Otwórz menu główne

21 Brygada Ochrony Pogranicza - jedna z brygad w strukturze organizacyjnej Wojsk Ochrony Pogranicza.

21 Brygada Ochrony Pogranicza
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1948
Rozformowanie 1950
Tradycje
Nadanie sztandaru 4 listopada 1946
Rodowód 10 Oddział Ochrony Pogranicza
10 Katowicki Oddział WOP
Kontynuacja 4 Brygada WOP
4 Górnośląska Brygada WOP
Górnośląska Brygada WOP
Beskidzki Oddział Straży Granicznej i
Śląski Oddział Straży Granicznej
Śląsko-Małopolski Oddział Straży Granicznej
Dowódcy
Pierwszy ppłk Michał Hakman
Ostatni ppłk Michał Hakman
Organizacja
Numer JW 2219[1]
Dyslokacja Gliwice
ul. Nowotki 56
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Podległość Główny Inspektorat OP
Dowództwo WOP
Skład patrz: brygada OP
Dawny budynek koszarowy WOP w Gliwicach (styczeń 2009)

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

Sformowana w 1948 roku na bazie Katowickiego Oddziału WOP nr 10, na podstawie rozkazu MON nr 055/org. z 20 marca 1948 roku[2]. Brygada posiadała pięć batalionów, a stan etatowy wynosił 2014 żołnierzy i 12 pracowników cywilnych[3]. Sztab brygady stacjonował w Gliwicach ul. Nowotki obecnie Daszyńskiego 56. Podlegała Głównemu Inspektoratowi Ochrony Pogranicza, a od 1 stycznia 1950 roku Dowództwu WOP[4] na podstawie rozkazu MBP nr 068 z dnia 1 lipca 1949 roku[5]. Z dniem 1 stycznia 1949 roku Wojska Ochrony Pogranicza, rozkazem MON nr 205/Org. z dnia 12 grudnia 1948 roku podporządkowane zostały Ministrowi Bezpieczeństwa Publicznego Zabezpieczenie materiałowe przejęły komendy wojewódzkie Milicji Obywatelskiej[6].

Aby nadać ochronie granic większą rangę, podkreślano wojskowy charakter formacji. Od 1 stycznia 1950 roku powrócono w nazwach jednostek do wcześniejszego określania: „Wojska Ochrony Pogranicza”[7]. Z dniem 1 stycznia 1951 roku weszła w życie nowa numeracja batalionów i brygad Wojsk Ochrony Pogranicza[8]. Na bazie 21 Brygady Ochrony Pogranicza powstała 4 Brygada WOP.

Osobny artykuł: Brygada ochrony pogranicza.

Struktura organizacyjnaEdytuj

Sztandar brygadyEdytuj

Wręczenie sztandaru dla poprzednika brygady - Katowickiego Oddziału WOP nr 10 odbyło się 4 listopada 1946 roku. W uroczystości udział wzięli m.in.: minister obrony narodowej, marszałek Polski Michał Rola-Żymierski, minister hutnictwa Hilary Minc, wojewoda śląski gen. bryg. Aleksander Zawadzki, dowódca Okręgu Wojskowego IV gen. Stanisław Popławski oraz szef Departamentu WOP gen. bryg. Gwidon Czerwiński[11].

Na lewej stronie płatu sztandaru, w dolnym prawym rogu, na tarczce znajduje się czterowierszowy napis: „C.Z.P. (HUTNICZEGO) 24.XI.1946”[11].

W drzewce sztandaru gwoździe pamiątkowe wbijali m.in.: gen. Marian Spychalski, minister Eugeniusz Szyr, Generalny Dziekan Wojska Polskiego ks. płk Stanisław Warchałowski, wicewojewoda śląski płk Jerzy Ziętek, płk Redlich, płk Kuczyński oraz przedstawiciele kopalń „Pokój”. „Kościuszko”. „Bankowa” i „Mała Panew”[11].

Pomimo reorganizacji i zmiany nazwy jednostki, na sztandarze nie dokonywano żadnych poprawek. Sztandar został przekazany do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie 1 lipca 1963 roku[11].

Dowódca brygadyEdytuj

HistoriaEdytuj

  • 1949 r. przy sztabie Brygady powstał pierwszy zespół amatorskiej twórczości artystycznej. Występował w pododdziałach granicznych i w miejscowościach na pograniczu[4].

UwagiEdytuj

  1. Strukturę organizacyjną brygady podano za → Jackiewicz 1998 ↓, s. 143

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Henryk Dominiczak: Wojska Ochrony Pogranicza w latach 1845-1948. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1971.
  • Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945-1985. Warszawa: Wojskowa drukarnia w Łodzi, 1985.
  • Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza (1945-1991). Krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
  • Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945-1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
  • Archiwum Straży Granicznej, DWOP sygn.2825/1. Rejestr główny jednostek WOP.
  • Stefan Gacek: Górnośląska Brygada WOP. Rys historyczny 1945-1991. Gliwice: Wydawnictwo Byłych Żołnierzy Zawodowych i Oficerów Rezerwy Wojska Polskiego, 2005.
  • Sławomir Żurawlow: Pododdziały Ochrony Pogranicza w Jaworzynce, Istebnej i Koniakowie – Rys historyczny 1922 - 2008. Gliwice: Gminny Ośrodek Kultury w Istebnej, 2011.
  • Sławomir Żurawlow: Garnizon Wojska Polskiego w Gliwicach Rys historyczny 1945 - 2014. Gliwice: Zakład Poligraficzny Waldemar Wiliński, 2014.
  • Grzegorz Goryński. Wojska Ochrony Pogranicza w latach 1945 – 1965. Próba oceny – cz. I. „Biuletyn Centralnego Ośrodka Straży Granicznej”. 1/11, 2011. Koszalin: Centralny Ośrodek Straży Granicznej. ISSN 1429-2505. 
  • Tadeusz Niedziela. Wojska Ochrony Pogranicza w pięćdziesiątą rocznice objęcia służby w ochronie granicy Polski 1945-1995. „Jednodniówka Związku Byłych Żołnierzy Zawodowych Środowiska WOP”, s. 14, 06-1995. 
  • Wykaz dyslokacyjny pododdziałów Wojsk Ochrony Pogranicza w latach 1948−1956, Szczecin, Archiwum Straży Granicznej.