Otwórz menu główne

Stara Zbelutka

wieś w województwie świętokrzyskim

Stara Zbelutkawieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Łagów.

Stara Zbelutka
Kościół pw, św. Doroty w Starej Zbelutce
Kościół pw, św. Doroty w Starej Zbelutce
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat kielecki
Gmina Łagów
Liczba ludności (2011[1]) 493
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 26-025[2]
Tablice rejestracyjne TKI
SIMC 0248020
Położenie na mapie gminy Łagów
Mapa lokalizacyjna gminy Łagów
Stara Zbelutka
Stara Zbelutka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Stara Zbelutka
Stara Zbelutka
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Stara Zbelutka
Stara Zbelutka
Położenie na mapie powiatu kieleckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kieleckiego
Stara Zbelutka
Stara Zbelutka
Ziemia50°43′43″N 21°06′52″E/50,728611 21,114444

Do 1954 roku siedziba gminy Gęsice. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie kieleckim.

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Stara Zbelutka[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0248088 Chojny przysiółek
0248036 Góry część wsi
0248071 Kędziorka przysiółek
0248042 Majorat część wsi
0248059 Poddanie część wsi
0248065 Poduchowne część wsi
0248094 Zbelutka-Stara Wieś przysiółek

HistoriaEdytuj

W starych dokumentach wieś wymieniana jako: Sbiluthow, Sbilythka, Zbilutka, Zbeludka[5].

Lokowana przed rokiem 1382, kiedy to biskup włocławski Zbylut sprzedał za 20 seksagen groszy pragskich młyn, zwany Brodzyn, z sadzawką na Łagowicy, sołtysowi zbylutowskiemu Tomisławowi ze Złotnik. Zbylut był prawdopodobnie założycielem parafii i fundatorem drewnianego kościoła parafialnego pw. Św. Doroty[5].

Według Jana Długosza pod koniec XV wieku we wsi było 30 łanów kmiecych, sołectwo osadzone na 3 łanach oraz 3 karczmy z rolami. Kmiecie opłacali czynsz o nieznanej wysokości, oraz łącznie po jednym wiardunku obiednego, odrabiali po jednym dniu w tygodniu bydłem. Owsa, sera dawać nie mieli, ale za to po 3 koguty i 30 jaj i pół kwarty maku. Dziesięcina wytyczna i konopna oddawana była biskupstwu włocławskiemu. Pleban ma role i łąki. Sołtys zobowiązany był do służby wojskowej i płacenia jednego wiardunku obiednego, miał też własny młyn. Dziesięcina wytyczna z sołectwa pobierana przez plebana w Baćkowicach. Dziesięcina wytyczna z folwarku biskupiego przeznaczona dla plebana w Zbelutce[1].

Na początku XVI wieku w Zbelutce było 6 łanów osiadłych, płacono czynsz w wysokości 18. groszy, dawano 6 korczyków owsa, dziesięcina wyniosła 5 grzywien i jeden wiardunek. Z dwóch karczem płacą dwie grzywny i jeden wiardunek. W inwentarzu z roku 1534 wyszczególniono: łanów osiadłych 7½, pustych 15½, folwark biskupi. Kmiecie osiadli płacili po 18 groszy czynszu i dawali po 6 korczyków owsa, 3 kapłony i 30 jaj. Pracują po jeden dzień w tygodniu. Wójt płacił obiednego jeden wiardunek. Dziesięcina z całej wsi wynosiła 10 grzywien[1]. Regestr poborowy Województwa sandomierskiego z roku 1578 wylicza we wsi: 16. osadników, 12 łanów, 2. zagrodników, 1. komornika, 1. rzemieślnika oraz dwa łany sołtysie[5]. W 1598 r. we wsi 20. kmieci osadzonych na rolach. Sołectwo osadzone na dwóch łanach posiadał Jan Kęmpicki.

W roku 1727 Krzysztof Antoni Szembek, mając na względzie zasługi wobec siebie szlachetnie urodzonego Sebastiana Olszewskiego, za zgodą kapituły katedralnej, oddaje wspomnianej i przyszłej małżonce, pod pewnymi warunkami i dożywotnio, sołectwo Zbelutka.

W wieku XVIII w części należącej do dworu stały dwór i karczma. We wsi było: 44 chałup gospodarzy, 5 chałup kmieci bez ogrodów i gruntów, razem dymów wiejskich 54, zamieszkałych ogółem przez 193 osoby. W części należącej do plebana, wyliczono 4 dymy, chałup gospodarzy 10, chałup bez gruntu 3, zamieszkałych przez 50 osób.

Na mapie Galicji Zachodniej wieś oszacowano na 75 domów, 80 mężczyzn i 20 koni[1].

W 1827 r. było tu 73 domy i 388 mieszkańców, w 1895: 101 domów, 595 mieszkańców, 1412 mórg włościańskich, 352 morgi folwarczne, wchodzące w skład majoratu generała Uszakowa. Było również 151 morgów folwarku prywatnego[5].

W roku 1921 wyszczególniono:

  • wieś Zbielutka. Było tu 148 budynków z przeznaczeniem mieszkalnym oraz 754 mieszkańców (365 mężczyzn i 389 kobiet)
  • kolonię Zbielutka Majorat , gdzie naliczono 19 budynków z przeznaczeniem mieszkalnym oraz 113 mieszkańców (55 mężczyzn i 58 kobiet). Wszyscy podali narodowość polską
  • kolonię Zbielutka Poduchowna, gdzie naliczono 10 budynków z przeznaczeniem mieszkalnym oraz 61 mieszkańców (30 mężczyzn i 31 kobiet). Narodowość polską podało 50 osób, a 11 żydowską[6].

Obiekty zabytkoweEdytuj

DemografiaEdytuj

Wykres liczby ludności Starej Zbelutki od 1827 roku:

 

Źródła:[8][6][1],[5],,

WspółcześnieEdytuj

Podział na Nową Zbelutkę i Starą Zbelutkę dokonał się po roku 1952. Sołectwo Stara Zbelutka tworzą wsie: Zbelutka–Stara Wieś, Góry, Poddanie i Kędziorka. W składzie Nowej Zbelutki znalazły się: Garbacz, Kozłów, Niwa.

Okoliczne pola posiadają nazwy: Dworskie, Stronia, Glinki, Stachów Dół, Chojny, Sachta, Mieksyn, Plebańskie.

W 1992 r. we wsi było 140 zagród i 660,95 ha. gruntów. Spis powszechny z czerwca 2011 r. wykazał 493 mieszkańców[1].



PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Strona internetowa Gminy Łagów [dostęp 13 listopada 2011]
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. s. według wyboru. [dostęp 2014–03–09].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  4. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. a b c d e Stara Zbelutka w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. X: Rukszenice – Sochaczew. Warszawa 1889.
  6. a b Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie pierwszego powszechnego spisu ludności z dnia 30 września 1921 r., województwo kieleckie, powiat Opatów, gmina Gęsice
  7. a b c Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2018-09-30. s. 27. [dostęp 2015-11-09].
  8. a b Uwarunkowania wynikające z miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego gminy Łagów, str. 54-55 [www.bip.lagow-gmina.pl/publikacje/508.doc] : dostęp 21 sierpnia 2011 r.