Park Narodowy Kakadu

park narodowy w Australii, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO

Park Narodowy Kakadu (ang. Kakadu National Park)[a]park narodowy położony w północnej części Terytorium Północnego w Australii, charakteryzujący się wysokim stopniem różnorodności biologicznej i bogactwem świadectw kultury Aborygenów, którzy zamieszkują ten region nieprzerwanie od ponad 40 tys. lat.

Park Narodowy Kakadu
Kakadu National Park
Ilustracja
Kakadu Escarpment
park narodowy
Państwo

 Australia

Położenie

Terytorium Północne

Data utworzenia

1979–1981

Powierzchnia

ok. 20 tys. km²

Położenie na mapie Terytorium Północnego
Mapa konturowa Terytorium Północnego, u góry znajduje się punkt z opisem „Park Narodowy Kakadu”
Położenie na mapie Australii
Mapa konturowa Australii, u góry znajduje się punkt z opisem „Park Narodowy Kakadu”
Ziemia13°05′39,08″S 132°23′31,63″E/-13,094190 132,392120
Strona internetowa
Park Narodowy Kakadu[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Rysunki naskalne, Ubirr
Państwo

 Australia

Typ

mieszany

Spełniane kryterium

I, VI, VII, IX, X

Numer ref.

147

Region[b]

Azja i Pacyfik

Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę

1981
na 5. sesji

Dokonane zmiany

1987, 1992, 2011

W 1981 roku park został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Położenie edytuj

Park o powierzchni prawie 20 tys. km² jest największym lądowym parkiem narodowym na terenie Australii[3]. Leży ok. 240 km na wschód od Darwin na Terytorium Północnym na północy kraju[3]. Położony jest w regionie Alligator Rivers[4] – regionie trzech rzek: East Alligator River, West Alligator River i South Alligator River[5].

Obszar chroniony rozciąga się od wybrzeża i ujść rzek na północy przez terasy zalewowe, billabongi i niziny do skalistych grzbietów i kamienistych terenów na południu[6]. Prawie 80% powierzchni parku pokrywa sawanna, a ujścia rzek i terasy zalewowe zajmują 500 km²[6].

Historia edytuj

Region został objęty ochroną jako rezerwat Aborygenów w 1964 roku[4]. Aborygeni zamieszkują ten region nieprzerwanie od ponad 40 tys. lat[7]. Utworzenie parku narodowego zostało po raz pierwszy zaproponowane w 1965 roku[8]. W 1972 roku powstał tu obszar ochrony przyrody[4]. Sam park narodowy powołano do życia na mocy Ustawy o parkach narodowych i ochronie przyrody z 1975 roku (ang. National Parks and Wildlife Conservation Act) i utworzono w trzech etapach w latach 1979–1991[8]. Pod koniec lat 70. XX w. aborygeńscy właściciele ziemi wydzierżawili swoje ziemie Dyrektorowi Parków Narodowych (ang. Director of National Parks), aby nimi wspólnie zarządzać jako parkiem narodowym[9]. W uznaniu języka aborygeńskiego Gagudju (także „Kakadu”), którym posługuje się rdzenna ludność w regionie, park nazwano „Kakadu”[8]. Park został proklamowany na mocy Ustawy o ochronie środowiska i różnorodności biologicznej z 1999 roku (ang. Environment Protection and Biodiversity Conservation Act 1999)[9]. W 2013 roku terytorium parku zostało poszerzone o obszar leśny Koongarra[8].

W 1981 roku park został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO[7]. W 2007 roku park został wpisany na australijską Listę Dziedzictwa Narodowego[7]. Od 2010 roku cały obszar park znajduje się na liście konwencji ramsarskiej[10][11].

Administracja edytuj

Park administrowany jest wspólnie przez Dyrektora Parków Narodowych, zarządzającego parkami narodowymi Wspólnoty Narodów (ang. Commonwealth national parks) poprzez Parks Australia – część Departamentu ds. Środowiska i Energii (ang. Department of the Environment and Energy)[b], i przez lokalnych aborygeńskich właścicieli ziemskich[9]. Ok. 50% terenów parku to własność Aborygenów na mocy Ustawy o prawach do ziemi Aborygenów (Terytorium Północne) z 1976 roku (ang. Aboriginal Land Rights (Northern Territory) Act 1976), którzy roszczą prawa do pozostałego obszaru parku[9]. Tytuł do własności ziemi aborygeńskiej posiadają trusty ziemskie, które dzierżawią ziemie Dyrektorowi Parków Narodowych[9]. W 1989 roku powstała rada nadzorcza parku, w której 10 z 15 miejsc zajmują Aborygeni reprezentujący trusty[9].

Flora i Fauna edytuj

Park charakteryzuje się wysokim stopniem różnorodności biologicznej[1][3]. Na jego terenie występuje wiele rzadkich i endemicznych gatunków roślin i zwierząt, w tym jedna trzecia wszystkich gatunków ptaków[3], jedna czwarta wszystkich gatunków ryb słodkowodnych i estuaryjnych[3], i jedna trzecia wszystkich gatunków nietoperzy żyjących na terenie Australii[13][3].

Flora edytuj

 
Eucalyptus koolpinensis

Na terenie parku odnotowano występowanie ok. 1600 gatunków roślin[c]. Wiele z roślin wykorzystywanych jest przez Aborygenów do celów spożywczych i leczniczych[13]. Z pospolitych gatunków rosną tu m.in. pandany, Aerva javanica i Eucalyptus miniata[13].

Brzegi rzek porośnięte są zaroślami mangrowymi, które hamują erozję oraz dają schronienie ptakom i innym wodolubnym zwierzętom w okresie lęgowym[6]. Występuje tu 39 z 47 gatunków namorzyn odnotowanych na Terytorium Północnym[6].

Na obszarach zalewowych i mokradłach rosną m.in. lotosy orzechodajne, rośliny z rodzaju Melaleuca (przede wszystkim Melaleuca quinquenervia i Melaleuca irbyana) i grzybienie (m.in. Nymphaea violacea)[6].

Południową część parku stanowią suche niziny, porosłe połaciami trawy i drzewami eukaliptusowymi[6]. Występują tu endemity: Eucalyptus koolpinensis, Eucalyptus tintinnans, Melaleuca argentea, Pandanus aquaticus i Utricularia vulva[6].

Wzdłuż wschodniej granicy parku na przestrzeni 500 km rozciąga się płaskowyż Arnhem Land Plateau z charakterystycznym klifem[6]. Obszar ten nazywany „Stone Country”[4] porastają rośliny odporne na długie okresy suszy i wysokich temperatur, m.in. trawy nazywane „resurrection grasses” (dosł. „trawy zmartwychwstające”), które ulegają odwodnieniu podczas suszy i powracają do życia w 24 godziny po deszczu[6]. W głębokich wąwozach rosną lasy kserofityczne zdominowane przez endemiczny gatunek Allosyncarpia ternata[6]. Występują tu także: Curcuma australasica, Pityrodia jamesii i Pandanus basedowii[6].

Fauna edytuj

Park charakteryzuje się bogactwem świata zwierzęcego – występuje tu m.in.:

Ptaki edytuj

 
Żabiru czerwononogi

Na terenie parku żyje wiele gatunków ptactwa wodnego i ptaków preferujących obszary podmokłe, m.in. bezpłetwce, drzewice australijskie, żurawie australijskie, żabiru czerwononogie, bieliki białobrzuche, przedstawiciele rodziny długoszponów (np. długoszpon koralowy), rodziny zimorodkowatych (np. kukabura modroskrzydła)[13]. W lasach żyją przedstawiciele rodziny papug wschodnich (np. Loriini) oraz miodojady[13]. Park zamieszkują także: gołąbki łuskowane, aborygenki maskowe i rdzawopióre, żałobnice rudosterne, krasnogonki szkarłatne, kurtaczki tęczowe, sowice szczekliwe, kanie czarne, kazarki nadobne, kulony australijskie, kaczuszki australijskie, żołny tęczowe, lorysy obrożne, wrony papuaskie, kanie złotawe i nogale zmienne[13].

Ssaki edytuj

 
Skalniak krótkouchy

Park zamieszkuje osiem gatunków kangurowatych, m.in. kangur smukły, kangur antylopi, kangur czarny i skalniak krótkouchy. Park Kakadu stanowi również schronienie dla 26 gatunków nietoperzy, w tym czterech gatunków zagrożonych całkowitym wyginięciem. Spośród nietoperzy występują tu m.in. rudawki (np. rudawka żałobna)[13].

Park zamieszkują także: lotopałanki karłowate, myszowory pędzloogonowe, niełazy północne, krótkonosy wielkoogonowe, szczury aluwialne, dingo australijskie, skoczynoszczury czarnostope oraz diugonie przybrzeżne[13].

Gady edytuj

 
Krokodyl różańcowy, Yellow Water
 
Agama kołnierzasta

Na terenie parku żyją krokodyle australijskie (osiągające 3 m długości) i krokodyle różańcowe (dorastające do 6 m)[13]. Odnotowano tu występowanie 37 gatunków scynkowatych, 36 gatunków węży, z których 4 stanowią potencjalnie śmiertelne zagrożenie dla człowieka: Oxyuranus, Acanthophis, mulga zwyczajna i nibykobra brunatna, oraz 11 gatunków żółwi (m.in. Emydura tanybaraga, Elseya dentata, Myuchelys latisternum, Chelodina, miękkoskórek dwupazurzasty i żółw natator)[13]. Rodzaj jaszczurek Varanus reprezentowany jest przez 11 gatunków, żyją tu m.in. waran piaskowy i waran wodny[13].

Park zamieszkują również brodawkowcowate (np. brodawkowiec arafurski), pytony z gatunków Liasis fuscus i Simalia oenpelliensis, pyton oliwkowy, agamy (np. agama kołnierzasta) oraz przedstawiciele rodzaju Nephrurus[13].

Płazy edytuj

Wśród płazów zamieszkujących park wyróżniają się Limnodynastes convexiusculus, australorzekotka szmaragdowa, notaden i Litoria coplandi[13].

Ryby edytuj

Wody parku zamieszkują m.in. Toxotes lorentzi, Hephaestus fuliginosus, Macquaria australasica, Anodontiglanis dahli, Lates calcarifer, Scleropages jardini i Strongylura kreffti[13].

Owady edytuj

Na terenie parku występują prostoskrzydłe (m.in. Petasida ephippigera), chrząszcze, muchówki (w tym ochotkowate), termity, motyle dzienne i nocne, pszczoły, trzonkówki, mrówkowate (m.in. Oecophylla smaragdina), ważki różnoskrzydłe i równoskrzydłe, chruściki, i jętki[13].

Kultura edytuj

 
Ubirr – rysunek naskalny
 
Nourlangie – rysunek naskalny

Region parku jest jednym z najwcześniejszych miejsc osadnictwa ludzkiego na kontynencie australijskim – pierwsi Aborygeni pojawili się tu ok. 50 tys. lat temu[4]. Na terenie parku odkryto ok. 5000 stanowisk ze sztuką naskalną Aborygenów, przy czym archeolodzy szacują, że takich miejsc może być tu nawet 15 tys.[4] Odkryto rysunki naskalne, malowidła jaskiniowe oraz wiele śladów działalności Aborygenów[7]. Wiek niektórych rysunków szacowany jest na 20 tys. lat[4].

Ubirr i Nourlangie edytuj

Rysunki na skałach w miejscu nazywanym przez Aborygenów Ubirr pochodzą z ostatnich 1500 lat[14]. Przedstawiają m.in. podobizny Sióstr Namarrgarn i Tęczowego Węża, który według wierzeń przybrał ludzką postać i namalował swój autoportret, by przypomnieć ludziom o swojej obecności[14]. Ukazują bogactwo lokalnej flory i fauny, m.in. ryby, ptactwo wodne, małże, walabie, goanny, kolczatkowate i jamy[14]. Jeden z rysunków przedstawia również „białego człowieka” w koszuli, spodniach i butach, trzymającego ręce w kieszeniach – jest to najprawdopodobniej namalowany w latach 80. XIX wieku łowca zdziczałych wołów domowych[14], które to introdukowano na północy Australii w latach 1825–1843[15]. Inny rysunek przedstawia wilkowora tasmańskiego – gatunek wymarły w Australii 2000–3000 lat temu[14].

W Nourlangie znajdują się również współczesne rysunki autorstwa Nayombolmi, znanego również jako Barramundi Charlie[16].

Galeria edytuj

Zobacz też edytuj

Uwagi edytuj

  1. Internetowa Encyklopedia PWN podaje nazwy „Park Narodowy Kakadu” i „Kakadu National Park”[1], Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej (KSNG) podaje nazwę „Kakadu National Park”[2].
  2. Strona internetowa Departmentu ds. Rolnictwa, Wody i Środowiska podaje, że pracownicy Parks Australia należą do Departmentu ds. Rolnictwa, Wody i Środowiska[12].
  3. Strona internetowa Departmentu ds. Rolnictwa, Wody i Środowiska poświęcona parkowi podaje, że na terenie parku występuje ponad 2000 gatunków roślin[13].
  4. Strona internetowa Departamentu ds. Rolnictwa, Wody i Środowiska poświęcona parkowi podaje, że na terenie parku występuje 57 gatunków ryb słodkowodnych[13].
  5. Strona internetowa Departamentu ds. Rolnictwa, Wody i Środowiska poświęcona parkowi podaje, że na terenie parku występuje 117 gatunków gadów[13].

Przypisy edytuj

  1. a b Encyklopedia PWN ↓.
  2. KSNG 2004 ↓.
  3. a b c d e f Australian Governement, Department of Agriculture, Water and the Environment: Welcome to Kakadu National Park. [w:] /www.environment.gov.au [on-line]. [dostęp 2020-11-15]. (ang.).
  4. a b c d e f g h i j k l Encyclopædia Britannica 2020 ↓.
  5. Alligator Rivers, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2020-11-15] (ang.).
  6. a b c d e f g h i j k Australian Governement, Department of Agriculture, Water and the Environment, Landscapes, [w:] /www.environment.gov.au [online] [dostęp 2020-11-16] (ang.).
  7. a b c d UNESCO: Kakadu National Park. [dostęp 2020-11-15]. (ang.).
  8. a b c d Australian Governement, Department of Agriculture, Water and the Environment: History of the park. [w:] /www.environment.gov.au [on-line]. [dostęp 2020-11-15]. (ang.).
  9. a b c d e f Australian Governement, Department of Agriculture, Water and the Environment: Park management. [w:] /www.environment.gov.au [on-line]. [dostęp 2020-11-15]. (ang.).
  10. Australian Governement, Department of Agriculture, Water and the Environment: Australian Wetlands Database. [w:] /www.environment.gov.au [on-line]. [dostęp 2020-11-15]. (ang.).
  11. Ramsar Sites Information Service: Kakadu National Park. [w:] rsis.ramsar.org [on-line]. [dostęp 2020-11-15]. (ang.).
  12. Australian Governement, Department of Agriculture, Water and the Environment, Parks Australia, [w:] www.environment.gov.au [online] [dostęp 2020-11-19] [zarchiwizowane z adresu 2013-11-05] (ang.).
  13. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Australian Governement, Department of Agriculture, Water and the Environment, Plants and animals, [w:] /www.environment.gov.au [online] [dostęp 2020-11-16] (ang.).
  14. a b c d e Australian Governement, Department of Agriculture, Water and the Environment: Ubirr. [w:] www.environment.gov.au [on-line]. [dostęp 2020-11-15]. (ang.).
  15. The Feral Water Buffalo (Bubalus bubalis), Australian Government, Department of Agriculture, Water and the Environment, 2011 (ang.).
  16. Australian Governement, Department of Agriculture, Water and the Environment, Nourlangie, [w:] www.environment.gov.au [online] [dostęp 2020-11-15] (ang.).

Bibliografia edytuj