Charlie Chaplin

angielski aktor i reżyser kina niemego
(Przekierowano z Charles Chaplin)

Charlie Chaplin, właśc. Charles Spencer Chaplin, KBE (ur. 16 kwietnia 1889 w Londynie, zm. 25 grudnia 1977 w Vevey) – brytyjski aktor i reżyser okresu kina niemego, później także filmów udźwiękowionych; producent, scenarzysta i kompozytor muzyki filmowej. Ikona kultury popularnej[1]. Jeden z najwybitniejszych i najlepiej rozpoznawalnych aktorów i reżyserów w historii światowego kina[2][3][4]. American Film Institute umieścił go na 10. miejscu w rankingu „Największych aktorów wszech czasów” (The 50 Greatest American Screen Legends)[5].

Charlie Chaplin
Ilustracja
Imię i nazwisko Charles Spencer Chaplin
Data i miejsce urodzenia 16 kwietnia 1889
Londyn
Data i miejsce śmierci 25 grudnia 1977
Vevey
Zawód aktor, reżyser, producent filmowy, scenarzysta, kompozytor
Współmałżonek


1. Mildred Harris (23 października 1918 – 19 listopada 1920)
2. Lita Grey (26 listopada 1924 – sierpień 1927)
3. Paulette Goddard (1936 – 1942, rozwód)
4. Oona O’Neill (16 czerwca 1943 – do śmierci w 1977)

Lata aktywności 1913–1977
Odznaczenia
Kawaler Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego od 1936 (cywilny)
Faksymile
Strona internetowa
Karykatura Charlesa Chaplina
Chaplin i Jackie Coogan w filmie Brzdąc (1921)
Pożyczka Wolności

Charlie Chaplin w Pożyczce Wolności, 1918

Pomoc
Inny fragment Pożyczki Wolności

Charlie Chaplin w Pożyczce Wolności, 1918

Pomoc
I jeszcze jeden fragment Pożyczki …

Charlie Chaplin w Pożyczce Wolności, 1918

Pomoc

ŻyciorysEdytuj

Młodość, rodzinaEdytuj

Urodził się w Walworth w Londynie, w Anglii. Jego ojcem był Charles Chaplin, a matką Hannah Harriette Hill (oboje w ćwierci romskiego pochodzenia[6]). Oboje rodzice byli aktorami. Rozwiedli się niedługo po narodzinach Charliego, który odtąd pozostawał pod opieką matki. Żyli w skrajnie trudnych warunkach i narastającej biedzie, przeprowadzając się do coraz mniejszych pokoi. W 1896 matce Charliego nie udało się znaleźć pracy i oboje trafili do przytułku. Będąc nastolatkiem, wraz ze starszym bratem, Sydneyem, z powodu trudnej sytuacji materialnej zmuszeni zostali do podjęcia pracy w warsztacie samochodowym w Lambeth. Po paru tygodniach zostali przeniesieni do Szkoły Hanwell dla Sierot i Biednych Dzieci. Następnie mieszkali przez pewien okres z żoną ojca i ich synkiem, jednak byli tam źle traktowani (często macocha nie wpuszczała ich na noc do domu), w związku z czym wrócili do przytułku. Kiedy Sydney opuścił przytułek, podjął pracę trębacza na statku wycieczkowym. Po powrocie zajął się Charliem, który od dłuższego czasu radził sobie sam. Kiedy Charlie miał 12 lat, jego ojciec zmarł z powodu alkoholizmu, a matka przeszła załamanie nerwowe i wkrótce została umieszczona w szpitalu psychiatrycznym w Cane Hill. Zmarła w 1928 w Stanach Zjedoczonych, otoczona opieką syna.

Charlie pierwszy raz wystąpił na scenie mając pięć lat, w musicalu w 1894. Tego wieczoru występowała jego matka, a on czekał na nią za kurtyną. Kiedy schorowanej matce głos odmówił posłuszeństwa i została zmuszona do przerwania występu, dyrektor teatru wypchnął na scenę Charliego. Wtedy chłopiec zaczął naśladować matkę, która nauczyła go śpiewać i grać na scenie. Jako dziecko często tygodniami pozostawał w łóżku z powodu poważnej choroby, a nocą jego matka siadywała przy nim i odgrywała sceny tego, co działo się za oknem. W 1900, w wieku 11 lat, Charlie z pomocą brata otrzymał rolę komicznego kota w pantomimie pt. Kopciuszek, w hipodromie w Londynie. W 1903 pojawił się w filmie pt. Jim, A Romance of Cockayne. Wkrótce potem dostał swoją pierwszą stałą pracę, grając chłopca sprzedającego gazety w sztuce teatralnej o Sherlocku Holmesie. Rolę tę odgrywał do 1906. Następnie wystąpił w numerz pt. Court Circus, a w następnym roku zagrał klauna w Fun Factory. Według rejestrów imigracyjnych, do Ameryki przyjechał po raz pierwszy ze znana trupą Karno 2 października 1912.

KarieraEdytuj

Mimo że początkowo miał trudności w dostosowaniu się do stylu grania studia Keystone, wkrótce stał się tam sławny. Mack Sennett znany był ze swojej spontaniczności, a filmy produkowane w jego studio często nie posiadały scenariuszy. Tu pojawiła się szansa dla Chaplina, który obdarzony był umiejętnościami improwizacyjnymi. Jak głosi legenda, w jednym z filmów Macka Sennetta brakowało gagów. Zdesperowany producent kazał Charliemu ucharakteryzować się i zagrać bez przygotowania. Chaplin wpadł do garderoby i wybierając najgorsze ubrania jakie tam znalazł stworzył postać trampa, z którą wciąż jest najbardziej utożsamiany. Ta postać filmowa to osoba z manierami dżentelmena, noszący ciasny żakiecik, przyduże spodnie, rozchodzone buty, melonik, bambusową laseczkę i wąsik.

Dżentelmen, poeta, marzyciel, samotnik, stale wyczekujący romantyczności i przygody. Chciałby natchnąć pana (Macka Senneta) mniemaniem, że jest uczonym, muzykiem, księciem, graczem w polo. Jednakże nie gardzi zbieraniem niedopałków czy okradaniem dzieci z cukierków.

Sam Charlie mówi o nim w swojej autobiografii:

Błyskawiczna karieraEdytuj

W latach 1908-1913 nastoletni Chaplin występował na brytyjskich scenach z rożnymi sukcesami. Nie odnalazł się tam jako tancerz, ale odkrył, że czuje się dobrze w pantomimie. W 1913 po raz drugi przyjechał do Stanów Zjednoczonych na tournée z angielską grupą teatralną Freda Karno. Został tam zauważony przez producenta kina niemego, Macka Sennetta, który zaoferował mu zatrudnienie w swoim studiu Keystone Film Company. Chaplin przyjął propozycje i przeniósł się do USA. W styczniu 1914 rozpoczął dla Keystone Studios ze stawką 150 dol. tygodniowo. W pierwszym filmie, Aby zarobić na życie, grana przez niego postać nie jest jeszcze dopracowana. Nosi cylinder i ma sumiaste wąsy, które zasłaniają mimikę twarzy, kluczową w niemym kinie.

Przed końcem pierwszego kontaktu do Chaplina zgłasza się konkurencyjne studio The Essanay Film Manufacturing Company z Chicago, które zaoferowała reżyserowi 1 250 dol. i jednorazowy bonus za przejście w wysokości 10 tys. dol. W 1915 zaczął pracę dla studia The Mutual Film Corporation, od którego otrzymywał pensję w wysokości 10 tys. dol. tygodniowo i jednorazowo 150 tys. dol. za podpisanie z nimi kontraktu. Następnie staje się najlepiej opłacanym aktorem świata.

W 1919 wraz z Mary Pickford, Douglasem Fairbanksem i Davidem Warkiem Griffithem założył studio United Artists.

Kino dźwiękoweEdytuj

Mimo że filmy udźwiękowione stały się głównym nurtem kinematografii wkrótce po ich wprowadzeniu w 1927, Chaplin nie zdecydował się na ten krok, aż do lat trzydziestych. Uważał, że film dźwiękowy zniszczy kinematografię i kiedy wszyscy kręcili filmy dźwiękowe, on nakręcił nieme Światła wielkiego miasta, które odniosły kolejny olbrzymi sukces.

Stworzył choreografię i muzykę do filmu pt. Światła rampy z roku 1952, był śpiewakiem w tytułowej piosence do filmu pt. The Circus z 1928. Jedną z kilku piosenek napisanych przez niego jest Smile, którą śpiewali m.in. Nat King Cole oraz Michael Jackson, wielbiciel talentu Chaplina. Ze względu na lewicowe poglądy znalazł się na tzw. czarnej liście Hollywood.

Został uhonorowany wieloma nagrodami, zwłaszcza pod koniec swojej kariery. W 1975 otrzymał odznaczenie, a zarazem brytyjski tytuł szlacheckiOrder Imperium Brytyjskiego[7].

Śmierć i pochówekEdytuj

Chaplin od października 1977 był w poważnym stanie. Zmarł we śnie, rankiem 25 grudnia 1977 w Vevey w Szwajcarii. Po skromnej uroczystości pogrzebowej odprawionej w obrządku anglikańskim został pochowany na cmentarzu w Corsier-sur-Vevey w Szwajcarii.

PodsumowanieEdytuj

Pozostawił po sobie ogromny dorobek. Stworzony przez niego bohater jest jedną z najlepiej rozpoznawanych postaci kina na całym świecie, na wszystkich kontynentach i we wszystkich kulturach. Wielokrotnie; w różnych rankingach zaliczono go do ścisłej czołówki najwybitniejszych twórców kina i najbardziej wpływowych ludzi świata sztuki. Doświadczony w dzieciństwie skrajną biedą i nieszczęściami, dzięki talentowi i ogromnej wrażliwości na krzywdę ludzką i społeczną, zrealizował amerykański sen.

Życie prywatneEdytuj

Był czterokrotnie żonaty:

  1. Mildred Harris (23 października 1918 – 19 listopada 1920[8], rozwód), syn Norman (ur. 1919, zm. 3 dni po urodzeniu)
  2. Lita Grey (26 listopada 1924 – sierpień 1927[9], rozwód), 2 synów: Charles Jr. i Sydney (zm. 3 marca 2009 w Kalifornii)
  3. Paulette Goddard (1936 – 1942, rozwód)
  4. Oona O’Neill, córka dramaturga Eugene O’Neilla (16 czerwca 1943 – do śmierci w 1977), 8 dzieci: aktorka Geraldine, Michael, Josephine, Jane, Eugene, Victoria (ur. 1951), Christopher i Annette-Emilie.

FilmografiaEdytuj

Zestawienie obejmuje wybrane filmy, w których występował Charlie Chaplin[10].

AktorEdytuj

Jako aktor wystąpił łącznie w prawie 90 produkcjach filmowych krótko- i długometrażowych.

Filmy krótkometrażoweEdytuj

  • Aby zarobić na życie (Making a living, 1914, czas: 13') jako Edgar English, oszust
  • Charlie jest zadowolony z siebie (Kid Auto Races at Venice, 1914, czas: 6' 22'' jako włóczęga
  • Charlie w hotelu (Mabel's Strange Predicament, 1914, czas: 17') jako pijany mężczyzna
  • A Thief Catcher (1914, czas: 8') jako policjant
  • Wśród ulewy (Between Showers, 1914, czas: 15') jako podrywacz
  • Charlie gra w filmie (A Film Johnnie, 1914, czas: 15') jako The Film Johnnie
  • Charlie tańczy (Tango Tangle, 1914, czas: 12') jako nietrzeźwy tancerz
  • Charlie wybiera między barem a miłością (His Favorite Pastime, 1914, czas: 16') jako pijany podrywacz
  • Charlie jako markiz (Cruel, cruel love, 1914, czas: 16') jako lord Helpus/p. Dovey
  • Charlie zakochany (The Star Boarder, 1914, czas: 16') jako tytułowy bohater
  • Mabel przy kierownicy (Mabel at the Wheel, 1914, czas: 18') jako Villain
  • Charlie i chronometr (Twenty Minutes of Love, 1914, czas: 20') jako złodziej/kieszonkowiec
  • Charlie kelnerem (Caught in a Cabaret, 1914, czas: 30') jako tytułowy bohater
  • Charlie się kocha (Caught in the Rain, 1914, czas: 16') jako nietrzeźwy gość hotelowy
  • Pani Charlie (A Busy Day, 1914, czas: 6') jako żona
  • Młotek Charliego (The Fatal Mallet, 1914, czas: 18') jako konkurent Mabel
  • Flirt Mabel (Her Friend the Bandit, 1914, czas: 16') jako bandyta
  • Charlie i Fatty na ringu (The Knockout, 1914, czas: 27') jako arbiter ringowy
  • Charlie i parówki (Mabel's Busy Day, 1914, czas: 10') jako nietrzeźwy utrapieniec
  • Charlie i manekin (Mabel's Married Life, 1914, czas: 17') jako mąż Mabel
  • Charlie dentystą (Laughing Gas, 1914, czas: 16') jako asystent dentysty
  • Charlie w teatrze (The Property Man, 1914, czas: 28') jako tytułowy bohater
  • Charlie jako malarz (The Face on the Barroom Floor, 1914, czas: 14') jako artysta
  • Gorączka wiosenna (Recreation, 1914, czas: 7') jako włóczęga
  • Charlie kokietuje (The Masquerader, 1914, czas: 9') jako aktor filmowy/przystojny nieznajomy
  • Charlie pielęgniarzem (His New Profession, 1914, czas: 16') jako Charlie
  • Charlie i Fatty bawią się (The Rounders, 1914, czas: 16') jako hulaka
  • Charlie jako dozorca (The New Janitor, 1914, czas: 16') jako tytułowy bohater
  • Charlie i Józef są rywalami (Those Love Pangs, 1914, czas: 16') jako podrywacz
  • Charlie piekarczykiem (Dough and Dynamite, 1914, czas: 33') jako Pierre, kelner
  • Charlie i Mabel na wyścigach (Gentlemen of Nerve, 1914, czas: 16') jako p. Wow-Woe, fanatyk wyścigów
  • Jego muzyczna kariera (His Musical Career, 1914, czas: 16') jako Charlie/Tom, nosiciel fortepianów
  • Charlie jest tatusiem (His Trysting Place, 1914, czas: 32') jako Clarence, mąż
  • Charlie i Mabel na spacerze (Getting Acquainted, 1914, czas: 16') jako p. Sniffels
  • Charlie królem (His Prehistoric Past, 1914, czas: 22') jako Weakchin
  • Jego nowe zajęcie (His New Job, 1915, czas: 31') jako Film Extra
  • Charlie się bawi (A Night Out, 1915, czas: 34') jako hulaka
  • Charlie bokserem (The Champion, 1915, czas: 31') jako pretendent bokserski
  • Charlie w parku (In the Park, 1915, czas: 14') jako Charlie
  • Charlie się żeni (A Jitney Elopement, 1915, czas: 26') jako Suitor, fałszywy hrabia
  • Włóczęga (The Tramp, 1915, czas: 26') jako tytułowy bohater
  • Charlie na plaży (By the Sea, 1915, czas: 20') jako spacerowicz
  • Jego regeneracja (His Regeneration, 1915, czas: 15') jako klient
  • Praca (Work, 1915, czas: 29') jako asystent Izzy A. Wake'a
  • Panna Charlie (A Woman, 1915, czas: 26') jako mężczyzna/"Nora Nettlerash"
  • Charlie w banku (The Bank, 1915, czas: 25') jako dozorca
  • Charlie marynarzem (Shanghaied, 1915, czas: 27') jako włóczęga
  • Charlie w Music-Hallu (A Night in the Show, 1915, czas: 24') jako p. Pest/p. Rowdy - na balkonie/loży
  • Charlie gra Carmen (A Burlesque on Carmen, 1915, czas: 31') jako oficer Darn Hosiery
  • Charlie włamywaczem (Police, 1916, czas: 34') jako skazaniec 999 zwanym Charliem
  • Charlie kierownikiem działu (The Floorwalker, 1916, czas: 29') jako bezstronny klient
  • Charlie strażakiem (The Fireman, 1916, czas: 24') jako tytułowy bohater
  • Charlie włóczęga (The Vagabond, 1916, czas: 34') jako uliczny grajek
  • Późny powrót Charliego (One A.M., 1916, czas: 26') jako nietrzeźwy mężczyzna
  • Charlie i hrabia (The Count, 1916, czas: 24') jako asystent hrabiego
  • Lichwiarz (The Pawnshop, 1916, czas: 25') jako asystent właściciela lombardu
  • Charlie gra w filmie (Behind the Screen, 1916, czas: 30') jako David - jego asystent
  • Charlie na ślizgawce (The Rink, 1916, czas: 30') jako kelner, udający Sir Cecila Seltzera
  • Spokojna ulica (Easy Street, 1917, czas: 24') jako samotny mężczyzna
  • Charlie na kuracji (The Cure, 1917, czas: 24') jako nietrzeźwy mężczyzna
  • Imigrant (The Immigrant, 1917, czas: 30') jako imigrant
  • Poszukiwacz przygód (The Adventurer, 1917, czas: 24') jako skazaniec
  • Psie życie (A Dog's Life, 1918, czas: 33') jako włóczęga
  • Potrójne kłopoty (Triple Trouble, 1918, czas: 23') jako Charlie, dozorca
  • Pożyczka wolności (The Bond, 1918, czas: 10') niewymieniony w napisach
  • Idylla na wsi (Sunnyside, 1919, czas: 41') jako "złota rączka" na farmie
  • Dzień zabawy (A Day's Pleasure, 1919, czas: 24') jako ojciec
  • Profesor Bosco (The Professor, 1919, czas: 7') jako tytułowy bohater
  • Charlie Butts In (1920, czas: 11')
  • Nieroby (The Idle Class, 1921, czas: 32') jako włóczęga/mąż
  • Dzień wypłaty (Pay Day, 1922, czas: 21') jako robotnik
  • Przyjazny i miły (Nice and Friendly, 1922, czas: 11') jako włóczęga
  • Dama kameliowa (Camille, 1926, czas: 33') jako Mike

Filmy długometrażoweEdytuj

NagrodyEdytuj

Chaplin otrzymał trzy Oscary: Nagrodę Honorową za „wszechstronność i geniusz w aktorstwie, scenariuszu, reżyserii i produkcji Cyrku” w 1929 roku, drugą Nagrodę Honorową za „nieobliczalny wpływ, jaki wywarł na tworzenie filmów artystycznych w tym wieku” w 1972 roku oraz nagrodę dla najlepszej ścieżki dźwiękowej w 1973 roku za Światła rampy (wspólnie z Rayem Raschem i Larrym Russellem)[12]. Ponadto był nominowany w kategoriach: najlepszy aktor, najlepszy scenariusz oryginalny i najlepszy film (jako producent) za film Dyktator, a kolejną nominację otrzymał za najlepszy scenariusz oryginalny do filmu Pan Verdoux[13]. W 1976 roku Chaplin został członkiem Brytyjskiej Akademii Sztuki Filmowej i Telewizyjnej (BAFTA)[14].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Charles Chaplin – Autobiografia (pol.). NieznanaHistoria.pl. [dostęp 2018-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-30)].
  2. Charlie Chaplin (pol.). charlie.pl. [dostęp 2018-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-30)].
  3. Charlie Chaplin: A Tribute to the Great Legendary Actor of World Cinema (ang.). WordPress.com. [dostęp 2018-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-30)].
  4. Chaplin. Legenda stulecia (pol.). Interia.pl. [dostęp 2018-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-30)].
  5. AFI's 100 YEARS...100 STARS (ang.). American Film Institute. [dostęp 2018-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-30)].
  6. Chaplin Ch. My Autobiography, s. 19
  7. Comic genius Chaplin is knighted (ang.). BBC. [dostęp 23.12.2015].
  8. Glenn Mitchell, The Chaplin encyclopedia, B.T. Batsford, 1997, s. 126.
  9. Mitchell, The Chaplin encyclopedia, op. cit., s. 124.
  10. Charles Chaplin, IMDb [dostęp 2020-05-17].
  11. Internet Archive, The films of Charlie Chaplin, Secaucus, N.J., Citadel Press, 1974 [dostęp 2020-01-23].
  12. Charles Chaplin, IMDb [dostęp 2019-05-17].
  13. The 13th Academy Awards: Nominees and Winners (ang.). Academy of Motion Picture Arts and Sciences. [zarchiwizowane z tego adresu (3 marca 2012)].
  14. Chris Hastings: Dawn French and Jennifer Saunders to be honoured by Bafta (ang.). 18 kwietnia 2009. [zarchiwizowane z tego adresu (10 października 2010)].

BibliografiaEdytuj

  • Georges Sadoul: Charlie Chaplin : jego filmy i jego czasy. Warszawa: Filmowa Agencja Wydawnicza, 1955.

Linki zewnętrzneEdytuj