Egzemplarz obowiązkowy

Egzemplarz obowiązkowy – nałożony na wydawców obowiązek dostarczania do określonych bibliotek nieodpłatnie druków, książek oraz dokumentów dźwiękowych i audiowizualnych.

Ustawę o egzemplarzu obowiązkowym najwcześniej wprowadziła Francja, w XVI wieku[1]. W jej ślady poszły również następujące kraje: Anglia (1610), Szwecja (1661) i Rosja (1683)[2].

Spis treści

EuropaEdytuj

BułgariaEdytuj

Biblioteka Narodowa w Sofii otrzymuje egzemplarz obowiązkowy od 1897 roku[3].

DaniaEdytuj

Bibliotece Królewskiej w Kopenhadze nadano przywilej egzemplarza obowiązkowego w 1697 roku[4].

FrancjaEdytuj

W 1537 roku we Francji król Franciszek I ustanowił pierwsze na świecie prawo przekazywania egzemplarza obowiązkowego Bibliotece Królewskiej w Paryżu[2].

NiemcyEdytuj

W Niemczech egzemplarz obowiązkowy otrzymuje Deutsche Nationalbibliothek[5].

PolskaEdytuj

Twórcą idei egzemplarza obowiązkowego w Polsce był Michał Jerzy Wandalin Mniszech, twórca pierwszej ustawy tego typu uchwalonej w 1780 roku. Na mocy tego aktu wszyscy drukarze w Koronie mieli obowiązek wysłać za darmo jeden egzemplarz każdego wydanego przez siebie tytułu do Biblioteki Rzeczypospolitej – dawnej Biblioteki Załuskich – oraz do Biblioteki Wileńskiej z terenu Litwy[2].

W trakcie zaborów obowiązek egzemplarza obowiązkowego egzekwowany był przez biblioteki państw zaborczych. Po odzyskaniu niepodległości sprawy te regulowało Prawo Prasowe z 1919 roku.

Kolejną ustawą dotyczącą egzemplarza obowiązkowego w Polsce była ustawa z dnia 18 marca 1928 roku[2].

Po 1997 roku (ustawa z dnia 7 listopada 1996 r. (Dz.U. z 1996 r. Nr 152, poz. 722) oraz rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 6 marca 1997) prawo egzemplarza obowiązkowego obowiązuje wobec wydawnictw wydawanych w kraju lub za granicą przez polskie placówki. Drukarnie polskie działające na zlecenie wydawcy zagranicznego powinny przekazać po jednym egzemplarzu do Biblioteki Narodowej i Biblioteki Jagiellońskiej. Przechowują one wieczyście jeden z otrzymywanych egzemplarzy. Pozostałe biblioteki mają obowiązek przechowywania egzemplarza obowiązkowego przez co najmniej pięćdziesiąt lat[2].

Egzemplarze obowiązkowe w Polsce otrzymują[6]:

Egzemplarz obowiązkowy ogólnopolski
Zdjęcie Nazwa biblioteki Data nadania prawa Liczba
egzemplarzy
  Biblioteka Narodowa 4 lipca 1927[7] 2
  Biblioteka Jagiellońska 2
  Biblioteka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego 1
Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy 1
  Biblioteka Śląska w Katowicach 1
  Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu 1
  Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu 1
  Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie 1
  Biblioteka Główna Uniwersytetu Gdańskiego 1
  Biblioteka Uniwersytetu im. M. Curie-Skłodowskiej w Lublinie 1954[8] 1
  Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego 1
Biblioteka Główna Uniwersytetu Opolskiego 1
  Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu 1
  Książnica Podlaska w Białymstoku 1
  Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie 1
Biblioteka Sejmowa 1
(dzienniki
urzędowe
)
Filmoteka Narodowa 1
(filmy)

Wielka BrytaniaEdytuj

Na podstawie ustawy o egzemplarzu obowiązkowym (ang. The Legal Deposit Libraries Act 2003) jeden egzemplarz każdej książki, mapy lub periodyku, wydanych na terenie Zjednoczonego Królestwa powinien być w ciągu miesiąca od dnia publikacji przekazany Bibliotece Brytyjskiej. Ponadto 5 innych bibliotek (Biblioteka Bodlejańska, Biblioteka Uniwersytetu Cambridge, Narodowa Biblioteka Walijska, Narodowa Biblioteka Szkocka oraz Biblioteka Trinity College w Dublinie) ma prawo do otrzymywania egzemplarzy obowiązkowych na żądanie wyrażone w ciągu roku od daty publikacji (żądania takie są wyrażane w sposób skoordynowany przez zajmującą się tym agencję - Agency for the Legal Deposit Libraries)[9]. Poprawka z roku 2013 rozciąga te uprawnienia na utwory wydane w formie innej niż drukowana: stron internetowych, blogów oraz płyt.

Ameryka PołudniowaEdytuj

BrazyliaEdytuj

Biblioteka Narodowa w Rio de Janeiro od 1907 roku otrzymuje portugalski egzemplarz obowiązkowy[10].

Przypisy

  1. O książce : mała encyklopedia dla nastolatków. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 110. ISBN 83-04-01898-5.
  2. a b c d e Magdalena Gomułka. Egzemplarz obowiązkowy na przestrzeni wieków. „Biuletyn EBIB”. nr 2 (138), 2013. ISSN 1507-7187 (pol.). 
  3. EWOK ↓, s. 354.
  4. EWOK ↓, s. 489.
  5. EWOK ↓, s. 516.
  6. Wykaz bibliotek uprawnionych do otrzymywania bibliotecznych egzemplarzy obowiązkowych
  7. EWOK ↓, s. 192.
  8. EWOK ↓, s. 278.
  9. Legal Deposit Libraries Act 2003 ↓.
  10. EWOK ↓, s. 42.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

  • Rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 24 maja 1999 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu bibliotek uprawnionych do otrzymywania egzemplarzy obowiązkowych poszczególnych rodzajów publikacji oraz zasad i trybu i ich przekazywania (Dz.U. z 1999 r. Nr 50, poz. 513).
  • Rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 6 marca 1997 r. w sprawie wykazu bibliotek uprawnionych do otrzymywania egzemplarzy obowiązkowych poszczególnych rodzajów publikacji oraz zasad i trybu ich przekazywania (Dz.U. z 1997 r. Nr 29, poz. 161).
  • Ustawa z dnia 7 listopada 1996 r. o obowiązkowych egzemplarzach bibliotecznych (Dz.U. z 1996 r. Nr 152, poz. 722).