Terroryzm

użycie przemocy przeciwko osobom lub własności z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i wymuszenie

Terroryzm (z gr. τρέω, treo, „drżeć, bać się” oraz łac. terror, -oris „strach, trwoga, przerażenie”) – różnie umotywowane, najczęściej ideologicznie, planowane i zorganizowane działania przestępcze pojedynczych osób lub grup, w celu wymuszenia od władz państwowych i społeczeństwa określonych zachowań i świadczeń, często naruszające dobra osób postronnych; działania te są realizowane z całą bezwzględnością, za pomocą różnych środków (nacisk psychiczny, przemoc fizyczna, użycie broni i ładunków wybuchowych), w warunkach specjalnie nadanego im rozgłosu i celowo wytworzonego w społeczeństwie lęku[1].

Przestępstwo o charakterze terrorystycznym
KK z 1997
Ciężar gatunkowy

przestępstwo

Przepis

art. 115 § 20 k.k.

Kara

pozbawienia wolności, której dolna granica wynosi co najmniej 5 lat

Strona podmiotowa

umyślna w zamiarze bezpośrednim

Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych
Autobusy zniszczone przez samochody pułapki w Iraku, 17 sierpnia 2005 roku

Terroryzm polega na użyciu siły lub przemocy fizycznej przeciwko osobom lub własności z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i wymuszenie na danej grupie ludności lub państwie ustępstw w drodze do realizacji określonych celów. Działania terrorystyczne mogą dotyczyć całej populacji, jednak najczęściej są one uderzeniem w jej niewielką część, aby pozostałych obywateli zmusić do odpowiednich zachowań. Terroryzm skutkuje zwiększaniem podziałów i zaognianiem konfliktów między grupami co prowadzi do pogarszania nastrojów w społeczeństwie i wzrostu poparcia liderów politycznych chcących go zwalczać. Wraz z tym, zwiększeniu ulega motywacja radykalistów, napędzana wrogością do danego społeczeństwa[2].

EtymologiaEdytuj

Termin „terroryzm” wywodzi się od greckiego τρέω/treo – „drżeć, bać się”; „stchórzyć, uciec” oraz łacińskiego terror, -oris – „strach, trwoga, przerażenie”, lub „straszne słowo, straszna wieść” i pochodnego czasownika łacińskiego terreo – „wywoływać przerażenie, straszyć”. Na tej podstawie można bardzo ogólnie zdefiniować terroryzm jako sianie strachu i grozy poprzez terror. Bardziej szczegółowo terroryzm niepaństwowy można zdefiniować roboczo jako bezprawne, celowe użycie siły bądź przemocy wobec osób lub mienia, w celu zastraszenia lub wywarcia wpływu na rząd, organizacje międzynarodowe oraz ludność cywilną. Istotą terroryzmu jest to, że przedmiotem działania terrorystycznego są osoby, które nie mają bezpośredniego wpływu na realizację celów jakie chcą osiągnąć organizacje terrorystyczne. Zatem działania terrorystyczne muszą się charakteryzować znacznym efektem psychologicznym i potencjalnie dużym efektem społecznym i medialnym, aby mogły być skuteczne[potrzebny przypis].

Spośród polskich politologów Bartosz Bolechów definiował terroryzm następująco: „Terroryzm jest formą przemocy politycznej, polegającej na stosowaniu morderstw lub zniszczenia (albo zagrożeniem stosowania takich środków) w celu wywołania szoku i ekstremalnego zastraszenia jednostek, grup, społeczeństw lub rządów, czego efektem mają być wymuszenia pożądanych ustępstw politycznych, sprowokowanie nieprzemyślanych działań i/lub zademonstrowanie/nagłośnienie politycznych przekonań”. W dalszej części incydentem/zamachem terrorystycznym autor nazywa: „akt przemocy lub wiarygodnego zagrożenia jej użycia (oparty na typowych metodach terrorystycznych), przeprowadzony z pogwałceniem prawa, którego głównym celem jest zastraszenie rządu, społeczeństwa lub jakiejkolwiek jego części, co ma umożliwić realizację założonych celów politycznych”[3]. Inny badacz, Adam Krawczyk podał nieco odmienną definicję. Za zjawisko terroryzmu przyjął „proces oddziaływania ideologii (światopoglądu) poprzez akty przemocy (lub groźbę ich użycia) zastosowane pośrednio lub bezpośrednio na rozmaite struktury decyzyjne, w celu poddania ich określonemu zachowaniu. Zjawisko to występuje często wraz z innymi czynnikami mającymi na niego bezpośredni lub pośredni wpływ”[4].

RodzajeEdytuj

Znawcy przedmiotu dzielą terroryzm ze względu na jego motywację (polityczny, kryminalny) oraz ze względu na modus operandi (indywidualny i zbiorowy).

Większość z powszechnie znanych organizacji zajmujących się terroryzmem, uprawiała i uprawia terroryzm polityczny. Ma on na celu zmianę ekipy rządzącej, zmianę systemu politycznego, wymuszenie wprowadzenia pewnych rozwiązań prawnych, bądź oderwanie części terytorium od danego państwa i założenie nowego państwa lub przyłączenie go do już istniejącego. Z tego względu wyróżniamy terroryzm lewicowy, prawicowy, narodowowyzwoleńczy, religijny i terroryzm ruchów społecznych.

Terroryzm lewicowyEdytuj

Osobny artykuł: Terroryzm skrajnie lewicowy

Terroryzm lewicowy i skrajnie lewicowy był obecny w Europie już w XIX wieku kiedy anarchiści dokonywali zamachów na przedstawicieli państw i na monarchów lub prezydentów[5]. Po II wojnie światowej, szczególnie w latach 80., działały zorganizowane organizacje terrorystyczne o charakterze skrajnie lewicowym, które dokonywały zamachów na poszczególne osobistości z elit państwowych lub dokonywały ich uprowadzeń. Działały one w krajach takich jak Francja, Włochy czy Niemcy. W tym okresie prezentowały one poglądy anarchistyczne, zbliżone do komunizmu i jego maoistycznej wersji[6]. Współcześnie terroryzm lewicowy lub skrajnie lewicowy według wielu badań zanika[7] i staje się coraz mniejszym zagrożeniem, ustępując terroryzmowi prawicowemu i islamskiemu[8]. Terroryzm lewicowy jest dzisiaj kojarzony z radykalnymi akcjami pojedynczych jednostek zrzeszonych w kolektywach, których działania często mają charakter chuligański i manifestują się w postaci burd ulicznych. Pojedyncze zamachy lewicowe zdarzają się w dzisiejszych czasach bardzo sporadycznie.

Terroryzm lewicowy reprezentowały w latach 80. takie organizacje jak włoskie Brigate Rosse[9] i niemiecka Rote Armee Fraktion[10][11]; współcześnie najaktywniejsi są anarchiści-insurekcjoniści (np. greckie Konspiracyjne Komórki Ognia)[12], ponadto dzisiaj terroryzm lewicowy lub skrajnie lewicowy bywa utożsamiany ze skrajnymi odłamami antify. Lewicowe grupy terrorystyczne rzadko dokonywały zamachów przeciwko ludzkości w sposób bardziej masowy (tutaj przede wszystkim wyróżniała się działalność lewicowej narodowowyzwoleńczej organizacji ETA), ale przede wszystkim stosowały metody zamachów na pojedyncze osoby (polityków, elity sędziowskie), które uznawali za winnych nieszczęść i niesprawiedliwości – taką taktykę stosowały między innymi Czerwone Brygady i Frakcja Czerwonej Armii. Najsłynniejszymi pojedynczymi terrorystami lewicowymi niezrzeszonymi w żadnych organizacjach byli między innymi Theodore Kaczynski znany jako Unabomber (chociaż sam odcinał się od idei lewicowo-anarchistycznych), a także Lee Harvey Oswald – zabójca prezydenta Johna Kennedy’ego.

Terroryzm prawicowyEdytuj

Osobny artykuł: Terroryzm skrajnie prawicowy

Terroryzm prawicowy i skrajnie prawicowy wzmocnił się po II wojnie światowej na zachodzie Europy i w Stanach Zjednoczonych. Terroryści prawicowi i grupy terrorystyczne o takiej właśnie ideologii zazwyczaj kierowały się motywami nienawiści do osób o poglądach lewicowych i wobec różnych mniejszości[13]. W latach 70. i 80. na zachodzie Europy powstało wiele organizacji neonazistowskich i neofaszystowskich jak Zbrojne Komórki Rewolucyjne czy Combat 18, które dokonywały zamachów zarówno na swoich lewicowych oponentów, jak i na niewinnych ludzi, chcąc szokować swoimi działaniami[14][15][16]. Terroryści prawicowi przeprowadzili m.in. zamach na dworzec w Bolonii we Włoszech[16] czy zamach na Oktoberfest w Monachium w Niemczech[15]. Czasami ich działalność (zwłaszcza na początku w jeszcze wcześniejszych latach) opierała się na antylewicowej działalności mającej na celu zahamowanie skutków rewolucji obyczajowej i protestom młodzieży na uniwersytetach i szkołach wyższych. Dzisiaj, od czasów zamachu na Oklahoma City z 19 kwietnia 1995 roku, kiedy dwóch prawicowych terrorystów zdetonowało bombę ANFO pod budynkiem federalnym w USA zabijając 168 osób i raniąc kilkaset[17], terroryzm prawicowy przybiera formę terroryzmu samotnych wilków i szaleńców (dzisiaj często wykorzystujących także kulturę internetu i memy internetowe w swoich przekazach, patrz: alt-right, incele[18]) dokonujących zamachów na ludzi w miejscach publicznych z użyciem broni i materiałów wybuchowych[19]. Według wielu badań terroryzm prawicowy jest dzisiaj największym zagrożeniem dla Zachodu, wyprzedzając terroryzm islamski i lewicowy[13]. Terrorystami prawicowymi i skrajnie prawicowymi byli między innymi Anders Breivik, Brenton Tarrant Patrick Crusius[20], Robert Bowers czy Tobias Rathjen[21].

Przykładami terroryzmu prawicowego są zamachy „samotnych wilków” Timothy’ego McVeigha, Davida Copelanda i Andersa Breivika; natomiast zorganizowany charakter miała działalność Combat 18[22] (zob. terroryzm skrajnie prawicowy).

Liczne są narodowo-separatystyczne organizacje terrorystyczne – zaliczyć tu można czeczeńskich bojowników Republiki Iczkerii[23], baskijską ETA[24], Tamilskie Tygrysy[25], Partię Pracujących Kurdystanu[26]. Terroryzm Irlandzkiej Armii Republikańskiej[27][28] i Armii Wyzwolenia Kosowa[29] miał natomiast charakter narodowo-irredentystyczny.

Terroryzm religijnyEdytuj

Osobne artykuły: Terroryzm islamski, Terroryzm chrześcijański

W ostatnich latach na czoło wysunął się terroryzm religijny, przede wszystkim islamski (Al-Ka’ida[30][31][32], Hezbollah[33], Hamas[34], Dżihad Islamski)[35], ale też żydowski (Kach)[36], chrześcijański (Army of God w USA)[37] i hinduistyczny (Narodowe Stowarzyszenie Ochotników) (zob. terroryzm religijny).

Terroryści islamscy są dzisiaj jednym z największych niebezpieczeństw jeśli chodzi o terroryzm, obok radykalnej prawicy[38]. Islamiści przeprowadzili najkrwawszy zamach terrorystyczny w historii – zamach z 11 września 2001 roku[39]. Są też odpowiedzialni za serię innych krwawych zamachów na Zachodzie jak zamachy w Madrycie[40] czy zamachy w Londynie. W ostatnich latach organizacje terrorystyczne jak Państwo Islamskie zaczęły werbować młodych muzułmanów mieszkających w krajach zachodnich, mających problemy życiowe, przez internet lub inne środki masowego przekazu gdzie rozpowszechniały swoją propagandę – skończyło się to wieloma atakami zarówno samotnych wilków (zamach w Nicei), jak i zorganizowanych grup (zamachy w Paryżu z 2015 roku) nasłanych na te kraje przez ISIS[41]. Ponadto regularnie islamiści dokonują zamachów w krajach Bliskiego Wschodu i biedniejszych rejonach Afryki i Azji Południowej[42].

Terroryści chrześcijańscy z kolei ukierunkowują swój terroryzm na polityków lewicowych, ośrodki aborcyjne i planowania rodziny, a także salony masażu erotycznego lub lokale z usługami mogącymi podchodzić pod seksualne – ich ideologia zazwyczaj sprowadza się do atakowania wszystkiego co nie jest zgodne z wartościami chrześcijańskimi[43]. Przykładem ataku terrorysty chrześcijańskiego był głośny w USA przypadek z 2008 roku kiedy mężczyzna zastrzelił w kościele w Knoxville dwóch ludzi z organizacji lewicowo-liberalnej, którzy przyszli na nabożeństwo, i ranił 8 innych[44].

Terroryzm nowych ruchów społecznych, ataki samotnych wilków, szaleńców, i inneEdytuj

Osobny artykuł: Terroryzm samotnych wilków

Coraz większe znaczenie ma terroryzm nowych ruchów społecznych, zwłaszcza ekologicznego (Earth Liberation Front) i praw zwierząt (Animal Liberation Front) – choć sami działacze tych ruchów odrzucają zarzut terroryzmu zawężając go do bezpośrednich ataków przeciw ludziom[45].

Coraz większym niebezpieczeństwem są ataki samotnych wilków niekierujących się żadną z ideologii głównego nurtu, lecz w imię swoich własnych idei, które w wielu przypadkach, mimo politycznego charakteru, odbiegają od idei dominujących w większości sporów politycznych, a więc lewicowości i prawicowości[46]. Wiele z tych osób jest chorych psychicznie i de facto nie działa w sposób charakterystyczny dla terrorystów, gdyż nie organizują się oni w grupy i nie mają kontaktów z organizacjami terrorystycznymi, lecz działają samotnie planując ataki samemu, toteż najczęściej określa się ich jako masowych morderców po prostu[47]. Osoby takie były jednak odpowiedzialne za kilka największych zamachów o podłożu terrorystycznym w historii państw zachodnich, na przykład zamachy w Norwegii, masakrę w Virginia Tech czy masakrę w El Paso. Nierzadko tacy zamachowcy inspirują dziesiątki następnych naśladowców, którzy przyjmują ideę poprzedniego szaleńca-zamachowca i często dopuszczają się podobnych czynów. Najniebezpieczniejszymi z takich społeczności są m.in. tak zwani naśladowcy Columbine[48], a także zwolennicy alt-rightu[49] czy incele[50].

Grupy uprawiające terroryzm polityczny bardzo często zajmują się również terroryzmem kryminalnym, dochodami z którego finansują działalność polityczną. Niektóre z tych grup przechodzą coraz wyraźniej od terroryzmu politycznego ku kryminalnemu, ewoluując w zwykłą zorganizowaną grupę przestępczą. Cechą charakterystyczną terroryzmu kryminalnego jest natomiast fakt, iż terrorysta działa z pobudek materialnych, a nie ideowych. Do podstawowego zestawu tego typu działań należą porwania dla okupu, niszczenie mienia, sabotaż oraz szantaż.

W zakresie modus operandi można wyróżnić dwa modele struktury organizacyjnej: scentralizowana organizacja typu militarnego (IRA, Czerwone Brygady, Tamilskie Tygrysy) lub opór niekierowany: zdecentralizowana sieć autonomicznych komórek[51].

Podział na terroryzm indywidualny i zbiorowy służy określeniu, czy przedmiotem ataku terrorystycznego staje się konkretna osoba, czy też przypadkowa zbiorowość. W wypadku zabójstwa konkretnego polityka czy porwania biznesmena mówimy o terroryzmie indywidualnym, którego ofiara jest ściśle określona. Jednak większość ataków terrorystycznych motywowanych politycznie jest przejawem terroryzmu zbiorowego, którego ofiarami padają przypadkowe osoby[52]. Rzut oka na historię terroryzmu pozwala zauważyć, iż coraz więcej aktów terroru to przykłady terroryzmu zbiorowego. Przyczyna tkwi zapewne zarówno w rozwoju techniki (jeden zamachowiec może obecnie zabić wiele osób), jak i w tym, że w coraz większej liczbie krajów system rządów opiera się na demokracji przedstawicielskiej, co oznacza, iż zabicie nawet kilku funkcjonariuszy państwowych nie powoduje większych perturbacji w funkcjonowaniu całego aparatu władzy.

O ile dla niektórych ugrupowań (np. talibowie) zamachy terrorystyczne pełnią tylko funkcję uboczną, pomocniczą w stosunku do działań typu partyzanckiego[53], to dla innych (IRA, RAF) stanowiły podstawową metodę działalności.

Specyficzną formą terroryzmu jest terroryzm państwowy polegający na pozaprawnych działaniach (np. zabójstwa bez sądu, zob. selektywna eliminacja) dokonywanych skrycie zarówno na terenie własnego kraju (szwadron śmierci), jak i poza jego granicami[54].

Ze względu na państwo, z którego przeprowadzane są ataki, terroryzm dzieli się na wewnętrzny i międzynarodowy. Terroryzm wewnętrzny obejmuje ataki na obywateli lub własność tego samego kraju. Terroryzm międzynarodowy to ataki z jednego kraju na obywateli lub własność innego[55].

HistoriaEdytuj

Akty terroru indywidualnego (skrytobójstwa) były używane od początków historii ludzkości. O stosowaniu terroryzmu można mówić np. w przypadku antycznej Grecji, gdzie zabójstwo tyrana uważano za usprawiedliwione. Seneka wprost stwierdził, iż dla bogów nie ma milszej ofiary, niż krew tyrana. Przykładem skrytobójstwa było zabicie Juliusza Cezara przez spiskowców 15 marca 44 r. p.n.e.[56] W Izraelu w I w. n.e. skrytobójstwem posługiwały się antyrzymskie stronnictwa zelotów i sykariuszy[57]. W okresie od XI do XIII wieku na Bliskim Wschodzie systematycznie stosowali terror asasyni (hasziszijun) – izmaelicka sekta specjalizująca się w skrytobójczych zamachach[58]. W średniowieczu teorię uzasadniającą zabójstwo tyrana stworzył Jan z Salisbury a rozwinęli ją w XVI w. monarchomachowie[59].

Pojęcie „terroru” pojawiło się podczas rewolucji francuskiej – tak nazywano okres rządów Komitetu Bezpieczeństwa Publicznego a zasiadających w komitecie jakobinów zwano „terrorystami”. Słowo to oznaczało wówczas formę rządów polegającą na praktyce stosowania krwawych represji. Później stworzono pojęcie „terroru indywidualnego”, którym nazwano ataki opozycjonistów skierowane przeciwko przedstawicielom aparatu państwowego i klasy panującej[60].

W XIX wieku terroryzm indywidualny stosowały głównie ugrupowania niepodległościowe we Włoszech (karbonariusze) i Irlandii (fenianie), a także w czasie powstania styczniowego w Polsce (sztyletnicy)[61]. Pod koniec tego stulecia nasilił się terroryzm lewicowy stosowany przez narodników w Rosji (m.in. zamachy na cara Aleksandra II, który ostatecznie zginął w zamachu od bomby rzuconej przez Ignacego Hryniewieckiego w 1881 roku) i anarchistów (np. 1901 roku Leon Czołgosz zastrzelił prezydenta USA McKinleya). Na ziemiach polskich działalność terrorystyczną prowadziła Organizacja Bojowa Polskiej Partii Socjalistycznej[62]. Istniały też prawicowe organizacje terrorystyczne jak Ku Klux Klan[63]. Zamach na życie następcy tronu Austro-Węgier arcyksięcia Franciszka Ferdynanda dokonany przez serbską organizację narodowowyzwoleńczą Czarna Ręka stał się bezpośrednim powodem wybuchu I wojny światowej[64].

W okresie dwudziestolecia międzywojennego do najbardziej aktywnych organizacji terrorystycznych należały m.in.: anarchistyczna „Los Solidarios” w Hiszpanii, komunistyczna „Crvena Pravda” w Jugosławii[65] oraz nacjonalistyczne „Consul” w Niemczech, Żelazna Gwardia w Rumunii[66], Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów w Polsce, Wewnętrzna Macedońska Organizacja Rewolucyjna w Bułgarii i Irlandzka Armia Republikańska[67]. Na wielką skalę rozwinęła się też praktyka ulicznego terroru bojówkarskiego, stosowanego przez masowe organizacje paramilitarne takie jak nazistowskie Sturmabteilungen czy komunistyczny Roter Frontkämpferbund[68]. W Brytyjskim Mandacie Palestyny w oparciu o metody terrorystyczne w latach 1931–1948 działała Irgun, w latach 1940–1948 Lechi.

Po II wojnie światowej wciąż istniało zjawisko terroryzmu prawicowego (OAS w latach 60. we Francji[69], Ordine Nuovo w latach 70. we Włoszech)[70]. Lata 70. i 80. to rozwój skrajnie lewicowych organizacji w Europie Zachodniej (RAF w Niemczech Zachodnich[71], Czerwone Brygady we Włoszech[72], Akcja Bezpośrednia we Francji[73]). Intensyfikacji uległa działalność terrorystyczna organizacji narodowowyzwoleńczych m.in. w Kraju Basków (Baskonia i Wolność)[74] i Irlandii Północnej (Irlandzka Armia Republikańska)[75]. Na czoło wysunął się terroryzm palestyński reprezentowany przez takie organizacje jak Fatah czy Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny. Dnia 5 września 1972 roku podczas Igrzysk Olimpijskich w Monachium komando Palestyńczyków z organizacji „Czarny Wrzesień”, uprowadziła sportowców ekipy Izraela. Podczas nieudolnej próby odbicia, zakładnicy zginęli[76]. W tym okresie pojawiło się też zjawisko sponsorowania terroryzmu przez niektóre państwa, jako swego rodzaju ersatz (zastępnik) wojny[77].

W latach 80. wraz z zabójstwem prezydenta Egiptu A. Sadata (październik 1981 roku) pojawił się nowy rodzaj terroryzmu – terroryzm fundamentalistyczny, przede wszystkim islamski. W latach 90. terroryzm islamski największe nasilenie przybrał w Algierii (Islamska Armia Ocalenia)[78], Egipcie (Grupa Islamska)[79], Libanie (Hezbollah)[80] i Palestynie (Hamas)[81]. Najsłynniejszą organizacją islamskich terrorystów stała się międzynarodowa siatka nazywana Al Kaidą, która 11 września 2001 roku dokonała największego w dziejach ataku terrorystycznego – zamachu na World Trade Center i Pentagon. Jednym z tragicznych w skutkach ataków był atak terrorystyczny w Biesłanie, w Północnej Osetii, 1 września 2004 roku, który został przeprowadzony przez komando czeczeńskich terrorystów.

ZwalczanieEdytuj

Walkę z terroryzmem można podzielić na kilka rodzajów.

Pierwszy to bezpośrednia walka z terrorystami oraz organizacjami terrorystycznymi, zarówno w drodze działań ochronnych (wzmacnianie ochrony fizycznej i technicznej zagrożonych obiektów – np. budynków rządowych, lotnisk, jak również osób), jak również ofensywnych – operacji policji lub sił militarnych wymierzonych w terrorystów, mających doprowadzić do aresztowania osób podejrzewanych o tego rodzaju przestępstwa, rozbicia ich struktur, udaremnienia zamachów terrorystycznych (np. odbicia zakładników). Są to działania bardzo szerokie i zróżnicowane, angażujące siły policyjne, wojskowe, służby specjalne, ratownicze i inne struktury państwowe.

Drugim jest likwidowanie przyczyn terroryzmu. Problemem jest trudność w określeniu przyczyn występowania zjawiska, gdyż ich wyjaśnienie zależy w dużej mierze od poglądów osób je tłumaczących – zwłaszcza że nie zawsze są to obiektywnie istniejące czynniki (niedemokratyczny system polityczny, kryzys gospodarczy, agresja zewnętrzna). Nierzadko są to po prostu radykalne przekonania samych terrorystów, wyznawane przez nich teorie spiskowe, a w niektórych przypadkach – zaburzenia psychiczne. Niektóre przyczyny terroryzmu nie są usuwalne z przyczyn obiektywnych – np. porwania samolotów ustałyby gdyby zrezygnowano z transportu lotniczego – co jednak jest niewykonalne.

Dlatego trzecim rodzajem walki z terroryzmem jest ograniczanie zdolności terrorystów do działania – między innymi poprzez ograniczanie możliwości ich finansowania, zaopatrywania w broń i materiały wybuchowe, propagandy i rekrutacji nowych członków. Z uwagi na względnie niewielkie zapotrzebowanie terrorystów na zasoby – w porównaniu np. z regularną armią – ten sposób także nie zawsze jest skuteczny.

Czwartym sposobem jest oddziaływanie na intencje terrorystów – tak aby nie podejmowali oni ataków, mimo że są w stanie ich dokonać. Może się to odbywać poprzez ustępstwa (co może jednak zostać uznane za oznakę słabości i zachęcić ich do dalszych działań) albo zdecydowaną politykę antyterrorystyczną (co jednak może wywołać większą determinację terrorystów i sprzeciw opinii publicznej). Dlatego też nie istnieje jedno ogólnie uznane za skuteczne rozwiązanie problemu terroryzmu, a każdy przypadek musi być traktowany indywidualnie[potrzebny przypis].

Zamachy terrorystyczneEdytuj

Zobacz też kategorię: Listy zamachów terrorystycznych.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Terroryzm, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-03-09].
  2. S. Alexander Haslam i Stephen D. Reicher: Fueling Terror: How Extremists Are Made rozdział The Gray Zone. Scientific American. [dostęp 2016-03-29].
  3. B. Bolechów, Terroryzm w świecie podwubiegunowym, Toruń 2003, s. 25.
  4. A. Krawczyk, Wokół definicji terroryzmu, „histmag.org”, 28 grudnia 2008.
  5. http://paperspast.natlib.govt.nz/cgi-bin/paperspast?a=d&d=WH18810507.2.14.
  6. Simon Clark, Terror Vanquished: The Italian Approach to Defeating Terrorism, Center for Security Policy Studies, 2 listopada 2018, ISBN 978-1-7329478-0-1 [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  7. Andrew Silke, Routledge Handbook of Terrorism and Counterterrorism, Routledge, 3 września 2018, ISBN 978-1-317-59270-9 [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  8. David Neiwert, Home Is Where the Hate Is, Type Investigations [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  9. Piotr Borucki, Czerwone Brygady – czarna rzeczywistość Włoch, Warszawa 1980.
  10. Jerzy Nowakowski, Kronika terroru. Ruchy anarchistyczne w RFN 1968-1980, Warszawa 1981.
  11. Maria Tomczak, Terroryzm w RFN i Berlinie Zachodnim. Źródła, strategie i konsekwencje działalności terrorystycznych ugrupowań skrajnej lewicy, Poznań 1986.
  12. Jarosław Tomasiewicz, Zło w imię dobra. Zjawisko przemocy w polityce. Wydawnictwa Szkolne PWN, Warszawa 2009, ISBN 978-83-262-0192-9, s. 120123.
  13. a b Violence by far right is among US’s most dangerous terrorist threats, study finds, the Guardian, 27 czerwca 2020 [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  14. L’attentat le plus meurtrier depuis Vitry-Le-François en 1961, LEFIGARO, 7 stycznia 2015 [dostęp 2021-12-14] (fr.).
  15. a b Stefan M. Aubrey, The New Dimension of International Terrorism, vdf Hochschulverlag AG, 2004, ISBN 978-3-7281-2949-9 [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  16. a b Four Convicted Of Mass Murder In Italian Bombing That Killed 85, AP NEWS [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  17. McVeigh offers little remorse in letters | CJOnline.com, web.archive.org, 27 maja 2012 [dostęp 2021-12-14] [zarchiwizowane z adresu 2012-05-27].
  18. Terrorism in America After 9/11, New America [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  19. In the United States, right-wing violence is on the rise, „Washington Post”, ISSN 0190-8286 [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  20. Norway mosque shooting probed as terror act, „BBC News”, 11 sierpnia 2019 [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  21. Germany shooting: Investigation into ‘deeply racist’ gunman’s links, „BBC News”, 20 lutego 2020 [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  22. Jarosław Tomasiewicz, Biały Wilk. Profil nazistowskiego terrorysty nowej generacji /w:/ Jarosław J. Piątek, Renata Podgórzańska (red.): Wybrane aspekty bezpieczeństwa, t. 2, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 2007, s. 165–175, ISBN 978-83-60903-14-8; Jarosław Tomasiewicz, Combat 18 – terroryści czy chuligani? /w:/ Marek J. Malinowski, Rafał Ożarowski, Wojciech Grabowski (red.): Ewolucja terroryzmu na przełomie XX i XXI wieku. Wyd. Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2009. ISBN 978-83-7326-579-0; Jarosław Tomasiewicz, Powrót Templariuszy – Ideologiczna motywacja zamachów w Norwegii, Terroryzm.com.
  23. Piotr Grochmalski, Czeczenia – rys prawdziwy, Wrocław 1999, s. 200–209.
  24. Encyklopedia terroryzmu, Bellona, Warszawa 2004, s. 568–573.
  25. Encyklopedia terroryzmu, Bellona, Warszawa 2004, s. 469–476.
  26. Encyklopedia terroryzmu, Bellona, Warszawa 2004, s. 587–589.
  27. Wawrzyniec Konarski, Nieprzejednani. Rzecz o Irlandzkiej Armii Republikańskiej, Warszawa 1991.
  28. Brendan O’Brien, IRA, Warszawa 2001.
  29. Maciej Kuczyński, Krwawiąca Europa. Konflikty zbrojne i punkty zapalne w latach 1990–2000. Tło historyczne i stan obecny, Warszawa 2001, s. 255–281.
  30. Roland Jacquard, Osama bin Laden. Tajne akta terrorysty najbardziej poszukiwanego na świecie, Katowice 2001.
  31. Elaine Landau, Osama bin Laden. Wojna z Zachodem, Warszawa 2001.
  32. Paul L. Williams, Al-Kaida: międzynarodowy terroryzm, zorganizowana przestępczość i nadciągająca apokalipsa, Poznań 2007.
  33. Hala Jaber, Hezbollah – walka i zemsta, Warszawa 1999.
  34. Matthew Levitt, Hamas. Polityka, dobroczynność i terroryzm w służbie dżihadu, Kraków 2008.
  35. Adam Krawczyk, Terroryzm ugrupowań fundamentalistycznych na obszarze Izraela w drugiej połowie XX wieku, Adam Marszałek, Toruń 2007, s. 263–300.
  36. Adam Krawczyk, Terroryzm ugrupowań fundamentalistycznych na obszarze Izraela w drugiej połowie XX wieku, Adam Marszałek, Toruń 2007, s. 154–203.
  37. Jarosław Tomasiewicz, Zło w imię dobra. Zjawisko przemocy w polityce. Wydawnictwa Szkolne PWN, Warszawa 2009, ISBN 978-83-262-0192-9, s. 243–247.
  38. https://www.fbi.gov/stats-services/publications/terrorism-2002-2005/terror02_05.pdf.
  39. Bridget Johnson, Former intel chief: Homegrown terrorism is a ‘devil of a problem’, TheHill, 25 lipca 2010 [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  40. https://www.ispionline.it/sites/default/files/pubblicazioni/mediterraneo_def_web.pdf.
  41. The staggering scale of France’s battle against terror, by the numbers | CBC News, web.archive.org, 4 kwietnia 2019 [dostęp 2021-12-14] [zarchiwizowane z adresu 2019-04-04].
  42. The Human Cost: The Consequences of Insurgent Attacks in Afghanistan, www.hrw.org [dostęp 2021-12-14].
  43. Aref M. Al-Khattar, Religion and Terrorism: An Interfaith Perspective, Greenwood Publishing Group, 2003, ISBN 978-0-275-96923-3 [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  44. Man gets life sentence in church shooting, NBC News [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  45. Jarosław Tomasiewicz, Przemoc w ruchu ekologicznym. Od obywatelskiego nieposłuszeństwa do terroryzmu (Przypadek Earth Liberation Front), Terroryzm.com.
  46. Marieke Liem i inni, European Lone Actor Terrorists Versus “Common” Homicide Offenders: An Empirical Analysis, „Homicide Studies”, 22 (1), 2018, s. 45–69, DOI10.1177/1088767917736797, ISSN 1088-7679, PMID30443150, PMCIDPMC6196579 [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  47. Lone-Wolf Terrorists and Mental Illness | Psychology Today, www.psychologytoday.com [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  48. A.B.C. News, Columbine Shootings’ Grim Legacy: More Than 50 School Attacks, Plots, ABC News [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  49. C.Q. Researcher, Issues in Race and Ethnicity: Selections from CQ Researcher, CQ Press, 13 października 2017, ISBN 978-1-5443-1635-2 [dostęp 2021-12-14] (ang.).
  50. On Social Media’s Fringes, Growing Extremism Targets Women – The New York Times, web.archive.org, 14 maja 2018 [dostęp 2021-12-14] [zarchiwizowane z adresu 2018-05-14].
  51. Jarosław Tomasiewicz, Zło w imię dobra. Zjawisko przemocy w polityce. Wydawnictwa Szkolne PWN, Warszawa 2009, ISBN 978-83-262-0192-9.
  52. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 22–24.
  53. Antonio Giustozzi, Koran, kałasznikow i laptop. Rebelia neotalibów w Afganistanie, Kraków 2009.
  54. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 15, 146, 219.
  55. Bogusław Węgliński, Problemy klasyfikacyjne terroryzmu – wybrane aspekty, „Zeszyty Naukowe Dolnośląskiej Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Techniki w Polkowicach. Studia z nauk społecznych” (3), 2010, s. 61–70, ISSN 2082-7547 [dostęp 2020-05-24] (pol.).
  56. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 38.
  57. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 41–42.
  58. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 49–52.
  59. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 40–41.
  60. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 11.
  61. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 55–58.
  62. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 63–69.
  63. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 61.
  64. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 71.
  65. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 74.
  66. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 77–79.
  67. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 83–85.
  68. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 75, 78.
  69. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 94–97.
  70. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 117–120.
  71. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 109–114.
  72. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 120–125.
  73. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 129–130.
  74. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 140–143.
  75. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 168–171.
  76. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 310–317.
  77. Claire Sterling, Sieć terroru, Warszawa 1990.
  78. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 195–196.
  79. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 230–231.
  80. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 289–290.
  81. Tomasiewicz 2000 ↓, s. 316.

BibliografiaEdytuj

  • Tomasz Aleksandrowicz, Terroryzm międzynarodowy, Warszawa 2008
  • Tomasz Białek, Terroryzm manipulacja strachem, Studio Emka, Warszawa 2005
  • Bartosz Bolechów, Terroryzm w świecie podwubiegunowym, Toruń 2003
  • Christian Buder, Die Todesstrafe, Tabu und Terror, Saarbrücken: VDM-Verlag, 2008, ISBN 978-3-8364-5163-5.
  • Encyklopedia terroryzmu, Bellona, Warszawa 2004
  • Viktor Grotowicz, Terroryzm w Europie Zachodniej. W Imię Narodu i Lepszej Sprawy. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Wrocław 2000
  • Bruce Hoffman, Oblicza terroryzmu, Warszawa 2001
  • Krzysztof Karolczak, Terroryzm. Nowy paradygmat wojny w XXI w., Warszawa 2010
  • Adam Krawczyk, Wokół definicji terroryzmu, „histmag.org”, 28 grudnia 2008.
  • Adam Krawczyk, Terroryzm ugrupowań fundamentalistycznych na obszarze Izraela w drugiej połowie XX wieku, Adam Marszałek, Toruń 2007
  • Walter Laqueur: No End to War – Terrorism in the 21st century, New York 2003, ISBN 0-8264-1435-4.
  • Jeff Lewis: Language Wars: The Role of Media and Culture in Global Terror and Political Violence, Pluto Books, London, 2005.
  • K Lee Lerner, Brenda Wilmoth Lerner, Terrorism. Essential primary sources, Detroit: Thomson Gale, 2006, ISBN 978-1-4144-0621-3.
  • Jarosław Tomasiewicz: Terroryzm na tle przemocy politycznej. Zarys encyklopedyczny. Katowice: Apis, 2000. ISBN 83-907096-2-7.
  • Jarosław Tomasiewicz, Zło w imię dobra. Zjawisko przemocy w polityce, Wydawnictwo Szkolne PWN, Warszawa – Bielsko-Biała 2009

Linki zewnętrzneEdytuj