Skrzatusz

wieś w województwie wielkopolskim

Skrzatusz (niem. Schrotz) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie pilskim, w gminie Szydłowo.

Artykuł 53°12′5.50″N 16°34′59.70″E
- błąd 0 m
WD 53°12'0.0"N, 16°34'0.1"E, 53°12'14.11"N, 16°34'53.87"E
- błąd 14 m
Odległość 1180 m
Skrzatusz
wieś
Ilustracja
Kościół Wniebowzięcia NMP
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat pilski
Gmina Szydłowo
Liczba ludności (2006) 580
Strefa numeracyjna 67
Kod pocztowy 64-930
Tablice rejestracyjne PP
SIMC 0529999
Położenie na mapie gminy Szydłowo
Mapa lokalizacyjna gminy Szydłowo
Skrzatusz
Skrzatusz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Skrzatusz
Skrzatusz
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Skrzatusz
Skrzatusz
Położenie na mapie powiatu pilskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu pilskiego
Skrzatusz
Skrzatusz
Ziemia53°12′05,50″N 16°34′59,70″E/53,201528 16,583250

Wieś królewska starostwa wałeckiego, pod koniec XVI wieku leżała w powiecie wałeckim województwa poznańskiego[1].

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa pilskiego.

We wsi znajduje się sanktuarium maryjne z barokowym kościołem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, zbudowanym w latach 1687–1694 jako wotum za odsiecz wiedeńską.

HistoriaEdytuj

Pierwsze wzmianki o Skrzatuszu pochodzą z roku 1438. Właścicielem wsi był Jan Kostka[2]. W roku 1575 do miejscowego kościoła sprowadzono gotycką figurkę Matki Bożej Bolesnej (piety) z 1. poł. XV wieku[3]. Miejscowość ta stała się miejscem pielgrzymkowym szeroko znanym w całej Wielkopolsce, co doprowadziło do utworzenia 1 stycznia 1658 roku samodzielnej placówki duszpasterskiej. Od 1650 Skrzatusz był rezydencją starostów nowodworskich, bywali tu polscy królowie Jan III Sobieski i Stanisław Leszczyński[4].

Dzięki staraniom starosty nowodworskiego Wojciecha Konstantyna z Goraja Brezy 15 września 1660 roku biskup Wojciech Tholibowski odłączył Skrzatusz od Wałcza i erygował samodzielną parafię. Pierwszym proboszczem parafii został ksiądz Jakub Krueński. W związku z powstaniem parafii, za przykładem króla Jana III Sobieskiego, w latach 1683–1694 Wojciech Breza zafundował w Skrzatuszu nową murowaną świątynię, która została obdarzona wezwaniem Wniebowzięcia NMP. Konsekracji kościoła dokonał w niedzielę „Laetare6 marca 1701 roku, biskup pomocniczy poznański, Hieronim Wierzbowski. Po zwycięskiej wojnie przeciw Turkom i Tatarom Jan III Sobieski 20 września 1690 roku specjalnym przywilejem powiększył dochody skrzatuskiego kościoła. Parafia została zrównana w swoich prawach z wielkimi parafiami miejskimi.

Wieś została włączona do Prus w wyniku I rozbioru Rzeczypospolitej w 1772. W 1945 miejscowość ponownie znalazła się w granicach Polski.

We wsi dwór murowany z połowy XIX w.

PrzypisyEdytuj

  1. Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 242.
  2. Jerzy Kostka, Kostkowie herbu Dąbrowa, Koszalin: Z.P. „Polimer”, 2010, s. 80, 117, ISBN 978-83-89976-40-6, OCLC 751293202.
  3. Piotr Maluśkiewicz, Wielkopolska, Warszawa: Sport i Turystyka - Muza, 2008, s. 535, ISBN 978-83-7495-454-9, OCLC 297619615.
  4. Czesław Piskorski, Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Warszawa: Wyd. Sport i Turystyka Warszawa, 1980, s. 240, ISBN 83-217-2292-X, OCLC 8032482.

Linki zewnętrzneEdytuj

Romuald Frydrychowicz, Skrzetusz 1. niem Schrotz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochaczew. Warszawa 1889.