Otwórz menu główne
Zobacz też: inne znaczenia.

Chotyniecwieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Radymno, w południowej części Płaskowyżu Tarnogrodzkiego[3][4].

Chotyniec
Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy
Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat jarosławski
Gmina Radymno
Liczba ludności (2011) 777[1][2]
Strefa numeracyjna 16
Kod pocztowy 37-552
Tablice rejestracyjne RJA
SIMC 0609379
Położenie na mapie gminy wiejskiej Radymno
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Radymno
Chotyniec
Chotyniec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Chotyniec
Chotyniec
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Chotyniec
Chotyniec
Położenie na mapie powiatu jarosławskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu jarosławskiego
Chotyniec
Chotyniec
Ziemia49°57′04″N 22°59′57″E/49,951111 22,999167

Słynie z cerkwi Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy, która została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wraz z innymi drewnianymi cerkwiami w Polsce i na Ukrainie w 2013 roku.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie przemyskim.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Pierwsza pisemna wzmianka o Chotyńcu pochodzi z XV w., ale jakaś forma osadnictwa istniała tu zapewne wcześniej. Według legendy miało tu być osada o nazwie Choć[5]. Na polach nieopodal wsi znajduje się piaszczysta wyniosłość (208 m n.p.m.) zwana z ruska Horodysko (Grodzisko). Zachowały się tu pozostałości owalnej formy o wymiarach około 750×580 m, bliżej nieznanego pochodzenia. Możliwe, że są to właśnie wały wczesnośredniowiecznego grodziska[6].

W trakcie badań prowadzonych od 2016 roku odkryto zabytki scytyjskiego kręgu kulturowego[7], w tym pozostałości grodziska oraz osad je otaczających[8][9].

Wieś administracyjnie należała w czasach I Rzeczypospolitej do ziemi przemyskiej województwa ruskiego. Stanowiła wówczas część domeny królewskiej. Stąd nadawana była zasłużonym dla władcy osobom świeckim lub duchownym, a także zastawiana[10]. Pierwszym znanym z imienia posiadaczem Chotyńca (Chothynyecz, Chotynyecz, Chotynicz, Chotinice) oraz pobliskich Hruszowic był Budziwoj Mamajowicz[11]. Na przełomie XVI i XVII wieku w miejscowości miał swoją siedzibę słynny „diabeł łańcucki” Stanisław Stadnicki. Jesienią 1603 roku w Chotyńcu doszło do regularnej bitwy między Stanisławem Stadnickim, a podobnym mu awanturnikiem Janem Herburtem i ich wojskami. Zginęło wtedy 6 osób, a 15 zostało rannych[12]. We wsi istniał, niezachowany do czasów obecnych, dwór. Oto jak dwór ten przedstawiał się w latach 1661–1665. Dwór w tej wsi parkanem ze trzech stron oparkaniony wrota do niego wjezdne. Izdeb małych 3 z komorami 2. Trzecia bez komory. Dom wielki nowo postawiony z gankiem. W nich izdeb większych 2 z komnatami pobocznych mniejszych2 także z komnatami. Piece wszędy nowe. Komin 1 wywiedziony. Kuchnia w tyle tego budynku niemała. Piwnica murowana pod tym budynkiem. Stajnia wszedłszy z tego budynku po lewej stronie, a za nią folwark z oborą przy gumnie[13].

W XVII wieku, w następstwie ogólnego osłabienia Rzeczypospolitej, Chotyniec padał wielokrotnie ofiarą grabieży ze strony Tatarów, Kozaków i band niepłatnego wojska. I tak w czerwcu 1624 roku Tatarzy splądrowali wieś niszcząc 10 ¼ łana, 11 gospodarstw zagrodników, dwór, 3 karczmy oraz młyn o 2 kołach[14]. Kolejny najazd tatarski dotknął wieś jesienią 1629 roku[15]. Z kolei jesienią 1648 roku, po wybuchu powstania Chmielnickiego, posuwający się od strony Krakowca i Wielkich Oczu Kozacy, prawdopodobnie pod dowództwem pułkownika Kapustyńskiego, splądrowali Chotyniec. Zaznaczono, że wraz z Kozakami w grabieży wsi wzięli udział rządni ludzkiego towaru Tatarzy[16]. We znaki mieszkańcom dał się również najazd wojsk siedmiogrodzkich Jerzego II Rakoczego wspomaganych przez Kozaków w czasie potopu szwedzkiego[17]. Rozmiar zniszczeń uwidacznia lustracja województwa ruskiego z lat 1661–1665 podając, że w Chotyńcu z 15 łanów pozostało zaledwie 2 ¼, a inne pusto leżały, 2 karczmy spustoszały, przed wojną było 50 poddanych teraz 24[18]. Dzieła zniszczenia dopełnił kolejny najazd Tatarów w październiku 1672 roku. Straty oceniona na ¾ zabudowy[19]. Po zniszczeniach Chotyniec zawsze się jednak odbudowywał.

W 1772 roku, w wyniku I rozbioru Polski, wraz z całą Galicją znalazł się w granicach Austrii. Pochodzący z połowy XIX wieku plan katastralny wskazuje na istnienie przysiółkówChałupki Chotynieckie, Załazie, Dąbrowa, Spokojówka oraz U Szczebla. W tym czasie zabudowa wsi była wyłącznie drewniana i głównie skoncentrowana w centrum wyznaczonym przez cerkiew[20]. W latach 1850–1851 Chotyniec liczył 1174 mieszkańców, w zdecydowanej większości grekokatolików[21].

W okresie I wojny światowej walki o San spowodowały znaczne straty w zabudowie wsi m.in. zniszczeniu uległa cerkiewna dzwonnica. Pozostałością wspomnianych walk jest także cmentarz wojenny położony w osadzie Łapajówka (dawniej Spokojówka). W okresie II Rzeczypospolitej, do 31 lipca 1934 roku, Chotyniec był samodzielną gminą wiejską. Natomiast, 1 sierpnia 1934 roku, wieś administracyjnie weszła w skład gminy Gnojnice w powiecie jaworowskim województwa lwowskiego[22]. Przed II wojną światową Chotyniec był dużą wsią zamieszkaną głównie przez Ukraińców. Po wojnie obszar ten był polem działania UPA, a większa część ludności Chotyńca pochodzenia ukraińskiego (ok. 740 osób) została wysiedlona w ramach akcji „Wisła”. Po 1956 roku do wsi powróciło kilkanaście ukraińskich rodzin[21].

ReligiaEdytuj

W Chotyńcu znajdują się dwie parafie pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny: parafia rzymskokatolicka należąca do archidiecezji przemyskiejdekanat Radymno II oraz parafia greckokatolicka należąca do archieparchii przemysko-warszawskiejdekanat przemyski wraz z cerkwią drewnianą pw. Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy wzniesioną w 1613 roku.

TurystykaEdytuj

Przez Chotyniec przebiegają następujące szlaki turystyczne:

TransportEdytuj

Przez miejscowość przebiega droga powiatowa nr 1822 relacji Łapajówka-Hruszowice-Gaje. Na północ od tej miejscowości łączy się ona z drogą krajowa nr 94. Natomiast na południe od niej biegnie autostrada A4. Przez Chotyniec przebiega regularna linia autobusowa relacji Budzyń-Korczowa-Jarosław.

OświataEdytuj

Miejscowość jest siedzibą Szkoły Podstawowej.

KulturaEdytuj

W miejscowości działają Towarzystwo Folklorystyczne „Dibrowa” oraz Stowarzyszenie Kultura Łączy Narody. Funkcjonuje tu również świetlica wiejska.

SportEdytuj

W Chotyńcu działa, założony w 2009 roku, piłkarski klub sportowy LKS Agro Chotyniec, występujący obecnie w rozgrywkach klasy B grupy jarosławskiej II.

Ochrona przyrodyEdytuj

W odległości ok. 2 km na północny zachód od centrum wsi, w rejonie dawnego przysiółka Dąbrowa, znajduje się użytek ekologiczny „Dąbrowa” o powierzchni 0,78 ha, w którym ochronie podlega charakterystyczna dla łęgów i olsów roślinność[23].

Ludzie związani z ChotyńcemEdytuj

  • Aleksandra Zaprutko-Janicka – historyk i publicystka, współzałożycielka „Ciekawostek Historycznych”, autorka ponad 200 artykułów popularnonaukowych i dwóch książek Okupacja od kuchni oraz Piękno bez konserwantów
  • Stanisław Kaczmar – zbudował we wsi kościół ofiarowany następnie Caritasowi Archidiecezji Przemyskiej
  • Stanisław Diabeł Stadnicki herbu Szreniawa bez Krzyża (ok. 1551 – 1610) – awanturnik i sławny warchoł, nazwany „Diabłem Łańcuckim”, posiadacz Chotyńca na przełomie XVI i XVII wieku, jesienią 1603 stoczył w Chotyńcu bitwę z podobnym sobie awanturnikiem Janem Herburtem.

CiekawostkaEdytuj

W Chotyńcu osadzona jest akcja opowiadania Pamiętnik chotyniecki, wchodzącego wraz z opowiadaniem Pamiątka z Litwy w skład książki Henryka Kamińskiego pt. Cienie minionego czasu, Instytut Wydawniczy Świadectwo 2010.

PrzypisyEdytuj

  1. Strona polskawliczbach.pl.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2017-04-21].
  3. GUS. Wyszukiwarka TERYT.
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  5. W. Budzisz, Z dziejów wsi jarosławskiej, W:Stowarzyszenie Miłośników Jarosławia, Rocznik 1967-1968, R. 7, Jarosław 1968, s. 82.
  6. A. Kunysz, Materiały do osadnictwa wczesnośredniowiecznego w powiecie jarosławskim, W:Stowarzyszenie Miłośników Jarosławia, Rocznik 1967-1968, R. 7, Jarosław 1968, s. 20.
  7. Uniwersytet Rzeszowski, http://www.ur.edu.pl/uniwersytet/aktualnosci/27266, 17 maja 2018.
  8. Magdalena Mach: Sensacyjne grodzisko Scytów na Podkarpaciu. Trzeba przepisać podręczniki (pol.). W: Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2017-06-12. [dostęp 2017-06-18].
  9. Joanna Pasterczyk: Kolejne odkrycia archeologów w Chotyńcu. „Zanosi się na prawdziwą naukową sensację”. wyborcza.pl, 2018-09-03. [dostęp 2018-09-03].
  10. K. Arłamowski, W. Kopeć, Lustracja województwa ruskiego: 1661-1665. Cz. 1, Ziemia przemyska i sanocka, Ossolineum, Wrocław 1970, s. 85.
  11. Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie wskutek fundacyi śp. Aleksandra hr. Stadnickiego. Wyd. staraniem Galicyjskiego Wydziału Krajowego. t. XVIII, Lwów 1903, s. 406, 447, 448, 455, 460.
  12. W. Łoziński, Prawem i lewem. Obyczaje na Czerwonej Rusi w pierwszej połowie XVII wieku, opracował J. Tazbir, Warszawa 2005, s. 443.
  13. K. Arłamowski, W. Kopeć, Lustracja województwa ruskiego…, s. 85.
  14. A. Gliwa, Najazd tatarski na ziemię przemyską w 1624 roku, W: Rocznik Przemyski, t. XLI, Przemyśl 2005, z.1 Historia Wojskowości, Aneks: Wykaz wsi ziemi przemyskiej spustoszonych podczas napadu tatarskiego z 1624 r. wraz z obiektami zniszczonymi, s. 54–70.
  15. A. Gliwa, Jesienny najazd Tatarów krymskich i budżackich na Rzeczpospolitą w 1629 r. i jego skutki na terenie ziemi przemyskiej, W: Rocznik Przemyski, t. XLIII, Przemyśl 2007, z. 1 Historia Wojskowości, s. 121–122.
  16. J. Bazak, Klęski elementarne w dziejach Radymna i okolic w XVII i pierwszej połowie XVIII wieku, W: Rocznik Stowarzyszenia Miłośników Jarosławia t. XVII 2008, Jarosław 2008, s. 7.
  17. Tamże, s. 8–9.
  18. K. Arłamowski, W. Kopeć, Lustracja województwa ruskiego…, s. 86.
  19. A. Gliwa, Wykaz zniszczeń we wsiach i miastach ziemi przemyskiej po najeździe tatarskim z 1672 roku, cz. II, W: Prace Historyczno–Archiwalne, t. XIV, Rzeszów 2004, s. 151.
  20. Chotyniec sammt den Ortschaften Chałupki Chotynieckie, Dąbrowa, Spokojówka, U Szczerba u. Zalazie in Galizien, Archiwum Państwowe w Przemyślu, Zespół: Archiwum Geodezyjne, Sygnatura: 56/126/0/0/251M.
  21. a b Paweł i Piotr Miara, Chotyniec,W: Sapienti sat http://www.apolog.098.pl/chotyniec/, 3 maja 2017.
  22. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 14 lipca 1934r. o podziale powiatu jaworowskiego w województwie lwowskiem na gminy wiejskie. W: Dz.U. 1934 nr 64, poz. 544.
  23. Mapka użytku ekologicznego „Dąbrowa”.

Linki zewnętrzneEdytuj