Słup (powiat jaworski)

Słup (niem. Schlaup) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie jaworskim, w gminie Męcinka[2].

Słup
wieś
Ilustracja
Widok wsi od strony zachodniej
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat jaworski
Gmina Męcinka
Wysokość 190 m n.p.m.
Liczba ludności (III 2011) 231[1]
Strefa numeracyjna 76
Tablice rejestracyjne DJA
SIMC 0365730
Położenie na mapie gminy Męcinka
Mapa lokalizacyjna gminy Męcinka
Słup
Słup
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Słup
Słup
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Słup
Słup
Położenie na mapie powiatu jaworskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu jaworskiego
Słup
Słup
Ziemia51°05′52″N 16°06′01″E/51,097778 16,100278

Podział administracyjnyEdytuj

W latach 1945−1954 siedziba gminy Słup. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa legnickiego.

GeografiaEdytuj

Wieś położona jest w odległości 4 km na północny zachód od Jawora, nad Nysą Szaloną.

Bezpośrednio nad miejscowością, od strony południowo-wschodniej wznosi się zapora zbiornika retencyjnego „Słup”, a wieś przecinają dwa upusty zalewu (jeden czynny i jeden awaryjny).

NazwaEdytuj

Nazwa miejscowości, popularna na Słowiańszczyźnie, wywodzi się prawdopodobnie od jednego ze „słupów” – wież strażniczych dzięki, którym mieszkańcy mogli obserwować okolicę aby ustrzec się przed niespodziewanym napadem. Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy "słup"[3]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia on jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Slup podając jej znaczenie "Pfahlhof" czyli po polsku "Słup na dziedzińcu"[3]. Nazwa została później fonetycznie zgermanizowana na Schlaup[3] i utraciła swoje pierwotne znaczenie.

Wieś wzmiankowana była po raz pierwszy w 1177 r. jeszcze jako posiadłość Dzierżykraja, zaś od 1202 r. już jako Słup (Zlup)[4]. Kolejny dokument z 1202 roku wydany przez biskupa wrocławskiego Cypriana wymienia miejscowość w zlatynizowanej obecnie stosowanej polskiej formie Slup[5]. W dokumencie z 1217 roku wydanym przez biskupa wrocławskiego Lorenza miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej, staropolskiej formie Zlup[6]. W 1295 w kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) miejscowość wymieniona jest jako Scapil[7]. W jednym z dokumentów lubiąskich wymieniony jest jako Slup[8].

HistoriaEdytuj

Niektóre źródła podają, że 26 kwietnia 1177 r. książę Polski Mieszko III Stary potwierdził zgodę księcia Bolesława Wysokiego na przekazanie wsi cystersom z Lubiąża, którzy w pobliskiej Winnicy w 1202 założyli swą grangię (cysterski folwark). Od tego czasu do początku XIX w. losy Słupa jako stolicy dóbr klasztornych wiązały się nierozerwalnie z zakonnikami. Na unoszącym się nad okolicą bazaltowym wzgórzu już w połowie XIII w. powstał kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, pod który podlegały Męcinka, Pomocne, Małuszów, Chełmiec, Janowice Duże i Gniewomierz. W obrębie murów znajdował się także parafialny cmentarz z kaplicą pogrzebową i ossarium – kaplicą, w której gromadzono kości z dawnych grobów (zachowane do dziś). W XV wieku, w trakcie wojen husyckich Słup został spalony, a następnie odbudowany. Obecny kształt kościół parafialny otrzymał w wyniku przebudowy z 1716 r., gdy m.in. otrzymał bogaty, barokowy wystrój wnętrza (m.in. freski i rzeźby, chrzcielnica), oraz późniejszym z XIX w., kiedy m.in. dobudowane zostały empory. W 1843 r. przy kościelnym murze został pochowany o. Sebastian Berg, ostatni cysters z Lubiąża.

W 1945 r. wieś została włączona do Polski. Jej dotychczasowych mieszkańców wysiedlono do Niemiec. W najnowszej, powojennej historii Słupa należy odnotować rok 1974 (rozpoczęto budowę tamy na Nysie Szalonej; budowę wraz z Zalewem Słup zakończono 1978) oraz pierwsze lata XXI w. (uruchomiono komercyjną elektrownię wiatrową o mocy 160 kW – 1 wiatrak).

ZabytkiEdytuj

 
Kapliczka słupowa i kamienne krzyże w Słupie

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[9]:

  • kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP, z XV-XX w.
  • cmentarz
  • kaplica cmentarna, z XVI w.
  • plebania, nr 58, z 1716 r.

Inne zabytkiEdytuj

  • cztery stare kamienne krzyże ustawione przed murem cmentarza kościelnego oraz kapliczka słupowa wmurowana w mur. Krzyże i kapliczka określane są często jako tzw. pokutne co jednak nie ma podstaw w żadnych dowodach ani badaniach, a jest oparte jedynie na nieuprawnionym założeniu, że wszystkie stare kamienne krzyże monolitowe, o których nic nie wiadomo, są krzyżami pokutnymi[10], chociaż w rzeczywistości powód fundacji takich krzyży może być różnoraki, tak jak każdego innego krzyża. Niestety hipoteza ta stała się na tyle popularna, że zaczęła być odbierana jako fakt i pojawiać się w lokalnych opracowaniach, informatorach czy przewodnikach jako faktyczna informacja, bez uprzedzenia, że jest to co najwyżej luźny domysł bez żadnych bezpośrednich dowodów.

KomunikacjaEdytuj

Do Słupa można dojechać autobusami PKS z Jawora oraz PKS i mikrobusami prywatnymi z Legnicy do pętli w Winnicy (3 km od wsi). W Winnicy zatrzymuje się prywatny mikrobus relacji ZłotoryjaJaworWrocław.

Miejsca godne uwagiEdytuj

  • Kościół wraz z terenem przyległym
  • Zapora zbiornika retencyjnego oraz obiekty hydrotechniczne
  • Elektrownia wiatrowa na wzgórzu nad zalewem

Szlaki turystyczneEdytuj

Przez Słup przebiegają lub rozpoczynają w nim swój bieg następujące oznakowane szlaki turystyczne PTTK:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-03-2].
  3. a b c Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 41.
  4. Stanisław Jastrzębski, „Jawor i okolice”, Ossolineum Wrocław 1973, s. 145.
  5. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 60.
  6. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 98.
  7. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  8. Stanisław Jastrzębski, „Jawor i okolice”, Ossolineum Wrocław 1973, s. 155.
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 32. [dostęp 7.9.2012].
  10. Arkadiusz Dobrzyniecki. Krzyże i kapliczki pokutne ziemi złotoryjskiej - historia pewnego mitu. „Pomniki Dawnego Prawa”. 11-12 (wrzesień-grudzień 2010), s. 32-37, 2010. 

BibliografiaEdytuj

  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.
  • Sadurska I.: Legnica – przewodnik po mieście, Legnica, 1997, ​ISBN 83-901867-8-0​.
  • Tadeusz Gumiński, Legnica i okolice. Przewodnik., Legnica: Wrocław, 2001, ISBN 83-87299-61-8, OCLC 749326783.
  • PTTK Legnica, Powiat legnicki, Kraków, 2005, ​ISBN 83-89955-03-2​.