Słup (powiat jaworski)

Słup (niem. Schlaup) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie jaworskim, w gminie Męcinka[2].

Słup
wieś
Ilustracja
Widok wsi od strony zachodniej
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat jaworski
Gmina Męcinka
Wysokość 190 m n.p.m.
Liczba ludności (III 2011) 231[1]
Strefa numeracyjna 76
Tablice rejestracyjne DJA
SIMC 0365730
Położenie na mapie gminy Męcinka
Mapa konturowa gminy Męcinka, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Słup”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Słup”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Słup”
Położenie na mapie powiatu jaworskiego
Mapa konturowa powiatu jaworskiego, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Słup”
Ziemia51°05′52″N 16°06′01″E/51,097778 16,100278

Podział administracyjnyEdytuj

W latach 1945−1954 siedziba gminy Słup. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa legnickiego.

GeografiaEdytuj

Wieś położona jest w odległości 4 km na północny zachód od Jawora, nad Nysą Szaloną.

Bezpośrednio nad miejscowością, od strony południowo-wschodniej wznosi się zapora zbiornika retencyjnego „Słup”, a wieś przecinają dwa upusty zalewu (jeden czynny i jeden awaryjny).

NazwaEdytuj

Nazwa miejscowości, popularna na Słowiańszczyźnie, wywodzi się prawdopodobnie od jednego ze „słupów” – wież strażniczych dzięki, którym mieszkańcy mogli obserwować okolicę aby ustrzec się przed niespodziewanym napadem. Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy’ego nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy "słup"[3]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia on jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Slup podając jej znaczenie "Pfahlhof" czyli po polsku "Słup na dziedzińcu"[3]. Nazwa została później fonetycznie zgermanizowana na Schlaup[3] i utraciła swoje pierwotne znaczenie.

Wieś wzmiankowana była po raz pierwszy w 1177 r. jeszcze jako posiadłość Dzierżykraja, zaś od 1202 r. już jako Słup (Zlup)[4]. Kolejny dokument z 1202 roku wydany przez biskupa wrocławskiego Cypriana wymienia miejscowość w zlatynizowanej obecnie stosowanej polskiej formie Slup[5]. W dokumencie z 1217 roku wydanym przez biskupa wrocławskiego Lorenza miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej, staropolskiej formie Zlup[6]. W 1295 w kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) miejscowość wymieniona jest jako Scapil[7]. W jednym z dokumentów lubiąskich wymieniony jest jako Slup[8].

HistoriaEdytuj

Niektóre źródła podają, że 26 kwietnia 1177 r. książę Polski Mieszko III Stary potwierdził zgodę księcia Bolesława Wysokiego na przekazanie wsi cystersom z Lubiąża, którzy w pobliskiej Winnicy w 1202 założyli swą grangię (cysterski folwark). Od tego czasu do początku XIX w. losy Słupa jako stolicy dóbr klasztornych wiązały się nierozerwalnie z zakonnikami. Na unoszącym się nad okolicą bazaltowym wzgórzu już w połowie XIII w. powstał kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP, pod który podlegały Męcinka, Pomocne, Małuszów, Chełmiec, Janowice Duże i Gniewomierz. W obrębie murów znajdował się także parafialny cmentarz z kaplicą pogrzebową i ossarium – kaplicą, w której gromadzono kości z dawnych grobów (zachowane do dziś). W XV wieku, w trakcie wojen husyckich Słup został spalony, a następnie odbudowany. Obecny kształt kościół parafialny otrzymał w wyniku przebudowy z 1716 r., gdy m.in. otrzymał bogaty, barokowy wystrój wnętrza (m.in. freski i rzeźby, chrzcielnica), oraz późniejszym z XIX w., kiedy m.in. dobudowane zostały empory. W 1843 r. przy kościelnym murze został pochowany o. Sebastian Berg, ostatni cysters z Lubiąża.

W 1945 r. wieś została włączona do Polski. Jej dotychczasowych mieszkańców wysiedlono do Niemiec. W najnowszej, powojennej historii Słupa należy odnotować rok 1974 (rozpoczęto budowę tamy na Nysie Szalonej; budowę wraz z Zalewem Słup zakończono 1978) oraz pierwsze lata XXI w. (uruchomiono komercyjną elektrownię wiatrową o mocy 160 kW – 1 wiatrak).

ZabytkiEdytuj

 
Kapliczka słupowa i kamienne krzyże w Słupie

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty[9]:

  • kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP, z XV-XX w.
  • cmentarz
  • kaplica cmentarna, z XVI w.
  • plebania, nr 58, z 1716 r.

Inne zabytkiEdytuj

  • cztery stare kamienne krzyże ustawione przed murem cmentarza kościelnego oraz kapliczka słupowa wmurowana w mur. Krzyże i kapliczka określane są często jako tzw. pokutne co jednak nie ma podstaw w żadnych dowodach ani badaniach, a jest oparte jedynie na nieuprawnionym założeniu, że wszystkie stare kamienne krzyże monolitowe, o których nic nie wiadomo, są krzyżami pokutnymi[10], chociaż w rzeczywistości powód fundacji takich krzyży może być różnoraki, tak jak każdego innego krzyża. Niestety hipoteza ta stała się na tyle popularna, że zaczęła być odbierana jako fakt i pojawiać się w lokalnych opracowaniach, informatorach czy przewodnikach jako faktyczna informacja, bez uprzedzenia, że jest to co najwyżej luźny domysł bez żadnych bezpośrednich dowodów.

KomunikacjaEdytuj

Do Słupa można dojechać autobusami PKS z Jawora oraz PKS i mikrobusami prywatnymi z Legnicy do pętli w Winnicy (3 km od wsi). W Winnicy zatrzymuje się prywatny mikrobus relacji ZłotoryjaJaworWrocław.

Miejsca godne uwagiEdytuj

  • Kościół wraz z terenem przyległym
  • Zapora zbiornika retencyjnego oraz obiekty hydrotechniczne
  • Elektrownia wiatrowa na wzgórzu nad zalewem

Szlaki turystyczneEdytuj

Przez Słup przebiegają lub rozpoczynają w nim swój bieg następujące oznakowane szlaki turystyczne PTTK:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-03-2].
  3. a b c Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch’s Buchhandlung, 1888, s. 41, OCLC 456751858 (niem.).
  4. Stanisław Jastrzębski, „Jawor i okolice”, Ossolineum Wrocław 1973, s. 145.
  5. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 60.
  6. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 98.
  7. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  8. Stanisław Jastrzębski, „Jawor i okolice”, Ossolineum Wrocław 1973, s. 155.
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 32. [dostęp 7.9.2012].
  10. Arkadiusz Dobrzyniecki. Krzyże i kapliczki pokutne ziemi złotoryjskiej - historia pewnego mitu. „Pomniki Dawnego Prawa”. 11-12 (wrzesień-grudzień 2010), s. 32-37, 2010. 

BibliografiaEdytuj

  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.
  • Sadurska I.: Legnica – przewodnik po mieście, Legnica, 1997, ​ISBN 83-901867-8-0​.
  • Tadeusz Gumiński, Legnica i okolice. Przewodnik., Legnica: Wrocław, 2001, ISBN 83-87299-61-8, OCLC 749326783.
  • PTTK Legnica, Powiat legnicki, Kraków, 2005, ​ISBN 83-89955-03-2​.