Otwórz menu główne

42 eskadra rozpoznawczapododdział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

42 Eskadra Rozpoznawcza
42 Eskadra Liniowa
Ilustracja
Godło 42 eskadry rozpoznawczej
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1924
Rozformowanie wrzesień 1939
Tradycje
Rodowód 42 eskadra wywiadowcza
42 eskadra lotnicza
42 eskadra liniowa
Dowódcy
Pierwszy kpt.pil. Czesław Aleksandrowicz
Ostatni kpt. obs. Wacław Waltera
Działania zbrojne
II wojna światowa: kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Toruń
Rodzaj wojsk Wojska lotnicze
Podległość 4 plot (do VIII 1939)
Armia „Pomorze” (IX 1939)

Sformowana w 1924 jako 42 eskadra wywiadowcza. W 1925 eskadrę przemianowano na 42 eskadrę lotnicza, a cztery lata później na 42 eskadrę liniową. W sierpniu 1939, po przeprowadzeniu mobilizacji, przyjęła nazwę 42 eskadry rozpoznawczej. Jej uzbrojenie we wrześniu 1939 stanowiły samoloty PZL-23 „Karaś”.

Godła eskadry[1][2]:

  • czerwona czteroramienna gwiazda na tle białego kwadratu z czerwoną obwódką – na samolotach „Potez” i „Breguet”
  • czerwony uskrzydlony słoń na tle białego pięcioboku z czerwoną obwódką – na samolotach PZL-23 „Karaś"

Spis treści

42 eskadra w okresie pokojuEdytuj

w 1924 rozpoczęto organizowanie w Toruniu 4 pułku lotniczego. Z dniem 23 maja 1924 rozpoczęto formowanie 42 eskadry wywiadowczej. Brakowało personelu i sprawnych samolotów. Eskadrze przydzielono bardzo już wyeksploatowane i przestarzałe typy jak Breguet 14, Ansaldo A.300, a nawet 1 SE-5A. Pierwszy okres istnienia eskadry charakteryzował się dorywczymi lotami i powolnym rozwojem organizacyjnym[1]. W maju 1925 eskadrę przemianowano na 42 eskadrę lotniczą. W tym też roku przydzielono jej kilka samolotów Potez XV. Umożliwiło to załogom podjęcie regularnych ćwiczeń. Pełny stan etatowy 6 samolotów eskadra osiągnęła do połowy 1926. „Wypadki majowe” uniemożliwiły jednak udział w ćwiczeniach jednostek wojsk lądowych. Eskadra uzupełniała stany osobowe absolwentami Oficerskiej Szkoły Lotnictwa w Grudziądzu (obserwatorzy) i Centralnej Szkoły Podoficerów Pilotów w Bydgoszczy[3]. Po zakończeniu szkoły ognia w 1928, w sierpniu cześć eskadry odleciała na ćwiczenia z 15 Dywizją Piechoty[3].

Reorganizacja lotnictwa w 1929 skutkowała powiększeniem etatu samolotów z 6 do 10 sztuk, a także przemianowaniem jednostki na 42 eskadrę liniową. W szkole ognia wziął udział tylko klucz por.pil. Jerzego Marszyckiego. Drugi klucz dowodzony przez por. pil. Edmunda Surmasiewicza został przydzielony do „eskadry manewrowej”, zorganizowanej przez 4 pułk lotniczy na czas ćwiczeń letnich na Pomorzu. „Klucz manewrowy” operował z lotniska Lubiejewo. W lipcu 1930 na poligonie toruńskim, ppor. obs. Walenty Azarewicz prowadził dla słuchaczy Wyższej Szkoły Wojennej, pokazową współpracę lotnictwa z artylerią Latem załogi uczestniczyły w ćwiczeniach Brygady Kawalerii „Toruń”[3]. W styczniu 1931 piloci eskadry zostali przeszkoleni z nocnego pilotażu na kursie zorganizowanym przy eskadrze treningowej 4 pułku lotniczego. Także w tym roku rozpoczęto stopniowe wycofywanie samolotów Potez XXVII z eskadr liniowych[3]. W ich miejsce dostarczano samoloty Breguet XIX[4]. W 1932 eskadra odbyła w rejonie Skierniewic ćwiczenia z 26 Dywizją Piechoty. Latem 1933 pluton 42 eskadry przebywając na lotnisku Rumia odbył ćwiczenia z jednostkami kawalerii, a pozostałe załogi współpracowały z 14 pułkiem piechoty na manewrach międzygarnizonowych w rejonie Włocławka[5]. W lecie 1934 eskadra przebywała początkowo na ćwiczeniach międzydywizyjnych, a następnie odleciała na koncentrację lotnictwa zorganizowaną na lotnisku Skniłów koło Lwowa[6]. W październiku 1934 nastąpiła wymiana samolotów Breguet 19 na Potez XXV. Dla odróżnienia samoloty 42 eskadry miały malowane kołpaki kół w kolorze czerwonym, a Potezy 41 eskadry–w niebieskim[6].

W 1935 eskadra uczestniczyła w koncentracji jednostek lotniczych w Warszawie, a później załogi odbyły ćwiczenie letnie na terenie Pomorza. Zgodnie z rozkazem pułkowym nr 246/35 z 28 października samoloty 42 eskadry otrzymały numerację od 11T do 20T[6].

Latem 1936 eskadra uczestniczyła w koncentracji lotnictwa w Warszawie i defiladzie powietrznej. Następnie podczas międzydywizyjnych ćwiczeń na Pomorzu, eskadra współpracowała ze sztabami wielkich jednostek uzyskując dobre wyniki[6]. We wrześniu 1937 odbyły się na Pomorzu duże manewry różnych rodzajów wojsk. Załogi eskadry wykonały szereg zadań doświadczalnych w zakresie współdziałania lotnictwa z oddziałami poszczególnych rodzajów broni. W związku z planowanym przezbrojeniem dywizjonu liniowego w samoloty PZL-23 „Karaś”, obserwatorzy i mechanicy eskadry odbyli kurs obsługi i jego eksploatacji[7]. Wymiana samolotów nastąpiła na przełomie 1937 i 1938 roku. W połowie marca 1938 załogi 42 eskadry odleciały w trybie alarmu na lotnisko Lida. Po likwidacji polsko-litewskiego konfliktu granicznego dywizjon powrócił 23 marca do Torunia[7]. W okresie wiosenno-letnim trwało intensywne doskonalenie załóg na nowym sprzęcie w rejonie lotniska i na poligonie Toruń-Podgórz. Podczas akcji „Zaolzie” załogi przebywały w pogotowiu na terenie macierzystego lotniska[8].

W 1939 personel eskadry prowadził intensywne prace przygotowując się do sprawnego przesunięcia samolotów i wyposażenia eskadry na lotnisko polowe. Załogi odbyły szkołę ognia, a następnie ćwiczyły razem z myśliwcami obronę przed atakiem z powietrza. Na przełomie lipca i sierpnia załoga 42 eskadry towarzyszącej, ppor. obs. Witold Bukowski, kpr. pil. Aleksander Sowiński i kpr. strz. sam. Mieczysław Kieres, wykonała kilka lotów specjalnych nad terenem Prus Wschodnich w rejon Malborka, mając zamontowany aparat fotograficzny marki „Kolberg” przystosowany do zdjęć panoramicznych. W tym czasie wcielono do jednostki 5 podchorążych absolwentów Szkoły Podchorążych Lotnictwa i 3 podchorążych rezerwy[9].

W dniach 24 i 25 sierpnia dokonano mobilizacji eskadry. Eskadrze przydzielono dwóch podporuczników rezerwy obserwatorów. Rzut kołowy odjechał 27 sierpnia na lotnisko alarmowe Łatkowo, a załogi i samoloty rozproszone na krańcach lotniska oczekiwały rozkazu odlotu. Jednostka została przemianowana na 42 eskadrę rozpoznawczą i przydzielona do lotnictwa Armii „Pomorze”[9].

Działania 42 eskadry rozpoznawczej w 1939Edytuj

Jednostka 4 pułku lotniczego przydzielona do Armii „Pomorze” we wrześniu 1939[10].

Obsada personalna eskadryEdytuj

 
PZL.23 Karaś – samolot eskadry
Dowódcy eskadry[11][2]
Imię i nazwisko Okres pełnienia służby
kpt. pil. Czesław Aleksandrowicz 1924-XI 1926
kpt. pil. Jerzy Bohuszewicz XI 1926 - 13 XI 1929
por. pil. Edmund Surmasiewicz 13 XI 1929 - 1 IV 1933
kpt. pil. Zygmunt Janicki 1 IV 1933 -16 XI 1936
kpt. pil. Stanisław Krzymowski 16 XI 1936 -1 XI 1937
kpt. pil. Witold Piotrowski 1 XI 1937 – 30 XI 1938
kpt. obs. Wacław Waltera 30 XI 1938 – IX 1939
Obsada personalna eskadry we wrześniu 1939[12][13]
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko
dowódca eskadry kpt. obs. Wacław Waltera
oficer taktyczno operacyjny kpt. obs. Wiktor Szumbarski
oficer techniczny chor. tech. Antoni Chruszczyński
lekarz eskadry ppor. rez. lek. Alfons Olejnik
szef mechaników st. majster. wojsk. Michał Schmidt
szef administracyjny plut. Stanisław Burczyk
Obserwatorzy Piloci Strzelcy samolotowi
por. obs. Mieczysław Daab por. pil. Mieczysław Lewandowski kpr. Tadeusz Aranowski
por. obs. Julian Palka por. pil. Romuald Suliński kpr. rez. Jerzy[12] Fontain
por. obs. Stanisław Starowicz sierż. pil. Władysław Żołnowski kpr. Kazimierz Frąckiewicz
ppor. obs. Witold Bukowski kpr. pil. Wacław Banaszuk kpr. Antoni Jasiński
ppor. rez. obs. Mieczysław Kretowicz kpr. pil. Edward Hajdukiewicz kpr. Mieczysław Kieres
ppor. obs. Zygmunt Mazurkiewicz kpr. pil. Mieczysław Ligęza kpr. Marian Manasiak
ppor. rez. obs. Henryk Olearczyk kpr. pil. Konrad Muchowski kpr. Helmut Słotowski
pchor. obs. Kazimierz Borowski kpr. pil. Zbigniew Perkowski kpr. Bronisław Więckowski
pchor. obs. Bohdan Makowski kpr. pil. Paweł Przybylak st. szer. Stanisław Pęczak
pchor. obs. Włodzimierz Pfleger kpr. pil. Aleksander Sowiński st. szer. Wacław Tracz
pchor. obs. Witold Siuda kpr. pil. Ludwik Steinke
kpr. pchor. rez. Włodzimierz Danielewicz kpr. pil. Stefan Wojciechowski
kpr. pchor. rez. Zdzisław Śliwowski
kpr. pchor. rez. Jan Wilczyński

PrzypisyEdytuj

  1. a b Pawlak 1989 ↓, s. 296.
  2. a b Pawlak 1991 ↓, s. 314.
  3. a b c d Pawlak 1989 ↓, s. 297.
  4. Pawlak 1989 ↓, s. 298.
  5. Pawlak 1989 ↓, s. 299.
  6. a b c d Pawlak 1989 ↓, s. 300.
  7. a b Pawlak 1989 ↓, s. 301.
  8. Pawlak 1989 ↓, s. 302.
  9. a b Pawlak 1989 ↓, s. 303.
  10. Koliński 1978 ↓, s. 94.
  11. Pawlak 1989 ↓, s. 296-303.
  12. a b Pawlak 1982 ↓, s. 185.
  13. Pawlak 1991 ↓, s. 314-315.

BibliografiaEdytuj

  • Izydor Koliński: Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Cz. 9. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1982. ISBN 83-206-0281-5.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1982. ISBN 83-206-0281-5.
  • Kazimierz Sławiński: Lotnisko toruńskie 1920-1945. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1983, seria: Biblioteczka Skrzydlatej Polski. ISBN 83-206-0378-1.