Otwórz menu główne

Heliodor Cepa (ur. 29 listopada 1895 w Mieszkowie, zm. 16 kwietnia 1974 w Warszawie) – generał brygady Wojska Polskiego, uczestnik I wojny światowej, powstaniec wielkopolski, naczelny dowódca łączności w czasie kampanii wrześniowej 1939 i dowódca łączności Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, ofiara represji stalinowskich.

Heliodor Cepa
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 17 września 1894
Mieszków
Data i miejsce śmierci 16 kwietnia 1974
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby 1918-1955
Siły zbrojne Armia Wielkopolska
Wojsko Polskie (II RP)
Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie
Ludowe Wojsko Polskie
Jednostki Ministerstwo Spraw Wojskowych
Sztab Naczelnego Wodza
Stanowiska dowódca łączności
naczelny dowódca łączności
dowódca łączności
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
powstanie wielkopolskie
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
kampania wrześniowa
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Wielkopolski Krzyż Powstańczy Śląski Krzyż Powstańczy Krzyż Żelazny (1813) I Klasy Krzyż Żelazny (1813) II Klasy Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Komandor Orderu Korony Rumunii Krzyż Komandorski Węgierskiego Orderu Zasługi (wojskowy) Order Krzyża Orła III Klasy (Estonia) Defence Medal (Wielka Brytania) War Medal 1939–1945 (Wielka Brytania)

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w Mieszkowie pod Jarocinem. Był synem Piotra i Marianny (nazwisko panieńskie – Owczarska). W latach 1907-1914 uczył się w gimnazjum w Jarocinie, a następnie w Krotoszynie. Tu należał do tajnego Towarzystwa Tomasza Zana, patriotycznej organizacji polskiej młodzieży gimnazjalnej w Wielkopolsce.

Krótko po wybuchu I wojny światowej, 24 września 1914, mając 19 lat, wcielony został przymusowo do armii niemieckiej jako mieszkaniec Wielkopolski, która po rozbiorach należała do Cesarstwa Niemieckiego. Służbę wojskową odbywał przez całą wojnę w pododdziałach łączności – początkowo na froncie wschodnim (1915-1916), potem zachodnim (1916-1918). Brał udział w walkach we Flandrii, nad Sommą i w Szampanii.

Po zakończeniu wojny, gdy jego dywizję skierowano transportem kolejowym do Gdańska, opuścił samowolnie transport i wrócił do Wielkopolski (grudzień 1918). Wkrótce zgłosił się ochotniczo do batalionu powstańczego w Jarocinie. Jako łącznościowiec od 1 stycznia 1919 pełnił funkcję zastępcy szefa łączności 3 Dywizji Strzelców Wielkopolskich. Organizował łączność na południowym odcinku frontu powstańczego w rejonie Jarocina, Pleszewa, Krotoszyna i Ostrowa Wielkopolskiego. Następnie służył w sztabie dywizji jako podoficer techniczny i dowódca kompanii. 25 czerwca 1919 otrzymał stopień podporucznika i przeniesiono go do dowództwa wojsk powstańczych w Wielkopolsce. Zajmował się w tym czasie organizowaniem i rozbudową telefonicznej sieci fortecznej w Poznaniu. Po zakończeniu powstania wielkopolskiego, od 8 listopada 1919 był dowódcą kompanii telegraficznej w Dowództwie Okręgu Generalnego w Poznaniu.

27 lipca 1920 zgłosił się ochotniczo na front polsko-rosyjski. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej jako dowódca kompanii łączności i szef łączności Syberyjskiej Brygady Piechoty, walczącej na Mazowszu. Za wybitne zasługi wojenne otrzymał w grudniu 1921 Krzyż Walecznych. W czasie III powstania śląskiego (2 maja – 5 lipca 1921) brał udział w organizowaniu łączności oddziałów powstańczych i zaopatrywaniu ich w sprzęt techniczny.

W początkach 1921 został kierownikiem referatu wyszkolenia łączności w Ministerstwie Spraw Wojskowych. W kwietniu 1924 został przydzielony z Departamentu VI Ministerstwa Spraw Wojskowych do 3 Pułku Łączności w Grudziądzu z równoczesnym odkomenderowaniem na kurs w Centre d'Etudes de Liaison et transmission w Wersalu pod Paryżem[1]. W sierpniu tego roku, po ukończeniu kursu, został ponownie przydzielony do Departamentu VI MSWojsk.[2]. W 1926 otrzymał awans do stopnia majora i został dowódcą 1 Pułku Łączności. 2 listopada 1927 został przydzielony z Departamentu Inżynierii MSWojsk. do Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, w charakterze słuchacza kursu 1927/1929[3]. W sierpniu 1929, po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera dyplomowanego, został przydzielony do Obozu Szkolnego Wojsk Łączności w Zegrzu na stanowisko dyrektora nauk[4]. Z dniem 10 czerwca 1930 został przydzielony do Wyższej Szkoły Wojennej na stanowisko wykładowcy[5]. Z dniem 1 czerwca 1933 został przydzielony do Centrum Wyszkolenia Łączności w Zegrzu na stanowisko komendanta[6]. W grudniu 1934 został „wyznaczony do czasowego pełnienia obowiązków dowódcy Wojsk Łączności”[7]. Na tym stanowisku rozpoczął wprowadzanie szeroko zakrojonych zmian organizacyjnych wojsk łączności i ich modernizację techniczną – w dziedzinie sprzętu łączności i motoryzacji wojsk łączności. Do wybuchu wojny 1939 roku nie udało się tych planów w pełni zrealizować.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku był Naczelnym Dowódcą Łączności w Sztabie Naczelnego Wodza. Po przekroczeniu granicy rumuńskiej z kolumną Naczelnego Wodza dostał się do obozu internowanych oficerów polskich w Rumunii. Uciekł stamtąd wkrótce i przedostał się do Francji, do armii polskiej tworzonej przez generała Władysława Sikorskiego. Po upadku Francji razem z polskimi żołnierzami przedostał się do Anglii. Tam objął stanowisko dowódcy łączności Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Funkcję tę pełnił aż do końca wojny.

Po zadeklarowaniu chęci powrotu do Polski, by włączyć się czynnie do odbudowy zniszczonego wojną kraju, został zwolniony z tego stanowiska w sierpniu 1945. W maju 1946 powrócił do kraju i został powołany do Wojska Polskiego. Początkowo zajmował się dokończeniem sprawy rewindykacji sprzętu łączności pozostałego w Londynie. Następnie, w latach 1946-1951, pełnił kolejno funkcje szefa dwóch Oddziałów w Sztabie Generalnym WP oraz kierownika katedry łączności w Akademii Sztabu Generalnego.

W lipcu 1951 został aresztowany przez funkcjonariuszy Głównego Zarządu Informacji Wojskowej MON pod zarzutem tworzenia w wojsku organizacji spiskowej, mającej na celu obalenie władz państwowych. W areszcie przebywał do lutego 1955 roku. Mimo zastosowania w śledztwie różnego rodzaju szykan nie załamał się i nie przyznał się do zarzucanych mu działań. W areszcie przebywał do 8 lutego 1955, a dochodzenie w jego sprawie umorzono z braku jakichkolwiek dowodów winy. Został zwolniony z więzienia i nie powrócił już do służby wojskowej.

Pracował początkowo w Instytucie Łączności, a następnie w latach 1958-1966 w Polskiej Agencji Prasowej, w obu instytucjach na stanowisku głównego inżyniera. Dzięki jego staraniom w Zegrzu powstało jedno z najbardziej nowoczesnych w krajach „bloku wschodniego” centrów nadawczo-odbiorczych PAP. Po przejściu na emeryturę włączył się w działalność społeczną, był członkiem Rady Naczelnej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację i Głównej Komisji Ligi Obrony Kraju. Był założycielem Klubu Kombatantów Wojsk Łączności (1967), który skupiał byłych żołnierzy wojsk łączności z okresu II Rzeczypospolitej i żołnierzy z Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, którzy powrócili do Polski.

Był wiceprzewodniczącym Krajowej Komisji Weteranów Powstania Wielkopolskiego. Zorganizował grupę warszawskiego środowiska powstańców wielkopolskich i został jej szefem. W ostatnich latach życia skutecznie zabiegał o utworzenie kwatery powstańców wielkopolskich na warszawskich Powązkach. Projekt ten został zrealizowany. Obok znajduje się kwatera powstańców śląskich, zaś w centrum obu kwater znajduje się pomnik Powstańca Wielkopolskiego i Śląskiego.

Zmarł 16 kwietnia 1974 w Warszawie. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w kwaterze powstańców wielkopolskich.

AwanseEdytuj

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 35 z 8 kwietnia 1924 roku, s. 192.
  2. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 86 z 28 sierpnia 1924 roku, s. 493.
  3. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 313.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 sierpnia 1929 roku, s. 288.
  5. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 18 czerwca 1930 roku, s. 212.
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 137.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 255.
  8. a b c d Artur Rogóż: Heliodor Cepa. historiapolski.eu, 2011-02-25. [dostęp 2016-07-08].
  9. a b c d e Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 95.
  10. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 2, s. 17, 11 listopada 1936. 
  11. Eesti tänab 1919-2000, Tallinn: Eesti Vabariigi Riigikantselei, 2000, ISBN 9985-60-778-3 [dostęp 2014-10-23] [zarchiwizowane z adresu 2011-08-27] (est.).

BibliografiaEdytuj

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2019-02-09].
  • Z. Potkowska, E. Potkowski, Generał Heliodor Cepa. Losy Wielkopolan pierwszego pokolenia budującego odrodzoną Polskę, „Krotoszyn i okolice. Opracowania i materiały źródłowe”, t. 8 (2012), s. 204-224
  • M. Pakuła, Gen. bryg. Heliodor Cepa: patron Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki, Zegrze 2011 (wyd. II – 2014)
  • Rocznik Oficerski 1932, s. 267, 798
  • W. Czyżewski, Barwy życia i walki, część II, Wydawnictwo Projekt, Warszawa 2000
  • H. P. Kosk, Generalicja Polska, tom I, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 1999
  • J. Poksiński, „TUN”: Tatar-Utnik-Nowicki, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1992
  • H. Cepa, Wybrane zagadnienia łączności armii II rzeczypospolitej, Londyn 1947
  • Tadeusz Jurga: Obrona Polski 1939. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1990, s. 756-757. ISBN 83-211-1096-7.
  • Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski (red.): Wielkopolski Słownik Biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 97-98. ISBN 83-01-02722-3.