Otwórz menu główne

317 Dywizjon Myśliwski „Wileński”oddział lotnictwa myśliwskiego Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii.

Dywizjon 317 „Wileński”
317 Polish Fighter Sąuadron
Ilustracja
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 20 lutego 1941
Rozformowanie 3 stycznia 1947
Tradycje
Święto 20 lutego[1]
Organizacja
Numer JH
Rodzaj sił zbrojnych Polskie Siły Powietrzne
Formacja RAF roundel.svg RAF
Rodzaj wojsk Wojska lotnicze
Podległość od lutego 1941 - Fighter Command,
od października 1943 - Second Tactical Air Force,
od czerwca 1945 - British Air Force of Occupation
Polskie dywizjony lotn anglia.png

Formowanie, zmiany organizacyjne i walkiEdytuj

317 dywizjon myśliwski sformowany został 20 lutego 1941 na lotnisku w Acklington w hrabstwie Northumberland. Personel dywizjonu pochodził głównie z 5 pułku lotniczego bazującego przed II wojną światową w Lidzie i na Porubanku[2]. Na uzbrojenie otrzymał samoloty typu Hawker Hurricane Mk-I. Gotowość bojową osiągnął w kwietniu. 25 kwietnia został przeniesiony na lotnisko w Ouston, a piloci przystąpili do pełnienia dyżurów bojowych oraz do lotów w osłonie konwojów morskich[2]. 2 czerwca 1941 stoczono pierwszą walkę z niemieckim bombowcem Ju-88. Piloci por. Paweł Niemiec i sierż. Baranowski, działając w lotniczej osłonie konwoju morskiego, zestrzelili samolot[3].

27 czerwca dywizjon przesunięto na lotnisko Colerne[4], a 5 lipca na lotnisko w Fairwood Common w południowej Walii. Do nowych zadań dywizjonu należała obrona Kanału Bristolskiego i dalsza osłona konwojów morskich. Dywizjon brał również udział w lotach ofensywnych nad Brest i Cherbourg. 11 lipca, podczas osłony bombowców, doszło do walki z niemieckimi myśliwcami Messerschmittami w rejonie Cherbourga. Pewne zwycięstwo odniósł mjr Brzezina, a drugiego Me-109 zestrzeliła sekcja w składzie – kpt. Henryk Szczęsny i sierż. Stanisław Brzeski. Sierż. Jan Malinowski uszkodził kolejne dwa samoloty wroga. 20 lipca dywizjon został przezbrojony w samoloty typu „Hurricane” Mk-II. 27 lipca dywizjon przegrupował się na lotnisko w Exeter[5] i tam wszedł w skład 2 Polskiego Skrzydła Myśliwskiego[6]. 11 listopada gościem dywizjonu był Prezydent Rzeczypospolitej Władysław Raczkiewicz[7]. Na początku 1942 osłaniano konwoje morskie idące wzdłuż południowych brzegów Anglii. W marcu wzrosło nasilenie lotów nad Francję. Loty te odbywały się przeważnie w szyku skrzydła[8]. W tym czasie dywizjon został wyposażony w samoloty typu „Spitfire”, a poszczególne eskadry dywizjonu działały często z wysuniętego lotniska Bold Head. 20 lutego dywizjon uroczyście obchodził pierwszą rocznicę powstania. Wśród zaproszonych gości był generał broni Lucjan Żeligowski[9]. 15 marca dywizjon odbywał „rutynowy” lot nad Francję. Po powrocie nad macierzyste lotnisko Exeter stwierdzono, że cała okolica zasnuta jest gęstą mgłą. Dowódca dywizjonu, usiłując wylądować na lotnisku Bold Head od strony morza, zderzył się z nadbrzeżną skałą i zginął na miejscu. Dwóm następnym pilotom udało się wylądować na lotnisku Bold Head, lecz we mgle ich samoloty zderzyły się i uległy poważnym uszkodzeniom. Sierż. Brzeski wylądował na lotnisku na zachodnim cyplu Kornwalii, por. Koc doleciał do lotniska w Exeter, gdzie również szczęśliwie wylądował. Jeden pilot ratował się ze spadochronem. Pozostałych sześciu, z braku paliwa, wylądowało przymusowo we mgle w przygodnym terenie rozbijając samoloty. Wszyscy doznali poważnych obrażeń. Były złamania nóg i rąk, a por. Niemiec miał złamaną szczękę. Wynik lotu był fatalny: zginął jeden pilot, sześciu odniosło poważne obrażenia, zostało zniszczonych osiem samolotów, a dwa były poważnie uszkodzone[8]. Od 1 kwietnia dywizjon bazował na lotnisku w Northolt. Zazwyczaj prowadzono loty ofensywne nad Francję i Belgię. 29 kwietnia, nad Boulogne, dywizjon odpierał atak 15 FW-190. Zginęli dowódca skrzydła mjr Pisarek i dowódca dywizjonu kpt. Ozyra. 19 sierpnia dywizjon wziął udział w operacji pod Dieppe. Wykonał tego dnia cztery loty w pełnym składzie 12 samolotów. W stoczonych walkach piloci zestrzelili na pewno siedem samolotów nie ponosząc żadnych strat. 1 września dywizjon wszedł w podporządkowanie 1 Polskiego Skrzydła Myśliwskiego i przegrupował się na lotnisko w Woodvale[10].

W 1943 dywizjon zmieniał często lotniska bazowe. Były to: Northolt, Coltishail, Marsham on Heath, Perranporth, Fairlob[10]. W trzeciej dekadzie września dywizjon 317 został wyposażony w samoloty typu „Spitfire” Mk-IX i następnie wszedł w skład polskiego 131 Skrzydła Myśliwskiego. W związku z nowym przydziałem i przeznaczeniem dywizjon przeszkalał się w czekających go nowych zadaniach bojowych. Wykonywał też nadal loty ofensywne nad Francję, Belgię i Holandię. W drugiej połowie marca 1944 dywizjon poleciał na szkołę ognia na lotnisku w Llanbedr, gdzie piloci przeszli przeszkolenie w bombardowaniu nurkowym, strzelaniu do celów powietrznych, naziemnych i morskich[11]. 1 kwietnia dywizjon przeniósł się na lotnisko polowe w Deanland, a 26 kwietnia na lotnisko Chailey. W tym czasie wykonywał loty osłaniając bombowce, oraz prowadził swobodne działania ofensywne nad Francją, połączone z bombardowaniem wyrzutni „V-1”. 6 czerwca 1944, w pierwszym dniu inwazji we Francji, dywizjon wykonał cztery loty patrolowe nad rejonem wyładowywania się wojsk inwazyjnych. W następnych dniach latał w osłonie bombowców i samolotów transportowych przewożących sprzęt i wojsko z Anglii do Francji, bombardował węzły kolejowe i stanowiska rakiet[11]. 20 czerwca, podczas osłony sztucznego portu pod Arromanches, dywizjon walczył z myśliwcami FW-190. Pewne zwycięstwa odnieśli: st. sierż. Tadeusz Wojciechowski i sierż. Longin Wiński; prawdopodobne por. Henryk Knapik[12]. 3 sierpnia dywizjon przeniósł się do Francji na lotnisko Plumetot. Nasilenie lotów było duże – startowano kilka razy dziennie. 17 sierpnia, po dziesięciu dniach krwawych walk, wyzwolono Falaise. W tym dniu dywizjon ostrzeliwał niemieckie pojazdy mechaniczne, niszczył mosty i środki przeprawowe. Piloci dywizjonu zniszczyli wtedy ponad 150 pojazdów mechanicznych i kilkanaście dział na pojazdach gąsienicowych. 27 sierpnia dywizjon ubezpieczał zgrupowanie bombowe. W tym dniu artyleria niemiecka zestrzeliła samolot dowódcy 317 dywizjonu kpt. pil. Władysława Gnysia[13]. 5 września dywizjon przegrupował się na lotnisko Londiniere, a już 10 września samoloty przeleciały na nowe lotnisko Vendeville. 3 października nastąpiło kolejne przeniesienie, tym razem do Belgii na lotnisko Deurne, a 11 października na lotnisko St. Denijs. W październiku, w ciągu 17 dni, lotnych dywizjon wykonał 375 lotów. Szczytowym dniem wysiłku bojowego był 29 października, kiedy to dywizjon startował aż cztery razy. W okresie od 25 listopada do 11 grudnia dywizjon przebywał na szkole ognia w Fairwood Common. Od 23 grudnia brał udział w powstrzymaniu kontrofensywy feldmarszałka Waltera Modela w Ardenach. 31 grudnia dywizjon bombardował cele w rejonie środkowego biegu rzeki Maas[14]. 1 stycznia 1945 dywizjon wystartował na bombardowanie celów w różnych rejonach walk. W niespełna godzinę po odlocie, lotnisko w St. Denijs zaatakowało około 50 niemieckich FW-190 i Me-109. Wezwany z powrotem 317. i 308 dywizjon rozpoczął walkę z niemieckimi samolotami. Piloci dywizjonu 317 zestrzelili na pewno sześć, prawdopodobnie jeden i uszkodzili cztery niemieckie samoloty. Straty własne – jeden pilot, por. Tadeusz Powierza. Na lotnisku śmierć ponieśli kaprale mechanicy: Jerzy Bielka-Koczwara, Antoni Komorowski i Józef Sikora, a kilkunastu innych żołnierzy było rannych. Niemcy zniszczyli na lotnisku 18 polskich „Spitfire’ów” oraz kilkanaście samolotów brytyjskich i amerykańskich[15]. 13 stycznia dywizjon przeniósł się na lotnisko w Grimbergen. W tym czasie wojska lądowe nacierały na linię Zygfryda, a zadaniem dywizjonu było paraliżowanie niemieckiej komunikacji w strefie przyfrontowej między Renem a Mozą. 9 marca dywizjon 317 przesunięto na lotnisko w Gilze Rijen, a już 13 kwietnia polskie dywizjony przeniosły się na lotnisko w Nordhorn na terytorium Niemiec. Od 30 kwietnia nowym miejscem postoju dywizjonu było lotnisko w Varrelbusch[15]. W dniach 18–20 i 25 kwietnia dywizjon wspierał polską 1 Dywizję Pancerną atakującą miejscowości Papenburg i Leer. 4 maja otrzymał zadanie zwalczania niemieckich statków na morzu. Por. pil. Leszek Szczerbiński zaatakował skutecznie z działek i karabinów maszynowych statek o wyporności 500 ton. Na skutek eksplozji statku „Spitfire” Szczerbińskiego został poważnie uszkodzony i wraz z pilotem runął do morza[16].

Po zakończeniu działań wojennych dywizjon pozostał do końca 1946 w składzie brytyjskich wojsk okupacyjnych. Ostatnim lotniskiem na terytorium niemieckim było lotnisko w Ahlhorn.

3 stycznia 1947 na lotnisku w Portreath w Anglii 317 Dywizjon Myśliwski „Wileński” został rozwiązany[16].

Żołnierze dywizjonuEdytuj

Dowódcy dywizjonu
Dowódcy polscy[17]
Stopień RAF Stopień PSZ Imię i nazwisko Okres
kpt. / mjr pil. Stanisław Brzezina 19 II[18] - 20 VIII 1941
kpt. pil. Henryk Szczęsny 20 VIII[19]- 12 XI 1941
kpt. pil. Józef Brzeziński 12 XI - 16 III 1942
kpt. pil. Piotr Ozyra 16 III - 6 V 1942
kpt. pil. Stanisław Skalski 6 V[20]- 2 XI 1942
kpt. pil. Zbigniew Czajkowski 2 XI - 29 IV 1943
kpt. pil. Franciszek Kornicki 29 IV -1 I 1944
kpt. pil. Włodzimierz Miksa 1 I - 25 VIII 1944
kpt. pil. Władysław Gnyś 25 VIII - 28 VIII 1944
kpt. pil. Marian Chełmecki 28 VIII - 17 V 1945
kpt. pil. Paweł Niemiec 17 V - 6 IX 1945
kpt. pil. Marian Trzebiński 6 IX 1945 -
Dowódcy brytyjscy[2]
s/ld M. Mount „Mickey” 20 II - 3 III 1941
s/ldr Wood 3 III 1941 -
Dowódcy eskadry „A”
Dowódcy eskadry „B”

SamolotyEdytuj

 
Spitfire Mk.V

Etat dywizjonu przewidywał 12 samolotów. Były to[21]:

Typ samolotu Okres użytkowania
Hawker Hurricane Mk-I od 20 lutego 1941
Hawker Hurricane Mk-IIA i Mk-IIB od 20 lipca 1941
Supermarine Spitfire Mk-VB i Mk-VC od 7 grudnia 1941
Supermarine Spitfire Mk-IXE, LF i IXE od 23 września 1943
Supermarine Spitfire Mk-XVI od 1 maja 1945

Do dnia dzisiejszego jest zachowany Spitfire Mk.Vb, (G-MKVB), BM597, noszący oznaczenie JH*C. Latał nim w 317 Dywizjonie między innymi porucznik Ludwik Martel. Samolot jest w pełni sprawny i uczestniczy często w pokazach lotniczych, nosząc barwy 317 Dywizjonu. Jest własnością Historic Aircraft Collection Ltd[22].

Lotniska bazowaniaEdytuj

Lotniska bazowania[23]
Lotnisko
Okres
Lotnisko
Okres
Acklington 20 II – 25 IV 1941 Deanland 1 IV – 26 IV 1944
Ouston 25 IV – 27 VI 1941 Chailey 26 IV – 28 VI 1944
Colerne 27 VI – 5 VII 1941 Appledram 28 VI – 16 VII 1944
Fairwood Comon 5 VII – 6 VIII 1941 Ford 16 VII – 3 VIII 1944
Exeter 6 VIII – 1 IV 1942 Plumetot 3 VIII – 5 IX 1944
Northolt 1 IV – VI 1942 Londinières 5 IX – 10 IX 1944
Croydon VI – VII 1942 Vendeville 10 IX – 3 X 1944
Northolt VII – IX 1942 Deurne 3 X – 11 X 1944
Woodvale IX – 3 I 1943 St.Denijs Westrem 11 X – 13 I 1945
Northolt 3 I - 1 II 1943 Grimbergen 13 I – 9 III 1945
Kirton in Lindsey 1 II – 5 IV 1943 Gilze Rijen 9 III – 13 IV 1945
Martlesham on Heath 5 IV – 2 V 1943 Nordhorn 13 IV – 30 IV 1945
Heston 2 V – 7 VI 1943 Verrelbusch 30 IV – 10 IX 1945
Perranporth 7 VI – 3 VIII 1943 Ahlborn 10 IX – 15 XII 1946
Fairlop 3 VIII – 15 IX 1943 Portreath 15 XII –
Northolt 15 IX – 1 IV 1944

Wysiłek bojowyEdytuj

Operacje bojowe dywizjonu od 20 II 1941 do 8 V 1945[24]
samoloto-zadań godzin lotów
10251
14352
Straty przeciwnika w samolotach zadane przez pilotów dywizjonu
w powietrzu na ziemi ogółem
zniszczone
48⅓
3
51⅓
prawdopodobnie zniszczone
10
0
10
uszkodzone
26
3
29

Symbole dywizjonuEdytuj

Odznaka dywizjonu
  • Odznaka dywizjonu była identyczna z godłem 152 eskadry myśliwskiej[2]. Zatwierdzona została w Dzienniku Rozkazów Naczelnego Wodza nr 4 z 10 października 1943. Na tle biało emaliowanego równoramiennego krzyża umieszczony jest stylizowany kondor w pozycji atakującej. Pióra i kontury kondora srebrne, łapy czerwone, dziób i źrenice oka czarne, tęczówka seledynowa, kołnierz pomarańczowy. Odznaka jednoczęściowa wykonana w białym metalu. Wymiary: 35x31 mm[25]
  • Święto dywizjonu – obchodzono 20 lutego, na pamiątkę sformowania dywizjonu[2].
  • Szalik – do stroju lotniczego piloci nosili szaliki jedwabne koloru jasnoniebieskiego[2]
  • Znaki rozpoznawcze – znakami rozpoznawczymi dywizjonu były litery JH namalowane po obu stronach kadłuba samolotów[2].

UpamiętnienieEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Koliński 1978 ↓, s. 190-191.
  2. a b c d e f g Król 1982 ↓, s. 295.
  3. Kronika ↓, s. 21.
  4. Kronika ↓, s. 22.
  5. Kronika ↓, s. 23.
  6. Król 1982 ↓, s. 296.
  7. Kronika ↓, s. 62.
  8. a b Król 1982 ↓, s. 297.
  9. Kronika ↓, s. 79-80.
  10. a b Król 1982 ↓, s. 298.
  11. a b Król 1982 ↓, s. 299.
  12. Król 1982 ↓, s. 300.
  13. Król 1982 ↓, s. 301.
  14. Król 1982 ↓, s. 302.
  15. a b Król 1982 ↓, s. 303.
  16. a b Król 1982 ↓, s. 304.
  17. Król 1982 ↓, s. 305.
  18. Kronika ↓, s. 10.
  19. a b c Kronika ↓, s. 52.
  20. Kronika ↓, s. 96.
  21. Król 1982 ↓, s. 306.
  22. Spitfire w HAC (ang.). [dostęp 2013-04-14].
  23. Król 1982 ↓, s. 305-306.
  24. Król 1982 ↓, s. 304305.
  25. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 538.

BibliografiaEdytuj