Maurice Gamelin

Maurice Gustave Gamelin (ur. 20 września 1872 w Paryżu, zm. 18 kwietnia 1958 tamże[1]) – francuski wojskowy, generał armii Francuskich Sił Zbrojnych[2].

Maurice Gamelin
Ilustracja
generał generał
Data i miejsce urodzenia 20 września 1872
Paryż
Data i miejsce śmierci 18 kwietnia 1958
Paryż
Przebieg służby
Lata służby 1891–1940
Siły zbrojne Armée française Armée française
Główne wojny i bitwy I wojna światowa

II wojna światowa

Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Medal Wojskowy (Francja) Wstęga Wielka Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Wielki Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Krzyż Wielki Orderu Królewskiego Wiktoriańskiego (GCVO) Krzyż Kawalerski Orderu Św. Michała i Św. Jerzego (Wielka Brytania) Medal Sił Lądowych za Wybitną Służbę (Stany Zjednoczone)
Wizyta gen. Maurice'a Gamelina w Warszawie – uczestnicy uroczystości wręczenia Wielkiej wstęgi Orderu Polonia Restituta
Gen. Tadeusz Kasprzycki i Maurice Gamelin na manewrach, 1939

ŻyciorysEdytuj

Urodzony w stolicy Francji w 1872, pochodził z rodziny wojskowej[3]. W 1893 ukończył akademię wojskową w Saint-Cyr[1], z najlepszym wynikiem w swoim roczniku. Służył jako oficer piechoty w Algierii. Od 1906 był oficerem sztabowym[3]. Uczestnik I wojny światowej, walczył w I bitwie nad Marną we wrześniu 1914, w której przyczynił się do zwycięstwa wojsk Ententy[4]. Wziął również udział w bardzo ciężkiej i krwawej bitwie nad Sommą w 1916[5]. W latach 1914-1917 oficer sztabowy naczelnego dowódcy wojsk francuskich, marszałka Josepha Joffre'a[1]. W 1916 został najmłodszym francuskim generałem brygady[5]. Później dowodził jednostkami liniowymi[6]. W czasie tej wojny był dowódcą kolejno: brygady, dywizji i korpusu[7].

Dwudziestolecie międzywojenneEdytuj

Po zakończeniu I wojny światowej doradca wojskowy w Polsce podczas wojny polsko-bolszewickiej[2]. Był wysyłany z misjami specjalnymi poza Europę. W latach 1919-1924 dowódca francuskiej misji wojskowej w Brazylii. W latach 1925-1926 walczył z Druzami w Syrii[1] (tłumił powstanie)[7]. Po powrocie do kraju zajmował wysokie i odpowiedzialne stanowiska[3]. Od 1930 zastępca szefa sztabu generalnego armii,[potrzebny przypis] w latach 1931-1935 szef sztabu generalnego armii francuskiej, od 1935 inspektor generalny armii[1] i przewodniczący Najwyższej Rady Wojennej[8]. Miał znaczny wpływ na politykę zagraniczną Francji. Uważał, że niedostateczne przygotowanie armii francuskiej do wojny nie pozwala na prowadzenie zdecydowanej polityki wobec Niemiec[6].

W 1935 kanclerz Rzeszy Adolf Hitler odrzucił traktat wersalski (przywrócił pobór do wojska i publicznie ogłosił remilitaryzację Niemiec)[9]. Gdy w marcu 1936 Niemcy przeprowadzili remilitaryzację Nadrenii (przygranicznej strefy zdemilitaryzowanej), Gamelin bezskutecznie nalegał na francuski rząd, by pozwolił mu przeciwdziałać wkraczając do Nadrenii[3].

W niedzielę 16 sierpnia 1936 na Zamku Królewskim w Warszawie Prezydent RP Ignacy Mościcki odznaczył go Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski[10]. Po audiencji zwiedził Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie, obserwował pokazowe ćwiczenia, a następnie uczestniczył w śniadaniu, wydanym w kasynie oficerskim przez ministra spraw wojskowych, generała dywizji Tadeusza Kasprzyckiego. Tego samego dnia o godz. 18:20 wyjechał do Krakowa w towarzystwie szefa Sztabu Głównego, generała brygady Wacława Stachiewicza, szefa Oddziału II Sztabu Głównego, pułkownika dyplomowanego Tadeusza Pełczyńskiego, attaché wojskowego w Paryżu, pułkownika dyplomowanego Wojciecha Fydy i francuskiego attaché wojskowego w Warszawie, generała dˈArbonneau[11].

Od stycznia 1938 szef sztabu generalnego obrony narodowej. Rzecznik strategii defensywnej Francji, wynikającej z istnienia ochronnej linii Maginota[1]. Rozpoczął unowocześnianie i reorganizację armii francuskiej, na co rząd francuski wyasygnował 14 mld franków[7]. W 1938 nalegał jeszcze na premiera Édouarda Daladiera, by pozwolił mu podjąć działania przeciwko Niemcom związane ze sprawą Niemców sudeckich w Czechosłowacji, zakończoną układem monachijskim (29-30 września 1938). Gamelin bardzo nisko oceniał siłę militarną faszystowskich Włoch[3], sojusznika Niemiec. W maju 1939 podpisał z polskim ministrem spraw wojskowych, generałem Tadeuszem Kasprzyckim tajny protokół, na mocy którego Francja zobowiązała się, że w razie agresji niemieckiej na Polskę ma przyjść jej z pomocą, tj. wspierać ją akcjami bojowymi lotnictwa francuskiego od pierwszego dnia wojny, ograniczonymi działaniami zaczepnymi od trzeciego dnia wojny, a piętnastego dnia od mobilizacji generalną ofensywą[12].

Od II wojny światowejEdytuj

Kwatera Gamelina mieściła się na terenie podparyskiego Zamku Vincennes[13]. W czasie II wojny światowej (od września 1939) był głównodowodzącym wojsk francuskich i brytyjskich[4] (sił sprzymierzonych na Zachodzie). Po ataku w 1939 Niemiec na Polskę (zob. kampania wrześniowa), po uzgodnieniach z Wielką Brytanią w Abbeville (zob. konferencja w Abbeville)[14][15] współautor tzw. dziwnej wojny, która doprowadziła ostatecznie do wstrzymania jakichkolwiek akcji przeciwko Niemcom na Zachodzie[1]. Jego strategia polegała na oczekiwaniu na atak Niemców, a następnie zniszczeniu ich[3]. Był raczej już wojskowym biurokratą niż żołnierzem. W tej wojnie okazał się dowódcą nieudolnym, który nie potrafił dostatecznie szybko reagować na niebezpieczeństwo[16]. Nie rozumiał nowoczesnej wojny[2]. Był współodpowiedzialny za klęskę i kapitulację Francji w 1940 (zob. kampania francuska 1940). Za porażkę z Niemcami i błędy w dowodzeniu odwołany 19 maja 1940 ze stanowiska naczelnego wodza, został zastąpiony przez starszego o pięć lat generała Maxime'a Weyganda. We wrześniu 1940, po upadku Francji aresztowany przez władze Vichy[1]. W 1942 stanął przed sądem w Riom (zob. proces w Riom), oskarżony o dopuszczenie do klęski Francji w 1940[6], jednak nie został skazany. W 1943 deportowano go do Niemiec[4], gdzie do 1945 (niemal do zakończenia wojny w Europie) był więziony w obozie koncentracyjnym[1] Buchenwald[2]. Został uwolniony przez wojska amerykańskie. Swoje wspomnienia na temat wojny pozostawił w trzytomowych pamiętnikach Servir (1946-1947)[6]. Zmarł w 1958[3] i został pochowany na paryskim cmentarzu Passy.

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i Encyklopedia wojskowa, tom I (A-M), Wydawnictwo Naukowe PWN i Wydawnictwo Bellona wyd. 2007, s. 267
  2. a b c d Maurice Gamelin (pol.). sww.w.szu.pl. [dostęp 2017-11-14].
  3. a b c d e f g Howard J. Langer Księga najważniejszych postaci II wojny światowej, wyd. 2008, s. 250-252
  4. a b c Jan Palmowski Słownik najnowszej historii świata 1900-2007, wyd. 2008, tom 2, s. 107
  5. a b II światowa. Numer specjalny 2/2017, s. 41
  6. a b c d Stanisław Żerko Biograficzny leksykon II wojny światowej, wyd. 2014, s. 139
  7. a b c Bogusław Wołoszański Encyklopedia II wojny światowej. Front tom 1, wyd. 1997, s. 230
  8. Słownik historii Polski i świata, Wydawnictwo IBIS, wyd. 2013, s. 493
  9. Richard Overy: Trzecia Rzesza. Historia imperium, wyd. 2012, s. 115.
  10. a b Gen. Gamelin dekorowany orderem „Polonia restituta”. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 187 z 18 sierpnia 1936. 
  11. Dziennik Poznański Nr 190 z 18 sierpnia 1936 r., s. 3.
  12. Racja!. salon24.pl, 2 września 2017. [dostęp 24 maja 2019].
  13. Film dokumentalny Tajemnice linii Maginota, reż. André Annosse, 2017
  14. 12 września 1939 r. Tajna konferencja w Abbeville. nowahistoria.interia.pl, 12 września 2015. [dostęp 11 czerwca 2018].
  15. Polska zdradzona. dorzeczy.pl, 9 czerwca 2017. [dostęp 11 czerwca 2018].
  16. John Keegan Kto był kim w II wojnie światowej. Leksykon, wyd. 1998, s. 65
  17. a b c d French generals and flag officers, www.unithistories.com [dostęp 2021-06-12].
  18. a b Général d'Armée GAMELIN, Musée des Etoiles [dostęp 2021-06-12] (fr.).
  19. Gamelin, Maurice G, „American decorations: a list of awards of the Congressional Medal of Honor, the Distinguished-Service Cross and the Distinguished-Service Medal awarded under authority of the Congress of the United”, 1927 [dostęp 2021-06-12].