Otwórz menu główne

Pokrzewka wąsata[4] (Curruca cantillans) – gatunek małego wędrownego ptaka z rodziny pokrzewek (Sylviidae). Gniazdują w basenie Morza Śródziemnego, zimą wędrują do saharyjskiej części Afryki i częściowo Sahelu. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Pokrzewka wąsata
Curruca cantillans[1]
(Pallas, 1764)
Samiec
Samiec
Samica
Samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina pokrzewki
Rodzaj Curruca
Gatunek pokrzewka wąsata
Synonimy
  • Motacilla (cantillans) Pallas, 1764[2]
  • Sylvia cantillans (Pallas, 1764)
Podgatunki
  • S. c. cantillans (Pallas, 1764)
  • S. c. albistriata (C. L. Brehm, CL, 1855)
  • S. c. inornata Tschusi, 1906
  • S. c. iberiae Svensson, 2013
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg

SystematykaEdytuj

Po raz pierwszy gatunek opisał Peter Simon Pallas w 1764 na podstawie holotypu pochodzącego z Włoch. Nadał nowemu gatunkowi nazwę Motacilla (cantillans)[2]. Obecnie (2016) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza pokrzewkę wąsatą w rodzaju Sylvia[5], podobnie jak autorzy Handbook of the Birds of the World[2]; inni autorzy umieszczają ten gatunek w rodzaju Curruca[4]. IOC i HBW wyróżniają 4 podgatunki, przy czym C. c. iberiae został wyróżniony dopiero w 2013[5]. Za podgatunek pokrzewki wąsatej uznawano także pokrzewkę różowobrzuchą (C. subalpina), obecnie klasyfikowaną jako osobny gatunek[2][4][5].

Podgatunki i zasięg występowaniaEdytuj

IOC wyróżnia następujące podgatunki C. cantillas[5]:

  • C. c. cantillans – centralne i południowe Włochy oraz Sycylia
  • C. c. albistriata – północno-wschodnie Włochy przez południowo-wschodnią Europę do zachodniej Turcji.
  • C. c. iberiaePółwysep Iberyjski, południowa Francja i skrajnie północno-zachodnie Włochy
  • C. c. inornata – północno-zachodnia Afryka.

Według stanu wiedzy z czerwca 2015, pokrzewka wąsata odnotowana była w Polsce 5 razy, ostatnim razem podczas akcji obrączkowania w Dąbkowicach pod Darłowem[6].

MorfologiaEdytuj

Długość ciała wynosi około 12 cm, masa ciała 7–16,1 g[2]. Najbliższe wyglądem pokrzewki wąsate są cierniówce, jednak samce w szacie godowej są niemożliwe do pomylenia z innymi pokrzewkami. Wyróżniają się ceglastordzawym gardłem i piersią, niebieskawoszarym wierzchem ciała, białym wąsem, czerwoną obrączką oczną, białym spodem ciała i rdzawym nalotem na piersi oraz szarym wierzchem ciała[6].

Ekologia i zachowanieEdytuj

Pokrzewki wąsate gniazdują w zwartych, ciernistych krzewach i makii, niekiedy siedliska porośnięte tylko pojedynczymi krzewami. Poza sezonem lęgowym zamieszkują różnorodne siedliska, od występujących na półpustyniach suchych, ciernistych krzewów przez sawannę po lasy namorzynowe[6]. Makia, w której pojawiają się pokrzewki wąsate, może być podzielona na dwa typy: pierwszy porośnięty jest z rzadka drzewami, takimi jak dęby ostrolistne (Quercus ilex), w drugim przeważają chruściny (Arbutus) i wrzośce (Erica). Często spotykane są również w młodych lasach dębów korkowych (Quercus ruber)[7]. Podczas sezonu lęgowego pokrzewki wąsate żywią się głównie owadami, poza sezonem lęgowym trzon diety stanowią owoce[6].

LęgiEdytuj

 
Jaja

Okres lęgowy trwa od końca marca do końca czerwca[7]. Po przylocie na tereny lęgowe samiec buduje gniazda-wabiki[6]. Po przybyciu samicy oba ptaki z pary budują właściwe gniazdo, które ma formę głębokiego, grubego kubeczka z traw, cienkich korzonków i liści; wyściółkę stanowią delikatniejsze trawy, korzonki i włosy. Umiejscowione może być pod niskim krzewem lub na niewielkim drzewie, na wysokości 0,3–1,3 m nad ziemią. W zniesieniu 3–5 jaj[7].

StatusEdytuj

IUCN uznaje pokrzewkę wąsatą za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 (stan w 2018). BirdLife International uznaje trend globalny populacji za wzrostowy, europejski – za stabilny[8].

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[9].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Sylvia cantillans, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2016-03-18]
  2. a b c d e Aymí, R., Gargallo, G., Christie, D.A. & Garcia, E.F.J.: Subalpine Warbler (Sylvia cantillans). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 16 września 2019].
  3. BirdLife International 2018, Sylvia cantillans [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018 [online], wersja 2019-2 [dostęp 2019-09-16] (ang.).
  4. a b c P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Sylviidae Leach, 1820 - pokrzewki - Sylvia warblers (wersja: 2018-11-14). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-06-16].
  5. a b c d F. Gill, D. Donsker: Sylviid babblers, parrotbills & white-eyes (ang.). IOC World Bird List: Version 6.4. [dostęp 2 listopada 2016].
  6. a b c d e Dominik Marchowski: Ptaki Polski. Kompletna lista 450 stwierdzonych gatunków. Wyd. 1. Warszawa: SBM, 2015, s. 380. ISBN 978-83-7845-983-5.
  7. a b c Ashpole, J., Burfield, I., Ieronymidou, C., Pople, R., Wheatley, H. & Wright, L.: Sylvia cantillans -- (Pallas, 1764). 31 marca 2015. [dostęp 2 listopada 2016].
  8. Subalpine Warbler Sylvia cantillans. BirdLife Internarional. [dostęp 2 listopada 2016].
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183)