Albrycht Stanisław Radziwiłł

litewski polityk

Albrycht Stanisław Radziwiłł inna forma imienia: Albert Stanisław, herbu Trąby (ur. 1 lipca 1593 w Ołyce, zm. 12 listopada 1656 w Gdańsku) – kanclerz wielki litewski od 1623, podkanclerzy litewski od 1619, starosta łucki 16181622, starosta piński, gniewski, tucholski, pamiętnikarz i pisarz religijny.

Albrycht Stanisław Radziwiłł
Ilustracja
Herb
Trąby
Rodzina Radziwiłłowie herbu Trąby
Data i miejsce urodzenia 1 lipca 1593
Ołyka
Data i miejsce śmierci 12 listopada 1656
Gdańsk
Ojciec Stanisław Radziwiłł
Akt nadania przez Zygmunta III Wazę, króla polskiego, urzędu kanclerza litewskiego Albrechtowi Stanisławowi Radziwiłłowi

ŻyciorysEdytuj

Syn Stanisława, brat Krystyny. Był wychowankiem jezuitów wileńskich. Odbył szereg podróży i studiów zagranicą. W 1619 roku został podkanclerzym, w 1623 kanclerzem wielkim litewskim, występował odtąd stale przy zawieraniu traktatów międzynarodowych i łagodzeniu zatargów wewnętrznych. Politycznie związał się z także ultrakatolickim Jerzym Ossolińskim. W latach 16241625 towarzyszył królewiczowi Władysławowi w podróży po Europie jako ochmistrz. Był elektorem Władysława IV Wazy z województwa nowogródzkiego w 1632 roku[1].

W 1633 roku wszedł w skład komisji do wojny z Moskwą i organizacji wojska[2].

W 1646 roku powitał w Gdańsku Ludwikę Marię Gonzagę. Na sejmie koronacyjnym 1649 roku wyznaczony z Senatu komisarzem do zapłaty wojsku Wielkiego Księstwa Litewskiego[3]. Niezmiernie gorliwy katolik, zwalczał na każdym kroku różnowierców. Pracę dla dobra publicznego i stronnictwa królewskiego łączył z nieustannymi staraniami o wielkość i pożytek Radziwiłłów (także z innych linii). Po spustoszeniu przez wojska moskiewskie dóbr na Wołyniu wyjechał do swojego starostwa w Tucholi na Pomorzu, a następnie Gdańska, gdzie zmarł. Spoczął w ufundowanej przez siebie Kolegiacie pw. Trójcy Świętej w Ołyce. Po jego bezpotomnej śmierci ordynacja ołycka przeszła w ręce Radziwiłłów z Nieświeża.

TwórczośćEdytuj

Wiele pomagał rektorowi kościoła w Nieświeżu, św. Andrzejowi Boboli i pod jego wpływem ogłosił światu, na podstawie objawień jednego Jezuity, że Matka Boża pragnie zostać Królową Polski. W roku 1635 książę Albrecht Stanisław Radziwiłł, ogłosił drukiem książeczkę pt. Dyskurs nabożny z kilku słów wzięty o wysławianiu Najświętszej Panny Bogurodzicy Mariey. Na 250 stronicach powołuje się na osobistą znajomość z o. Juliuszem Mancinellim SJ i potwierdza, że właśnie jemu Maryja kazała nazywać się Królową Polski. W tym starodruku nawiązuje do objawień w Neapolu dnia 14 sierpnia 1608 i 15 sierpnia1617 we Wniebowzięcie NMP oraz w Krakowie 8 maja roku 1610, a dotyczących Polski. Ten nakaz z objawień został zrealizowany po wielu staraniach, w Ślubach Lwowskich w roku 1656. Pozostawił w rękopisie diariusz łaciński, obejmujący lata 16321655, będący najznakomitszym[potrzebny przypis] pamiętnikiem politycznym XVII wieku (niedokładny przekład polski wydał E. Raczyński, 1839, 2 t.[4], nowe wydanie – Pamiętnik o dziejach w Polsce, t. I–III, PIW, 1980) oraz De rebus Sigismundi III, wydał kilka dzieł treści religijnej i ascetycznej.

Ważniejsze utworyEdytuj

  • De rebus Sigismundi III, rękopis Ossolineum
  • Memoriale rerum gestarum in Polonia a morte Sigismundi III inchoatum et continuatum levi calamo et raptim descriptum 1632–1655, niewydane, autograf: Biblioteka Czartoryskich, (wydanie przyg. W. Czapliński – zob. O sytuacji w historii literatury polskiej. Wybór referatów wygłoszonych na Zjeździe Polonistów w dniach 8 do 12 maja 1950 r., Warszawa 1950, s. 145); kopia rękopiśmienna tom 1; przekł. polski (niedokładny) dworzanina Tokarskiego i Hieronima Radziwiłła, wnuka Albrychta – z pocz. XVIII wieku pt. Memoriał rzeczy znaczniejszych, które się w Polszcze działy od śmierci Zygmunta III, wyd. E. Raczyński pt. Pamiętniki A.S. Radziwiłła, t. 1 – 2, Poznań 1839; rękopis przekł. polskiego: Ossolineum sygn. 9769/III, (wiadomości o odpisach i przeróbkach podaje S. Żurowski Memoriale A. Radziwiłła na tle pamiętnikarstwa XVII w., praca magisterska, Poznań 1949 – maszynopis Katedry Literatury Polskiej Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu)
  • Gratulatio królowi… Władysławowi IV po zawarciu umowy… pod Smoleńskiem… 1634 r., ogł. Przyjaciel Ludu 1848, nr 46
  • Diskurs nabożny z kilku słów wzięty o wysławieniu Naświętszej Panny… świetckim, zakonnym, kaznodziejom potrzebny, Wilno 1635, drukarnia Akademicka T. J.; wyd. następne: Wilno 1636; pt. Żywot Panny Maryi…, Kraków 1650; Wilno 1812; fragm.: S. Szafraniec: Z badań nad genezą tytułu Najświętszej Panny „Królowej Polski”, Ruch Biblijny i Liturgiczny 1957, s. 274
  • Elogium… Virginis Mariae, Warszawa 1655, drukarnia J. Förster; przekł. polski pt. Elogium albo sławienie cnót…, powst. 1656, wyd. Poznań 1890

ListyEdytuj

  • Korespondencja z Krzysztofem Radziwiłłem, m.in. z 1626 i 1628, rękopis (wiadomość podał J. Korzeniowski „Zapiski z rękopisów Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu”, Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce, t. 11 (1910), nr 422 g, 423.
  • Listy do Sekretariatu Stanu z roku 1632, rękopisy: Archiwum Watykańskie, (wiadomość podaje P. Savio „De actis Nuntiaturae Poloniae quae partem Archivi Secretariatus Status constituunt”, Watykan 1947, Studia Teologiczne XIII, s. 138
  • Do Aleksandra Piaseczyńskiego, kasztelana kamienieckiego, dat. w Ołyce 4 grudnia 1634, wyd. M. Grabowski, A. Przezdziecki Źródła do dziejów polskich, t. 1, Wilno 1843
  • Do Jana Sapiehy, starosty brzeskiego, wyd. J. Daneykowicz Ostrowski Swada polska i łacińska, t. 1, Lublin 1745
  • List przedstawiający obraz panowania Zygmunta III pt. Epitome rerum gestarum in Regno Poloniae regnantibus Sigismondo III, przekł. polski: E. Kotłubaj pt. „Rys panowania Zygmunta III”, Athenaeum 1848, t. 3–4
  • 2 listy łacińskie o panowaniu Władysława IV i Jana Kazimierza (stanowią przeróbkę Memoriale rerum gestarum in Polonia a morte Sigismundi III inchoatum et continuatum levi calamo et raptim descriptum 1632–1655); rękopis: Ossolineum
  • Listy od Władysława IV, rękopis: Biblioteka Wilanowska sygn. 7/I–III.
  • Listy, rękopisy: Archiwum Główne Akt Dawnych, Archiwum Radziwiłłowskie, dz. IV.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Suffragia Woiewodztw y Ziem Koronnych, y W.X. Litewskiego, Zgodnie ná Naiásnieyssego Władisława Zygmunta … roku 1632 … Woiewodztwo Krákowskie., [b.n.s.]
  2. Andrzej Korytko, Sejm koronacyjny Władysława IV Wazy wobec problemów na Ukrainiew: Echa Przeszłości t. XVI, Olsztyn 2015, s. 74.
  3. Volumina Legum, t. IV, Petersburg 1860, s. 146.
  4. Pamiętniki Albrychta Stanisława X. Radziwiłła Kanclerza W. Litewskiego. T. 1 i 2, Poznań 1839.