Ulica Szeroka w Toruniu

Ulica Szeroka w Toruniu – jedna z głównych ulic Zespołu Staromiejskiego.

ulica Szeroka
Stare Miasto
Ilustracja
Widok od strony Rynku Staromiejskiego
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Miejscowość

Toruń

Długość

240 m

Plan
Plan przebiegu ulicy
Przebieg
ul. Strumykowa, ul. Przedzamcze, ul. Królowej Jadwigi
ul. Podmurna
ul. Mostowa
ul. Szczytna, ul. Łazienna
Rynek Staromiejski, ul. Żeglarska
Położenie na mapie Torunia
Mapa konturowa Torunia, w centrum znajduje się punkt z opisem „ulica Szeroka”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „ulica Szeroka”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „ulica Szeroka”
53,010571°N 18,607148°E/53,010571 18,607148
Kamienica nr 25
Kamienica nr 38

Charakterystyka edytuj

Ulica Szeroka jest fragmentem najważniejszego traktu pieszego na terenie Zespołu Staromiejskiego łączącego Rynek Nowomiejski i Staromiejski, a dalej przez tzw. Łuk Cezara dochodzącego do placu Rapackiego. Ulica ta biegnie od zbiegu ul. Strumykowej i Przedzamcze do południowo-wschodniego naroża Rynku Staromiejskiego na długości ok. 240 metrów. W średniowieczu odcinek od ul. Podmurnej do Szczytnej nosił nazwę ul. Wielkiej (w źródłach średniowiecznych Grossegasse), a od Szczytnej do Rynku Staromiejskiego – Rymary (w źródłach średniowiecznych Corrigatores). Od strony Nowego Miasta, na wysokości dzisiejszej ulicy Podmurnej, kończyła się bramą miejską, nazywaną Wielką lub Kotlarską, rozebraną na początku XIX w. Od 2. poł. XIX w. ulica zaczęła zyskiwać charakter głównej ulicy handlowej Torunia, który w dużej mierze zachowała do dzisiaj.

W latach 1950–1956 ulica Szeroka (wraz z ul. Królowej Jadwigi) nosiła nazwę ul. Stalingradzkiej[1].

Zabudowa edytuj

Ulica Szeroka, podobnie jak całe Stare Miasto, ma zabudowę pierzejową, z kilkuosiowymi kamienicami szczytowymi, przeważnie 3-piętrowymi. Zabudowa ma zrąb średniowieczny, ale wskutek licznych przekształceń tylko w jednej kamienicy, pod nr 38 zachowała się gotycka fasada. We wnętrzach zachowały się poza tym elementy gotyckiego i nowożytnego wystroju, takie jak malowidła ścienne (nr 16, 22) i polichromowane stropy drewniane (kamienice nr 16, 38, 40). Większość kamienic ma fasady w historyzujące, również z elementami secesji, lub wczesnomodernistyczne, z 2. poł. XIX lub pocz. XX w. Do ciekawszych budynków należą[2]:

  • nr 9, kamienica na rogu z ul. Podmurną, na zrębie gotyckim z XV w., przebudowana w XIX w. i w 1935 r.; obecnie restauracja Szeroka No. 9
  • nr 10/12, połączone kamienice - barokowa z XVIII w. i klasycystyczna z przełomu XVIII i XIX w.; w 1. poł. XIX w. mieściła tu się biblioteka, później księgarnia; ob. szkoła językowa British School i bank Crédit Agricole
  • nr 11, wczesnomodernistyczny dom towarowy z pocz. XX w., ob. sklep sieci Vero Moda
  • nr 14, dawny bank z 1909 r.; ob. bank PKO BP[3][4]
  • nr 16, kamienica na zrębie gotyckim z przełomu XIII i XIV w., przebudowana w poł. XVIII i 1. poł. XIX w.; wewnątrz zachowane gotyckie malowidło ścienne ze sceną Pokłonu Trzech Króli oraz największy w Toruniu zespół stropów polichromowanych, z poł. XVIII w.; ob. bank PKO BP
  • nr 18, kamienica na zrębie gotyckim; w latach 1678-1875 mieściła się tu kaplica ewangelicka[5]; w 1877 r. budynek uległ gruntownej przebudowie na cele mieszkalne
  • nr 19, kamienica pierwotnie gotycka, z zachowaną z tego czasu elewacją tylną ze szczytem i nowożytnym stropem belkowym
  • nr 20, kamienica gotycka z XIV w., przebudowana w XIX w.; ob. sklep sieci Orsay
  • nr 21, kamienica wczesnomodernistyczna z pocz. XX w., ob. McDonald’s
  • nr 22, kamienica pierwotnie gotycka z XIV w., przebudowana w XIX w., wewnątrz zachowały się gotyckie stropy i polichromie ścienne
  • nr 25, secesyjna kamienica z pocz. XX w.; w latach 1946-1974 mieszkał w niej numizmatyk i historyk Marian Gumowski
  • nr 26/28, kamienica eklektyczna, z dekoracjami secesyjnymi, wśród których znajduje się m.in. herb Torunia
  • nr 27, na rogu z ul. Łazienną - Apteka Radziecka, założona w tym miejscu w 1623 r. w kamienicy będącej własnością Rady Miasta Torunia (stąd nazwa). Obecny wczesnomodernistyczny budynek pochodzi z pocz. XX w.
  • nr 31, kamienica eklektyczna z 1899 r.; ob sklep sieci W. Kruk
  • nr 32, kamienica na zrębie gotyckim, przebudowana w późniejszym okresie; wewnątrz zachowany drewniany strop; do 2012 r. księgarnia Matras
  • nr 33, kamienica eklektyczna z 1909 r.
  • nr 34, kamienica na zrębie gotyckim z XV w., wewnątrz na parterze polichromowany strop drewniany
  • nr 35, kamienica secesyjno-modernistyczna z ok. 1913 r., zbudowana przez właściciela firmy C.B. Dietrich & Sohn, produkującej artykuły żelazne, na miejscu wcześniejszej kamienicy gotyckiej przebudowanej w okresie gotycko-renesansowym; obecnie m.in. siedziba Domu Legend Toruńskich[6];
  • nr 36, kamienica neogotycka z 1896 r.
  • nr 37, kamienica z 1884 r., w miejscu której w średniowieczu usytuowane były ławy mięsne, biegnące aż do placu przy kościele św. Janów, obecnie ul. Kopernika.
  • nr 38, kamienica gotycka z przełomu XIV i XV w., o zachowanej pierwotnej fasadzie; wewnątrz renesansowy polichromowany strop z końca XVI w.
  • nr 40, kamienica XVII-wieczna na zrębach gotyckiej z XV w., wewnątrz strop z XVII-wieczną dekoracją malarską z przedstawieniem czterech ewangelistów oraz scen z życia codziennego
  • nr 42, kamienica w zrębie gotycka z XV w., przebudowana w XIX w. i 1906 r.
  • nr 43, kamienica narożna z ul. Żeglarską, w miejscu której mieścił się dawny odwach miejski z końca XVII w.
  • nr 46, kamienica neogotycka z 1891 r., powstała w miejscu dwóch tzw. bud (budynków zbudowanych na płytkich działkach, bez zaplecza w postaci podwórza); mimo okazałej fasady dekorowanej glazurowaną cegłą jej głębokość wynosi jedynie ok. 4 m; w XIX w. mieszkał tu rabin toruński, pionier syjonizmu Cwi Hirsz Kaliszer, co upamiętnia tablica odsłonięta w 2011 r.

Przypisy edytuj

  1. Kluczwajd 2022 ↓, s. 59.
  2. Wykaz zabytków nieruchomych województwa kujawsko-pomorskiego wpisanych do rejestru zabytków - stan na 31 grudnia 2010 r.
  3. Kucharzewska 2004 ↓, s. 136.
  4. Banki zabytkowe. turystyka.torun.pl. [dostęp 2023-12-09].
  5. Jerzy Domasłowski, Kościół św. Szczepana w Toruniu, Toruń 2004, s. 8-10.
  6. Kamienica ul. Szeroka 35. toruntour.pl. [dostęp 2023-06-02].

Bibliografia edytuj