Jeleń[14] (Cervus) – rodzaj ssaka z podrodziny jeleni (Cervinae) w obrębie rodziny jeleniowatych (Cervidae).

Ten artykuł dotyczy zwierzęcia. Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.
Jeleń
Cervus[1]
Linnaeus, 1758[2]
Okres istnienia: 3,5–0 mln lat temu
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju – jeleń szlachetny (C. elaphus)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd Cetartiodactyla
Podrząd przeżuwacze
Infrarząd Pecora
Rodzina jeleniowate
Podrodzina jelenie
Plemię Cervini
Rodzaj jeleń
Typ nomenklatoryczny

Cervus elaphus Linnaeus, 1758

Synonimy
Gatunki

zobacz opis w tekście

Zasięg występowaniaEdytuj

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Eurazji, północnej Afryce i Ameryce Północnej[15][16][17].

MorfologiaEdytuj

Długość ciała samic 110–230 cm, samców 120–240 cm, długość ogona 8–18 cm, wysokość w kłębie samic 60–150 cm, samców 65–165 cm; długość poroża samców 30–164 cm; masa ciała samic 20–250 kg, samców 30–400 kg[16].

SystematykaEdytuj

EtymologiaEdytuj

  • Cervus: łac. cervus „jeleń”[18].
  • Elaphus: gr. ελαφος elaphos „jeleń”[19]. Gatunek typowy: Cervus elaphus Linnaeus, 1758.
  • Hippelaphus: gr. ιππελαφος ippelaphos „koń-jeleń”, od ιππος ippos „koń”; ελαφος elaphos „jeleń”[20]. Gatunek typowy: Cervus hippelaphus G. Cuvier, 1823 (= Cervus elaphus Linnaeus, 1758).
  • Harana: etymologia niejasna, Hodgson nie wyjaśnił znaczenia nazwy rodzajowej[21]. Gatunek typowy: Cervus wallichii[a] G. Cuvier, 1823.
  • Pseudocervus: gr. ψευδος pseudos „fałszywy”; rodzaj Cervus Linnaeus, 1758[22]. Gatunek typowy: Cervus wallichii[a] G. Cuvier, 1823.
  • Strongyloceros: gr. στρογγυλος strongulos „okrągły, kulisty”; κερας keras, κερατος keratos „róg”[23]. Gatunek typowy: Cervus elaphus Linnaeus, 1758.
  • Sika: jap. 鹿 shika „jeleń”[24]. Gatunek typowy: Cervus sika Temminck, 1838 (= Cervus nippon Temminck, 1838).
  • Pseudaxis: gr. ψευδος pseudos „fałszywy”; rodzaj Axis C.H. Smith, 1827 (aksis)[25]. Gatunek typowy: Cervus taiouanus[b] Blyth, 1860.
  • Elaphoceros: gr. ελαφος elaphos „jeleń”; κερας keras, κερατος keratos „róg”[26]. Gatunek typowy: Cervus sika Temminck, 1838 (= Cervus nippon Temminck, 1838).
  • Sikaillus: rodzaj Sika P.L. Sclater, 1870; łac. przyrostek zdrabniający -illus[24]. Gatunek typowy: Cervus sika Temminck, 1838 (= Cervus nippon Temminck, 1838).
  • Eucervus: gr. ευ eu „dobry, ładny”; rodzaj Cervus Linnaeus, 1758[27]. Gatunek typowy: Cervus elaphus Linnaeus, 1758.
  • Przewalskium: Nikołaj Michajłowicz Przewalski (1839-1888), rosyjski geograf, generał, badacz środkowej i wschodniej Azji. Członek Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego od 1864, od 1878 członek honorowy Petersburskiej Akademii Nauk[13]. Gatunek typowy: Cervus albirostris Przewalski, 1883.

Podział systematycznyEdytuj

Zaliczane do rodzaju Cervus jelenie i sambary były w tradycyjnej klasyfikacji dzielone na podrodzaje Rusa, Rucervus, Sika i Cervus, w nowszych klasyfikacjach zostały podniesione do rangi rodzajów[17]. Według tej klasyfikacji w rodzaju Cervus pozostały dwa gatunki: Cervus elaphus (jeleń szlachetny) i Cervus nippon (jeleń wschodni, sika). Dalsze badania wykazały wyraźne różnice występujące pomiędzy licznymi podgatunkami jelenia szlachetnego. Północnoamerykańskie i syberyjskie podgatunki określane jako wapiti zostały zgodnie uznane przez badaczy za odrębny gatunek Cervus canadensis. Analiza filogenezy przeprowadzona dla 50 populacji większości żyjących gatunków i podgatunków z rodzaju Cervus wykazała, że w Europie, zachodniej Azji i północnej Afryce (grupa zachodnia) występuje Cervus elaphus, natomiast we wschodniej i północnej Azji oraz Ameryce Północnej (grupa wschodnia) – Cervus canadensis. Nie zostały potwierdzone hipotezy o istnieniu jednego gatunku jelenia z licznymi, szeroko rozprzestrzenionymi podgatunkami. Pierwsi prawdziwi przedstawiciele rodzaju Cervus pojawili się prawdopodobnie w Azji Środkowej, a następnie w Europie we wczesnym pliocenie około 3,5 miliona lat temu[15]. Do rodzaju należą następujące gatunki[15][14][28]:

UwagiEdytuj

  1. a b Podgatunek C. canadensis.
  2. Podgatunek C. nippon.

PrzypisyEdytuj

  1. Cervus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 66. (łac.)
  3. C.H. Smith: Synopsis of the species of the class Mammalia. W: G. Cuvier & E. Griffith (red.): The animal kingdom: arranged in conformity with its organization. Cz. 5. London: G.B. Whittaker, 1827, s. 307. (ang.)
  4. C.L. Bonaparte: Introduzione alla classe i. mammiferi. W: C.L. Bonaparte: Iconografia della fauna italica: per le quattro classi degli animali vertebrati. Roma: Tip. Salviucci, 1831–1832, s. 4. (wł.)
  5. B.H. Hodgson. Bez tytułu. „The Annals of natural history”. 1, s. 154, 1838 (ang.). 
  6. B.H. Hodgson. Classified Catalogue of Mammals of Nepal, corrected to end of 1840, first printed in 1832. „Calcutta journal of natural history, and miscellany of the arts and sciences in India”. 2, s. 219, 1841 (ang.). 
  7. R. Owen: A history of British fossil mammals and birds. London: John Van Voorst, 1846, s. 470. (ang.)
  8. P.L. Sclater. Remarks on the Arrangement and Distribution of the Cervidæ. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1870, s. 115, 1870 (ang.). 
  9. J.E. Gray: Catalogue of ruminant Mammalia (Pecora, Linnaeus) in the British Museum. London: British Museum, 1872, s. 70. (ang.)
  10. L.J.F.J. Fitzinger. Die Gattungen der Familie der Hirsche (Cervi) nach ihrer natürlichen Verwandtschaft. „Anzeiger der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften, Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe”. 10, s. 198, 1873 (niem.). 
  11. P.M. Heude: Mémoires concernant l’histoire naturelle de l’Empire chinois. T. 4. Chang-hai: Impr. de la Mission catholique, 1898, s. 98. (fr.)
  12. A.N.Ch. Acloque: Faune de France: contenant la description des espèces indigènes disposées en tableaux analytiques; et illustrée de figures représentant les types caractéristiques des genres. Paris: Librairie J.-B. Baillière et Fils, 19 rue Hautefeuille, près du boulevard Saint-Germain, 1900, s. 71. (fr.)
  13. a b C. Flerow. [The white muzzle deer (Cervus albirostris Przew.) as the representative of a new genus Przewalskium]. „Comptes rendus de l’Académie des sciences de l’URSS”. 1930, s. 115, 1930 (ros.). 
  14. a b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 174. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  15. a b c C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 312–314. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.)
  16. a b S. Mattioli: Family Cervidae (Deer). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 2: Hoofed Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 421–425. ISBN 978-84-96553-77-4. (ang.)
  17. a b D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Genus Cervus (ang.). W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-04-10].
  18. Palmer 1904 ↓, s. 174.
  19. Palmer 1904 ↓, s. 254.
  20. Palmer 1904 ↓, s. 325.
  21. Palmer 1904 ↓, s. 311.
  22. Palmer 1904 ↓, s. 590.
  23. Palmer 1904 ↓, s. 650.
  24. a b Palmer 1904 ↓, s. 631.
  25. Palmer 1904 ↓, s. 589.
  26. Palmer 1904 ↓, s. 253.
  27. Palmer 1904 ↓, s. 272.
  28. Nazwy zwyczajowe za: K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 115, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.

BibliografiaEdytuj