejskie

1969

Burmistrz

Artur Tusiński

Powierzchnia

10,13[1] km²

Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość


3874[2]
382,4 os./km²

Strefa numeracyjna

22

Kod pocztowy

05-807

Tablice rejestracyjne

WGM

Położenie na mapie powiatu grodziskiego
Mapa konturowa powiatu grodziskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Podkowa Leśna”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Podkowa Leśna”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Podkowa Leśna”
Ziemia52°07′18″N 20°43′35″E/52,121667 20,726389
TERC (TERYT)

1405021

SIMC

0921504

Urząd miejski
ul. Akacjowa 39/41
05-807 Podkowa Leśna
Strona internetowa

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do ówczesnego województwa warszawskiego.

Według danych z 30 czerwca 2004 roku[3] miasto miało 3806 mieszkańców, a według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2011 roku – 3926[4].

Historia edytuj

Okres przedwojenny i wojna edytuj

Tereny, na których leży Podkowa Leśna należały niegdyś do Stanisława Wilhelma Lilpopa, podróżnika i myśliwego, syna Stanisława Lilpopa – przemysłowca, współzałożyciela firmy „Lilpop, Rau i Loewenstein”. Za początek miasta uznać należy datę 9 kwietnia 1925, kiedy to Stanisław W. Lilpop, koncern (spółka akcyjna) „Siła i Światło” oraz Bank Związku Spółek Zarobkowych zakładają spółkę „Miasto Ogród Podkowa Leśna”. Wtedy też członkowie zarządu nowo powstałej spółki „Miasto Ogród Podkowa Leśna” (J. Redziński, T. Baniewicz i właśnie St.W. Lilpop) podpisali akt zlecający spółce rozsprzedaż terenów Podkowy. Stworzenie miasta jest związane bezpośrednio z Elektryczną Koleją Dojazdową (obecnie Warszawska Kolej Dojazdowa), budowaną w latach 20. XX wieku z inicjatywy koncernu „Siła i Światło”. Także w 1925 roku powstaje, na zamówienie Spółki, specyficzny plan urbanistyczny oparty na koncentrycznych ulicach-alejach wokół dworca kolejki (projekt Antoniego Jawornickiego). W roku 1981 Podkowa Leśna została wpisana do rejestru zabytków[5]. Wpisanie do rejestru odbyło się wbrew stanowisku władz miejskich i miało charakter konfliktowy, ponieważ ówczesny naczelnik miasta nie przyjął do wiadomości pisma informującego o tym fakcie, podpisanego przez Konserwatora Zabytków m.st.Warszawy mgr.inż. arch. Feliksa Ptaszyńskiego z dnia 17 maja 1982. "Doprowadziło to do wielu nadużyć i dewastacji na terenie Podkowy Leśnej"[6]

W czasie II wojny światowej udzielano pomocy i schronienia (m.in. na Stawisku) wielu ukrywającym się Żydom (wśród nich np. rodzinie znanego warszawskiego adwokata Henryka Kona, który ukrywał się w Podkowie Leśnej z synem, późniejszym dziennikarzem i podróżnikiem Lucjanem Wolanowskim). Po powstaniu warszawskim miejscowości leżące na linii kolejki EKD, w tym Podkowa Leśna i Milanówek, przyjęły dziesiątki tysięcy uchodźców z Warszawy. Ponieważ znalazła się tam również znaczna część dowództwa AK, miejscowości te nazywane były „Małym Londynem”. W Podkowie mieściła się m.in. jedyna radiostacja, która uratowała się z powstańczej Warszawy, obsługiwana przez Zofię i Stefana Korbońskich.

Okres powojenny edytuj

W latach 1948–1954 miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Podkowa Leśna[7]. 1 stycznia 1957 roku Podkowa Leśna otrzymała prawa osiedla[8], a 31 grudnia 1968 roku prawa miejskie[9].

Po wojnie ważną dla historii Podkowy postacią był ksiądz Leon Kantorski, proboszcz parafii pw. św. Krzysztofa w latach 1964–1991. W jego kościele w 1968 r. odbyło się pierwsze wykonanie tzw. mszy beatowej (rockowej). W latach 80. parafia stanowiła ważny ośrodek ruchu oporu, inicjując różne inicjatywy społeczne, polityczne i charytatywne. Odbyło się na przykład kilka głodówek w obronie więźniów politycznych, odprawiane były „msze za ojczyznę”, organizowane „spotkania z autorem”, gdzie zapraszano znanych opozycjonistów, historyków itp.

Obecnie edytuj

W obrębie miasta występują elementy starodrzewu, a także trzy rezerwaty przyrody (rezerwat przyrody Parów Sójek, rezerwat im. Bolesława Hryniewieckiego, Zaborów im. W. Tyrakowskiego) i wiele pomników przyrody. Podkowa została pomyślana jako miejscowość willowa wyższych urzędników i inteligencji.

Podkowa Leśna jest celem wycieczek i spacerów mieszkańców Warszawy, ze względu zarówno na leśny charakter, jak i dużą liczbę starych przedwojennych willi. Ułatwia to kolejka WKD kursująca z Warszawy przez Podkowę Leśną aż do Grodziska Mazowieckiego. Warto zobaczyć m.in. Aleję Lipową, liczącą prawie 100 lip (pomników przyrody), pałacyk myśliwski Lilpopa, willę Aida oraz przedwojenną willę Kasyno Obywatelskie. Willę Kasyno szczególnie warto odwiedzić w czasie dorocznego Festiwalu Otwarte Ogrody. Interesujący jest również kościół wybudowany przed wojną w stylu modernistycznym, później kilkakrotnie przebudowywany. Zawiera on ciekawe przykłady przedwojennej i współczesnej sztuki sakralnej (fresk, rzeźby, witraże), oraz rozległy, starannie zaprojektowany ogród.

W willi Stawisko, należącej dawniej do Jarosława Iwaszkiewicza, znajduje się Muzeum Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów. W miejscowości znajduje się jedyna uczelnia wyższa, Wyższa Szkoła Teologiczno-Humanistyczna, prowadzona przez Kościół Adwentystów Dnia Siódmego.

Struktura powierzchni edytuj

Według danych z roku 2002[11] Podkowa Leśna ma obszar 10,1 km², w tym:

  • użytki rolne: 6%
  • użytki leśne: 78%

Miasto stanowi 2,75% powierzchni powiatu.

Warszawska Kolej Dojazdowa edytuj

 
EN95 odjeżdżający ze stacji WKD w Podkowie

W latach 1927-1936 w Podkowie Leśnej stopniowo powstawały przystanki kolei WKD (pierwotnie EKD), będącej jednocześnie najstarszym działającym obecnie w Polsce tego typu systemem transportu publicznego[12]. Na przystankach dostępne są kasy oraz automaty biletowe[13].

W miejscowości są 3 przystanki:

Pod budowę kolei Stanisław Lilpop przekazał na własność EKD S.A. – bez żadnej dopłaty – pas ziemi o powierzchni 7 hektarów i 4836 m², ciągnący się od folwarku Klementynów do wsi Owczarnia.

Demografia edytuj

Dane statystyczne ogólne

Opis 2007[14] 2017[15] 2018[15] 2019[15]
Ludność 3822 3875 3854 3844
Ludność na km² 378,4 383 380 379
Liczba mężczyzn 2031 1815
Liczba kobiet 1791 2029
% liczba kobiet 53,1
% liczba mężczyzn 46,9
Kobiety na 100 mężczyzn 111 111 112
Dochody ogółem budżetu

gminy na 1 mieszkańca w zł

7825 9337 9002
Wydatki ogółem budżetu

gminy na 1 mieszkańca w zł

7992 8809 8019
Pracujący na 1000 ludności 139 141 130

Liczba ludności w Podkowie Leśnej na przestrzeni lat[2]

Piramida wieku mieszkańców Podkowy Leśnej w 2014 roku[2]

 

Wspólnoty wyznaniowe edytuj

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego

Kościół rzymskokatolicki

Zabytki edytuj

 
Willa „Renata”, zabytkowy budynek w Podkowie Leśnej

Administracja edytuj

 
Mapa miasteczka
 
Urząd Miasta w Podkowie Leśnej

Podkowa Leśna jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich[16].

Podkowa Leśna jest członkiem Podwarszawskiego Trójmiasta Ogrodów”[17].

Burmistrzowie Podkowy Leśnej edytuj

  • Jadwiga Piwońska (1990–1998)
  • Joanna Damaziak (1998–2002)
  • Andrzej Kościelny (2002–2010)
  • Małgorzata Stępień-Przygoda (2010–2014)
  • Artur Tusiński (od 2014)

Sąsiednie gminy edytuj

Brwinów, Milanówek, Nadarzyn

Honorowi Obywatele edytuj

Zobacz też edytuj

Przypisy edytuj

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 2009-10-01].
  2. a b c Podkowa Leśna w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-10], liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  3. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
  4. Główny Urząd Statystyczny ze spisu 2011.
  5. Wpis do Rejestru Zabytków (układ urbanistyczny, zabudowa, zieleń) pod nr 1194 dn. 22.10.1981 - zob.: "Głos Podkowy" 1990, nr 4, lipiec, s.4.
  6. Naczelnik miasta uniemożliwił w ten sposób pełnienie obowiązków mgr inż. arch. Mirosławie Ryczer (ul. Graniczna 16) powołanej na stanowisko Społecznego Konserwatora Zabytków m. Podkowa Leśna wpisanego do Rejestru Zabytków (układ urbanistyczny, zabudowa, zieleń) pod nr 1194 dn. 22.10.1981 - zob.: "Głos Podkowy" 1990, nr 4, lipiec, s.4.
  7. Dz.U. z 1948 r. nr 44, poz. 324.
  8. Dz.U. z 1956 r. nr 58, poz. 277.
  9. Dz.U. z 1968 r. nr 48, poz. 343.
  10. Przy drodze "dojazd pożarowy nr 39"
  11. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset. regioset.pl. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
  12. Historia EKD/WKD - Warszawska Kolej Dojazdowa [online], www.wkd.com.pl [dostęp 2020-12-27].
  13. Podkowa Leśna Główna - Warszawska Kolej Dojazdowa [online], www.wkd.com.pl [dostęp 2020-12-27].
  14. Bank Danych Regionalnych – Strona główna. GUS. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
  15. a b c GMINA MIEJSKA, Podkowa Leśna, POWIAT GRODZISKI [online], warszawa.stat.gov.pl, 2020.
  16. Członkowie. Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2016-01-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-06-20)]. (pol.).
  17. Podwarszawskie Trójmiasto Ogrodów [online], www.trojmiasto-ogrodow.eu [dostęp 2017-02-27] (pol.).
  18. Uchwała nr 69/XIV/2008 [online].
  19. Uchwała nr 173/XXXVII/2010 [online].
  20. Uchwała nr 158/XLIV/94 [online].
  21. Uchwała nr 163/XIX/2020

Linki zewnętrzne edytuj