Jastkowice

wieś w województwie podkarpackim

Jastkowicewieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie stalowowolskim, w gminie Pysznica[4][5].

Artykuł 50°36′23″N 22°6′18″E
- błąd 39 m
WD 50°36'14.0"N, 22°6'24.1"E, 50°40'N, 22°5'E
- błąd 14 m
Odległość 319 m
Jastkowice
wieś
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat stalowowolski
Gmina Pysznica
Liczba ludności (2011) 2704[1][2]
Strefa numeracyjna 15
Kod pocztowy 37-403[3]
Tablice rejestracyjne RST
SIMC 0804193
Położenie na mapie gminy Pysznica
Mapa lokalizacyjna gminy Pysznica
Jastkowice
Jastkowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jastkowice
Jastkowice
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Jastkowice
Jastkowice
Położenie na mapie powiatu stalowowolskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu stalowowolskiego
Jastkowice
Jastkowice
Ziemia50°36′23″N 22°06′18″E/50,606389 22,105000

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego.

Położenie, krajobrazEdytuj

W pobliżu Jastkowic, na terenie gminy Pysznica znajdują się dwa rezerwaty przyrody:

  • Rezerwat przyrody Imielty Ług, gdzie znajdują się charakterystyczne dla Puszczy Solskiej obszary rozległych bagien, zarastających zbiorników.
  • Rezerwat przyrody Jastkowice o pow. 45,68 ha. Został on utworzony w celu ochrony fragmentu dawnej Puszczy Sandomierskiej. Rośnie tu wiele gatunków drzew, takich jak: jodła, świerk, grab, sosna, buk, olcha, jawor, brzoza. Interesujące jest też runo leśne. Spotkać tu można m.in. czerniec groszkowy, czosnek niedźwiedzi, żywiec gruczołowaty.

Integralne części wsiEdytuj

Integralne części wsi Jastkowice[4][5]
przysiółki Dębowiec, Kochany, Kuziory, Lipowiec, Ludian, Majdan, Ruda Jastkowska, Sęk, Załanie
części wsi Nad Kępą, Odmoście, Palenie, Ugory, Węgry, Wólka, Zagonie

HistoriaEdytuj

Pierwsza wzmianka o Jastkowicach pochodzi z 1325 roku. Starosta sandomierski Drogosz z Chrobrza nadał sołectwo we wsi Jastkowice Mikołajowi z Jastkowic. Ale właściwy termin lokalizacji Jastkowic łączy się z datą 1 sierpnia 1375 roku, kiedy to królowa Węgier i Polski Elżbieta potwierdziła przywilej starosty Drogosza z Chrobrza. Legenda o wsi Jastkowice[6] mówi, że księżniczka Elżbieta, córka Władysława Łokietka dała swojemu giermkowi Jaśkowi duży obszar leśny w podzięce za uratowanie jej życia, gdy napadł na nią dziki niedźwiedź. Nazwa wsi przez wiele pokoleń ulegała przeobrażeniom: Jaśkowice – Jaszkowice – Jastkowice.

Wkrótce stały się wsią, w której powstały maziarnie i smolarnie. Potem w Jastkowicach zaczęto wytapiać żelazo wykorzystując do procesu hutniczego rudy darniowe. Król Zygmunt Stary w 1515 roku nadał Piotrowi przywilej budowy rudnicy, która stała się początkiem huty i kuźni żelaza. Z hutnictwem żelaza związane jest powstanie przysiółka Jastkowic - Ruda Jastkowska. Jej mieszkańcy zajmowali się wydobywaniem rudy darniowej na potrzeby rudnic jastkowskich. W Jastkowicach wyroby z żelaza produkowano przez 250 lat.

W XVI wieku w Jastkowicach mieszkało 79 kmieci. Osadnictwo stale się zwiększało. Po I rozbiorze Polski Jastkowice znalazły się pod zaborem austriackim. Mimo wielu zawieruch dziejowych wieś była jak na owe czasy ludna, zamieszkiwało w niej 120 osadników. Jastkowice były wsią królewską. Na przełomie lat 20. i 30. XIX wieku władze austriackie zaczęły wyprzedaż dóbr królewskich. Wtedy w 1829 roku Jerzy Lubomirski nabył wieś Jastkowice z licznymi przysiółkami i wydzierżawił Rudę Jastkowską. Ruchy niepodległościowe (powstanie listopadowe, powstanie styczniowe) kształtowały świadomość narodową mieszkańców Jastkowic i całego Zasania.

Gdy w 1918 roku odrodziła się Polska, jastkowiczanie włączyli się do tworzenia i utrwalenia niepodległego bytu narodowego. W czasie II wojny światowej Jastkowice i przyległe wsie związane były w konspiracją antyniemiecką. W okresie okupacji z jastkowskiej parafii zginęło 90 osób, a około 160 wywieziono na przymusowe roboty do Niemiec.

Jastkowice i cała parafia zaczęły zmieniać swe oblicze po wojnie, gdy pobliska Stalowa Wola stała się znaczącym ośrodkiem przemysłu. Wtedy wielu mieszkańców podejmowało pracę zarobkową w stalowowolskich zakładach i firmach. Wytworzyła się wówczas klasa chłoporobotników.

ReligiaEdytuj

Parafia rzymskokatolicka pw. Przemienienia Pańskiego w Jastkowicach od 2010 znajduje się w dekanacie Pysznica, w diecezji sandomierskiej[7]. Do parafii Jastkowice należą również: Bąków, Chłopska Wola, Dębowiec, Kochany, Kuziory, Lipowiec, Ludian, Majdan, Moskale, Palenie, Radeczyna, Ruda Jastkowska, Ugory, Zaonie. Mieszka tu około 2 tys. ludzi, w zdecydowanej większości rzymscy katolicy, ale żyją tu także, obecnie już nieliczni, wyznawcy Kościoła Polskokatolickiego (należący do miejscowej parafii, również pw. Przemienienia Pańskiego), a także nieco ponad trzydziestu członków wyznania Świadków Jehowy.

Odpust w parafiach (rzymskokatolickiej i polskokatolickiej) odbywa się 6 sierpnia.

Parafia rzymskokatolickaEdytuj

Proboszcz:

  • 1971–2010 – ks. Tadeusz Mach
  • od 2010 – ks. Adam Węglarz

W 2007 został wydany album[8] z okazji 100-lecia poświęcenia kościoła.

Parafia polskokatolickaEdytuj

Od 2016 roku proboszczem parafii jest ks. Waldemar Mroczkowski. Kościół parafialny pw. Przemienienia Pańskiego znajduje się przy ulicy Cichej 2.

Cmentarz rzymskokatolickiEdytuj

Cmentarz w Jastkowicach założono w 1926 na gminnym gruncie zaintabulowanym na rzecz parafii w 1927. Był ogrodzony drewnianym płotem, potem zbudowano drewniane prosektorium. Cmentarz poświęcił 1 maja 1926 ks. dziekan Michał Dukiel.

Na cmentarzu znajduje się grób Jana Markuta „Wichury”, partyzanta oddziału „Ojca Jana” i zesłańca na Syberię.

Pomnik na cmentarzuEdytuj

Pomnik na jastkowskim cmentarzu został odsłonięty w październiku 2004. Postawiony jak głosi tablica:

W hołdzie poległym mieszkańcom tej ziemi,
ofiarom faszyzmu niemieckiego i komunizmu.

Pomysłodawcą pomnika był proboszcz jastkowski ks. Tadeusz Mach.

Cmentarz polskokatolickiEdytuj

Parafia polskokatolicka w Jastkowicach, która została założona w 1925 roku przez ks. Władysława Strynkowskiego, wkrótce potem zorganizowała własny cmentarz grzebalny.

SportEdytuj

  • Ludowy Zespół Sportowy Bukowa Jastkowice
  • Orlik

EdukacjaEdytuj

  • Zespół Szkół im. Armii Krajowej w Jastkowicach (Publiczna Szkoła Podstawowa i Gimnazjum Publiczne)
  • Niepubliczny Punkt Przedszkolny u „Św. Józefa”

We wsi urodził się parazytologHenryk Skrzypek.

PrzypisyEdytuj

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-01-18].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  4. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. a b GUS. Rejestr TERYT
  6. Pełny tekst legendy o wsi
  7. Parafia na stronie diecezji
  8. Dionizy Garbacz, Janusz Ogiński, Jastkowice. Kościół i parafia., Stalowa Wola, wyd. Sztafeta

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj