Obszar Chronionego Krajobrazu Rynny Jezior Byszewskich

Obszar Chronionego Krajobrazu Rynny Jezior Byszewskichobszar chronionego krajobrazu położony w północno-zachodniej części województwa kujawsko-pomorskiego.

Obszar Chronionego Krajobrazu Rynny Jezior Byszewskich
obszar chronionego krajobrazu
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Mezoregion Pojezierze Krajeńskie, Dolina Brdy
Data utworzenia 1991
Akt prawny Rozporządzenie nr 9/1991 Wojewody Bydgoskiego z dnia 14 czerwca 1991 r.[1]
Powierzchnia 1679,58 ha[1]
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Obszar Chronionego Krajobrazu Rynny Jezior Byszewskich”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Obszar Chronionego Krajobrazu Rynny Jezior Byszewskich”
Ziemia53°18′12″N 17°50′12″E/53,303333 17,836667
Jezioro Salno
Pomost dla wędkarzy
Zbocze rynny byszewskiej, przy jeziorze Wierzchucińskiem Dużym
Czyste wody jezior rynny byszewskiej

LokalizacjaEdytuj

Obszar Chronionego Krajobrazu Rynny Jezior Byszewskich zajmuje powierzchnię 16,8 km2. W większości znajduje się na terenie gminy Koronowo (w największym zbliżeniu ok. 4 km na zachód od Koronowa), jego część południowa leży w gminie Sicienko, a niewielki południowo-zachodni fragment w gminie Mrocza.

MorfologiaEdytuj

Pod względem fizyczno-geograficznym Obszar jest położony na obszarze mezoregionu Pojezierza Krajeńskiego (314.69). Jedynie jego część północno-wschodnia, łącząca się z Obszarem Chronionego Krajobrazu Zalewu Koronowskiego, leży w obrębie Doliny Brdy (314.72).

Rynna Byszewska znajduje się na dwóch genetycznie różnych obszarach[2]:

Powierzchnia sandru Brdy na granicy z Pojezierzem zalega 20-24 m niżej niż wysoczyzna morenowa. Powoduje to, że odcinek sandrowy rynny jest 20 m płytszy od wysoczyznowego i trzykrotnie od niego węższy. Dolna część rynny byszewskiej, zakonserwowana w epoce lodowcowej przez lód zimowy, przypomina krętą rzekę subglacjalną, natomiast jej część górna (na wysoczyźnie morenowej) ma prostolinijny przebieg i szerokość dochodzącą do 2 km[2].

CharakterystykaEdytuj

Obszar krajobrazu chronionego obejmuje ciąg polodowcowych jezior rynnowych, połączonych rzeką Krówką. Przepływ wód następuje z południa na północ. Na północnym wschodzie łańcuch jezior łączy się z Zalewem Koronowskim, przez który przepływa rzeka Brda. Szerokość chronionego obszaru mieści się w granicach morfologicznych rynny jeziornej.

Na całkowitą powierzchnię Obszaru Chronionego Krajobrazu składają się:

  • lasy: 4,0 km2,
  • wody: 3,3 km2 (19% obszaru),
  • tereny pozostałe, przeważnie rolne: 10,7 km2.

Począwszy od północy, jeziora posiadają następujące nazwy:

  1. Stoczek,
  2. Piaseczno,
  3. Krzywe,
  4. Płotwickie,
  5. Kadzionka,
  6. Staw Młyński,
  7. Tobolno Duże,
  8. Tobolno Małe (Bukowe),
  9. Piekło,
  10. Długie,
  11. Krosna,
  12. Studzienne,
  13. Wierzchucińskie Małe,
  14. Wierzchucińskie Duże,
  15. Słupowskie.

W okolicy wsi: Więzowno i Salno występuje druga rynna jeziorna, oddalona 1,5 km na wschód i połączona z rynną byszewską w miejscowości Byszewo. Znajduje się w niej pięć jezior, które również włączono do strefy krajobrazu chronionego:

  1. Żabno,
  2. Kamienne,
  3. Salno,
  4. Stryjewo,
  5. Proboszczowskie.

Wszystkie jeziora są wąskie, wydłużone, głębokie, o wysokich brzegach i dobrej jakości wód. Akweny położone w północnej części rynny, wkomponowane są w kompleks leśny okalający Zalew Koronowski. Natomiast obiekty w południowej części rynny jeziornej otoczone są zadrzewieniami ze skupiskami dębów, grabów, buków i wiązów.

Największym akwenem jest Jezioro Słupowskie o powierzchni 119,9 ha i głębokości maksymalnej 34,4 m, położone na południowym krańcu całego ciągu jezior. Wokół tego jeziora, jak również jezior: Wierzchucińskiego Dużego (49,2 ha, głębokość 25 m) i Wierzchucińskiego Małego (52,3 ha, głębokość 12,7 m) rozciągają się tereny rekreacyjne z ogrodami działkowymi i zabudową letniskową[3].

HistoriaEdytuj

W starych dokumentach jeziora ciągu rynny byszewskiej noszą wspólną nazwę Plitwica. Stąd wniosek, że niegdyś stanowiły jedną rynnę odpływową wyżłobioną przez wody lodowcowe. Na skutek obniżenia się poziomu wód rynna z czasem uległa podziałowi tworząc łańcuch złożony z kilkunastu jezior, ciągnących się na przestrzeni 27 km. Plitwica z uwagi na ukształtowanie terenu była chętnie wykorzystywana jako naturalna granica okręgów administracyjno-politycznych. Od XIII wieku była to północno-zachodnia granica kasztelanii bydgoskiej, a od wieku XIV – także starostwa oraz granicą Kujaw (województwo inowrocławskie, powiat bydgoski) z Krajną (województwo kaliskie, powiat nakielski). Tuż przed wybuchem II wojny światowej na linii jezior wybudowano natomiast system betonowych bunkrów, które stanowiły jeden z elementów obrony Bydgoszczy przed atakiem Niemców od zachodu (tzw przedmoście bydgoskie).

Szlak kajakowyEdytuj

Uroki turystyczne rynny jezior byszewskich dostrzeżono już w okresie międzywojennym. Natomiast w 1955 r. Zygmunt Wrześniowski – autor przewodnika pt. Kajakiem po wodach Pomorza Zachodniego pisał, że jeziora byszewskie tworzą jeden z piękniejszych zakątków w południowo-wschodniej części Pomorza. Jednak ze względu na daleko posunięty proces zarastania trzciną strugi między jeziorami, nie stanowiła ona w tym czasie szlaku kajakowego. W latach 60. XX w., po budowie Zbiornika Koronowskiego, poziom wody w jeziorach w północnej części rynny uległ podwyższeniu, co umożliwiło ich wykorzystanie w turystyce wodnej. W części południowej przepłynięcie kajakiem strug między jeziorami nadal jest dosyć trudne. Bez wysiadania z kajaka poradzą sobie tylko właściciele jedynek i to kajaków górskich[4].

Ciekawostki krajoznawczeEdytuj

Rynna jezior byszewskich ciągnie się przez malownicze obszary na wschodnim pograniczu etnograficznej Krajny. Najważniejszą miejscowością turystyczną jest Byszewo, z pocysterską świątynią pw. Św. Trójcy i Sanktuarium Matki Bożej Królowej Krajny. Ciekawe miejsca na obszarze rynny jezior byszewskich[5]:

Miejscowość Odl. od Zalewu Koronowskiego
[ km ]
Uwagi
Krówka 2,5 Śródleśna osada letniskowa u północnego krańca jeziora Stoczek. Do Zalewu Koronowskiego prowadzi rozszerzająca się zatoka
Kadzionka 6,0 Wieś letniskowa u południowego krańca jeziora Piaseczno. Mieści m.in. ośrodek wypoczynkowy bydgoskich zakładów „Belma”.
Buszkowo 9,5 Nad strugą stoi Grzmotny Młyn z początku XIX w. (nieaktywny) oraz ogromny wiadukt kolejowy z 1940 r. – wybudowany w miejscu wiaduktu z 1909 roku, który w wyniku działań zbrojnych w 1939 r. został zburzony. Pod nim biegnie droga krajowa nr 25. 10 lipca 1969 r. na ostrym zakręcie w Buszkowie zginął znany aktor Bogumił Kobiela, zaś w latach 80. XX w. poważne rany odniósł Krzysztof Krawczyk.
Byszewo 16,5 Wieś, założona przez cystersów w 1253 r., położona na przesmyku między jeziorami: Studziennym i Długim. Mieści zabytkową świątynię z cudownym obrazem Matki Boskiej Byszewskiej, zwanej też Królową Krajny.
Wierzchucice 21,5 Murowany budynek młyna z przełomu XIX i XX wieku na przesmyku pomiędzy jeziorami: Wierzchucińskim Dużym i Małym.
Prosperowo 23,5 Most i nasyp, którymi przez dolinę Jezior Byszewskich przeprawiała się kolej wąskotorowa (zbud. 1895 r., obecnie nieczynna). Położony między Jeziorem Słupowskim a Wierzchucińskim Dużym.
Słupowo 27,0 Zespół dworski i park (799 drzew) z drugiej połowy XIX w. oraz gorzelnia i przepust z 1895 r. nad Jeziorem Słupowskim. W toni jeziora spoczywa zestrzelony we wrześniu 1939 r. przez wojsko polskie niemiecki myśliwiec oraz radziecki czołg T-34 z końca wojny.

Ograniczenia środowiskoweEdytuj

Na Obszarze Chronionego Krajobrazu Rynny Jezior Byszewskich obowiązują typowe ograniczenia i zalecenia, ze szczególnym zaakcentowaniem ochrony morfologii terenu (krawędź rynny) oraz wód jezior. Wskazana jest zieleń izolacyjno-krajobrazowa, na pograniczu strefy degradacji zboczy, przeciwdziałająca erozji oraz ograniczająca spływ związków chemicznych do akwenów[6].

Szlaki turystyczneEdytuj

Wzdłuż jezior byszewskich przebiega   pieszy szlak turystyczny „Jeziora Koronowskiego”[7], który uznawany jest za jedną z najciekawszych tras turystycznych na północ od Bydgoszczy (obok   szlaku „Brdy” i   „Leona Wyczółkowskiego”).

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Obszar Chronionego Krajobrazu Rynny Jezior Byszewskich. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-11-17].
  2. a b Rynna Byszewska. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-12-21)].
  3. Sicienko Gmina wiejska. W: e-gminy.net Atrakcje turystyczne [on-line]. [dostęp 2018-11-17].
  4. Krówka daje wodę, czyli wiosła pod Byszewem. W: Gazeta pomorska.pl [on-line]. 2009-05-22. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-14)].
  5. Rzeka Krówka. W: kujawsko-pomorskie [on-line]. Biuro Kujawsko-Pomorskiej Organizacji Turystycznej. [dostęp 2018-11-17].
  6. Ochrona dziedzictwa przyrodniczego i racjonalne użytkowanie zasobów przyrody. Biuletyn Informacji Publicznej – Starostwo Powiatowe w Bydgoszczy. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-11-30)].
  7. Bykowski Włodzimierz: Weekend w drodze. Interaktywny przewodnik rowerowy okolic Bydgoszczy. Wydawnictwo Aperion. Bydgoszcz 1999 ​ISBN 83-911441-0-0

BibliografiaEdytuj

  • Marcysiak Katarzyna: Ochrona przyrody - Bydgoszcz i okolice. [w.] Banaszak Józef red.: Przyroda Bydgoszczy. Wydawnictwo Akademii Bydgoskiej im. Kazimierza Wielkiego, Bydgoszcz 2004. ​ISBN 83-7096-531-8