Otwórz menu główne

Pojezierze Krajeńskie (314.69) – mezoregion fizycznogeograficzny w północno-zachodniej Polsce, część Pojezierza Południowopomorskiego, położone jest pomiędzy dolinami Gwdy, Brdy i środkowej Noteci. Zajmuje powierzchnię 4380 km²[1].

Pojezierze Krajeńskie
1213303317 gal dsc 4158 02.jpg
314.69 Pojezierze Krajeńskie.png
Megaregion Pozaalpejska Europa Środkowa
Prowincja Niż Środkowoeuropejski
Podprowincja Pojezierza Południowobałtyckie
Makroregion Pojezierze Południowopomorskie
Mezoregion Pojezierze Krajeńskie
Zajmowane
jednostki
administracyjne
Polska:
woj. zachodniopomorskie
woj. pomorskie
woj. kujawsko-pomorskie
woj. wielkopolskie

Spis treści

PołożenieEdytuj

Pojezierze Krajeńskie graniczy[2]:

CharakterystykaEdytuj

Dominujący typ krajobrazu naturalnego Pojezierza stanowi młodoglacjalny krajobraz równin i wzniesień pojeziernych, miejscami pagórkowaty oraz sandrowy pojezierny[2].

W krajobrazie dominuje wysoczyzna morenowa falista z kilkoma niewysokimi ciągami moren czołowych subfazy krajeńskiej zlodowacenia bałtyckiego[3]. Wysoczyzna morenowa wznosi się na 130–140 m n.p.m. Budują ją gliny morenowe z głazami, lokalnie spiaszczone z przewarstwieniami piasku niewielkiej miąższości. Miąższość glin sięga w okolicy Wtelna 33–35 m. Zalegają one na osadach plioceńskich miąższości ok. 40 m (iły pstre) oraz mioceńskich (iły, piaski, węgiel brunatny) do głębokości 120 m[3].

Dominującą formą użytkowania są grunty orne (gleby brunatne wyługowane i kwaśne, płowe i lokalnie bielicowe)[3]. Lasy występują z reguły w niewielkich obszarowo zagajnikach[1]. Większe kompleksy leśne można spotkać na wschodzie (Bory Tucholskie) i zachodzie mezoregionu (Bory Krajeńskie), jak również między Złotowem, Łobżenicą i Sypniewem.

WzniesieniaEdytuj

Najwyższe wzniesienia morenowe na Pojezierzu Krajeńskim przekraczają 200 m n.p.m.[1]:

W południowej części regionu, bezpośrednio nad Doliną Środkowej Noteci kulminację stanowi Dębowa Góra (193 m n.p.m. i 150 m nad dnem doliny Noteci). Obok moren akumulacyjnych i spiętrzonych, występują kemy, ozy i rynny lodowcowe oraz doliny dopływów Gwdy, Brdy i Noteci[1].

Cieki i zbiorniki wodneEdytuj

Pojezierze Krajeńskie leży w dorzeczach dwóch rzek bałtyckich: Wisły i Odry, a przez wschodnią część mezoregionu przebiega główny wododział Polski. Do systemu rzeki Wisły należą dopływy Brdy, zaś do systemu Odry dopływy Noteci i Gwdy. Największym ciekiem wodnym, w całości leżącym na obszarze Pojezierza jest rzeka Łobżonka. Z uwagi na nachylenie terenu spływ wód następuje z reguły na południe do doliny Noteci, względnie na wschód (do doliny Brdy) lub zachód (do doliny Gwdy).

Na pojezierzu występują licznie jeziora, zlokalizowano ich około 300 o powierzchni powyżej 1 ha[1]. Do największych należą: Szczytno Wielkie, Krępsko, Sławianowskie Wielkie i Więcborskie. Jeziora występują w formach południkowych rynien, bądź równoleżnikowych zgodnych z przebiegiem pofałdowania morenowego.

Ochrona przyrodyEdytuj

Na terenie Pojezierza Krajeńskiego, w jego centralnej i wschodniej części objętej granicami województwa kujawsko-pomorskiego, wytyczono w 1998 r. Krajeński Park Krajobrazowy. Jest to trzeci co do powierzchni park krajobrazowy w Polsce (2010 r.)

Na Pojezierzu znajdują się również obszary Natura 2000[5]:

Południowy skłon wysoczyzny morenowej Pojezierza przylega do Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej, w której płynie Noteć i Kanał Bydgoski. Forma ta objęta jest ochroną w dwóch obszarach Natura 2000: Dolina Środkowej Noteci i Kanału Bydgoskiego PLB30001 oraz Dolina Noteci PLH300004. Część północno-wschodnia przylega natomiast do obszaru Bory Tucholskie PLB220009, a zachodnia do obszaru Puszcza nad Gwdą PLB300012.

Spośród licznych obszarów chronionego krajobrazu i rezerwatów przyrody na terenie Pojezierza wyróżnić można m.in.[1]:

MiastaEdytuj

Największym miastem są położone na północy mezoregionu Chojnice. Do miejscowości na terenie Pojezierza można zaliczyć także: Człuchów, Czarne, Debrzno, Złotów, Krajenkę, Łobżenicę, Wyrzysk, Wysoka, Sępólno Krajeńskie, Kamień Krajeński, Więcbork, Mroczę[1], Nakło nad Notecią.

Lista jeziorEdytuj

Nazwa jeziora Typ jeziora Powierzchnia [ha] Objętość [tys. m³] Głębokość [m] (śred/maks) Powierzchnia zlewni całkowitej (z jeziorem) [km²] Zlewnia Współrzędne geograficzne szerokość/długość Położenie administracyjne
Sławianowskie Wielkie rynnowe 277,6 18.303,7 6,6 / 15,0 103,6 Kocunia-Głomia-Gwda 53º16’ / 17º09’ Gmina Złotów, powiat złotowski i Gmina Łobżenica, powiat pilski, województwo wielkopolskie
Borówno 207,7 12.601,4 8,0 / 18,5 39,2 Kocunia-Głomia-Gwda 53º23’ / 17º12’ Gmina Zakrzewo, powiat złotowski województwo wielkopolskie
Zaleskie 148,9 6.807,1 4,6 / 12,8 26,8 Głomia-Gwda 53º22’ / 16º59’ Gmina Złotów, powiat złotowski, województwo wielkopolskie
Ostrowite 47,2 1.795,4 3,8 / 7,5 67,2 Kocunia-Głomia-Gwda 53º18’ / 17º13’ Gmina Złotów, powiat złotowski i Gmina Łobżenica, powiat pilski, województwo wielkopolskie
Złotowskie 44,6 2.120,9 4,8 / 8,7 166,5 Kocunia-Głomia-Gwda 53º21’ / 17º02’ Gmina Złotów, powiat złotowski, województwo wielkopolskie
Szczytno Wielkie rynnowe 615,77 8,0 / 21,4 Brda 53°46' / 17°13' Gmina Przechlewo, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Szczytno Małe (Sczycienko) rynnowe 32,0 3,6 / Brda 53°46' / 17°13' Gmina Przechlewo, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Krępsko rynnowe 377,3 8,0 / 17,4 53°42' / 17°13' Gmina Człuchów, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Więcborskie zastoiskowe 194,0 / Orla 53°21' / 17°29' Gmina Więcbork, powiat sępoleński, województwo kujawsko-pomorskie
Rychnowskie rynnowe 158,7 13,1 / 31,5 Chrząstowa 53°40' / 17°25' Gmina Człuchów, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Miejskie Duże rynnowe 36,2 10,2 / 20,5 Chrząstowa 53°39' / 17°22' Gmina Człuchów, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Miejskie Małe rynnowe 31,84 1,5 / 3,0 53°39' / 17°22' Gmina Człuchów, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Urzędowe rynnowe 72,8 7,6 / 16,9 Chrząstowa 53°39' / 17°22' Gmina Człuchów, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Kopcze lodowcowe 30,0 3,1 / 6,8 53°06' / 16°53' Gmina Kaczory, powiat pilski, województwo wielkopolskie
Dymno rynnowe 114,7 18 53°55′13,9″N 17°03′34,7″E Koczała (gmina), powiat człuchowski, województwo pomorskie
Krępsko rynnowe 377,3 8,0 / 17,4 53°39' / 17°22' Gmina Człuchów, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Olszanowskie wytopiskowe 68,83 6,2 / 53°41' / 17°07' Gmina Rzeczenica, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Orzechowo rynnowe 21,24 7,9 / 53°42' / 17°10' Gmina Rzeczenica, powiat człuchowski, województwo pomorskie
Sarcze / /
Sępoleńskie przepływowe 159,0 / Sępolna 53°27' / 17°31' Gmina Sępólno Krajeńskie, powiat sępoleński, województwo kujawsko-pomorskie
Wapieńskie 128,0 5,0 / 12,3 53°13' / 16°52' Gmina Kaczory i Gmina Krajenka, powiat pilski, województwo wielkopolskie
Więcborskie zastoiskowe 210,0 18,5 / 32,0 Orla 53°21' / 17°29' Gmina Więcbork, powiat sępoleński, województwo kujawsko-pomorskie
Falmierowskie zastoiskowe 53,0-60,02 6,5 / 14,0 53°12′ / 17°13′ Gmina Wyrzysk, powiat pilski, województwo wielkopolskie

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g Jerzy Kondracki, Geografia regionalna Polski, wyd. Wyd. 3 uzup., 1 dodr, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, ISBN 978-83-01-16022-7, OCLC 750580903.
  2. a b Narodowy Atlas Polski. Praca zbiorowa. Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk. Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Warszawa 1978
  3. a b c Banaszak Józef red.: Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Wydawnictwo Tannan. Bydgoszcz 1996
  4. Arkusz 2268 Stegers. W: Topografische Karten (Meßtischblätter) 1:25 000. Das Reichsamt für Landesaufnahme, 1935.
  5. http://natura2000.eea.europa.eu/# dostęp 12-08-2010

BibliografiaEdytuj