Polska Komenda Wojskowa w Krakowie

Polska Komenda Wojskowa w Krakowiedowództwo oddziałów Wojska Polskiego, organizowanych w listopadzie 1918 roku na terenie Galicji i Śląska Cieszyńskiego pod politycznym patronatem Polskiej Komisji Likwidacyjnej. Siedziba komendy mieściła się w Krakowie przy ul. Stradomskiej 10-14, a na jej czele stał pułkownik (brygadier), Bolesław Roja[1][2].

Polska Komenda Wojskowa
w Krakowie
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1 listopada 1918
Rozformowanie 27 listopada 1918
Tradycje
Kontynuacja DOGen. „Kraków”
Dowódcy
Pierwszy gen. Bolesław Roja
Ostatni gen. Emil Gołogórski
Organizacja
Dyslokacja garnizon Kraków
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Podległość Polska Komisja Likwidacyjna
Siedziba PKL – Kościół św. Jadwigi przebudowany na kamienicę

Historia komendyEdytuj

1 listopada 1918 r. w Krakowie pułkownik Bolesław Roja z rozkazu Polskiej Komisji Likwidacyjnej objął Komendę Wojskową na obszarze Galicji od polnego zbrojmistrza Siegmunda von Benigni in Müldenberg[3].

2 listopada gen. Roja nakazał zorganizowanie:

4 listopada gen. Roja wyznaczył gen. Antoniego Madziarę na stanowisko komendanta miasta Krakowa i przydzielił mu do pomocy mjr. SG Juliana Stachiewicza[5].

6 listopada gen. bryg. Bolesław Roja, rozkazał „w celu uproszczenia demobilizacji” zespolić istniejące w okręgach uzupełniających komendy uzupełniające c. i k. Armii (niem. Ergänzungsbezirks Kommando), komendy uzupełniające Obrony Krajowej (niem. Landwehr Ergänzungsbezirks Kommando) i komendy obwodowe pospolitego ruszenia (niem. Landstrum Ergänzungsbezirks Kommando) w jedną komendę uzupełniającą. Najstarszy rangę oficer miał objąć dowództwo nad komendami uzupełniającymi w Krakowie, Tarnowie, Rzeszowie, Sanoku, Jarosławiu, Wadowicach, Nowym Sączu i Cieszynie[6].

PKW w Krakowie obejmowała swoją właściwością tylko te powiaty Galicji Zachodniej i Śląska, które dotychczas podlegały c. i k. Komendzie Wojskowej w Krakowie. Powiaty położone na wschodzie podlegały Komendzie Wojskowej w Przemyślu. 6 listopada 1918 roku gen. Roja nakazał utworzenie komend powiatowych podległych PKW w Krakowie i zatwierdził oficerów na stanowiskach komendantów powiatowych:

  • Komenda Powiatowa w Białej,
  • Komenda Powiatowa w Bochni – kpt. 20 pp Jerzy Dobrodzicki,
  • Komenda Powiatowa w Oświęciumiu – kpt. Cezary Wojciech Haller,
  • Komenda Powiatowa w Chrzanowie – kpt. Witold Kaden,
  • Komenda Powiatowa w Żywcu – kpt. dr August Kwieciński,
  • Komenda Powiatowa w Myślenicach,
  • Komenda Powiatowa w Wadowicach – płk Józef Lederer (od 12 XI 1918 – mjr Adam Śmiałowski[7]),
  • Komenda Powiatowa w Wieliczce – kpt. dr Szczepański (od 12 XI 1918 – por. Mieczysław Obertyński[7]),
  • Komenda Powiatowa w Brzesku,
  • Komenda Powiatowa w Tarnowie,
  • Komenda Powiatowa w Dąbrowie – ppłk 57 pp Henryk Krzcinko,
  • Komenda Powiatowa w Limanowej – kpt. Tadeusz Jakubowski[8],
  • Komenda Powiatowa w Nowym Targu – mjr Ottokar Brzoza-Brzezina,
  • Komenda Powiatowa w Nowym Sączu – mjr Trzciński,
  • Komenda Powiatowa w Grybowie – kpt. 45 pp Eugeniusz Miernik,
  • Komenda Powiatowa w Gorlicach – kpt. dr Władysław Muerk,
  • Komenda Powiatowa w Pilźnie – kpt. Witold Lewicki,
  • Komenda Powiatowa na Śląsk Cieszyński – gen. Franciszek Aleksandrowicz (od 13 XI 1918 – płk Franciszek Latinik)[6].

Powiaty administracyjne krakowski i podgórski tworzyły jeden wspólny powiat wojskowy, podporządkowany bezpośrednio PKW w Krakowie, natomiast polska część Śląska również tworzyła jeden wspólny powiat wojskowy. Komendanci powiatowi zostali zobowiązani do natychmiastowego organizowania stałych oddziałów wojskowych oraz wiejskich i miejskich straży bezpieczeństwa (milicji)[6].

Osobny artykuł: Republika Tarnobrzeska.

Później została powołana Komenda Powiatowa w Tarnobrzegu na czele z por. Tomaszem Dąbalem[7].

8 listopada mjr. Karolowi Hallerowi zostało powierzone zadanie organizacji i jednocześnie sprawowanie dowództwa nad Legią Oficerską, natomiast kpt. Antoniemu Stawarzowi „w uznaniu zasług organizacyjnych” powierzona komenda nad 8 Pułkiem Piechoty[9]. Tego samego dnia została zatwierdzona Polska Komenda Placu w Witkowicach, której podlegali wszyscy żołnierze i robotnicy zatrudnieni w fabrykach witkowickich. Na stanowisko komendanta placu został wyznaczony kpt. dr Antoni Haiman[9]. W Krakowie, w koszarach trębaczy (niem. Trompeterkaserne) przy ul. Grodzkiej 65 została zorganizowana Kadra telegraficzna, spełniająca rolę stacji zbornej dla wszystkich żołnierzy z formacji telegraficznych i telefonicznych. Kapitan 4 pp Mieczysław Więckowski został przydzielony do Komendy Miasta na stanowisko komendanta straży miejskich i wiejskich w powiatach krakowskim i podgórskim. Do pomocy w organizacji straży zostali mu przydzieleni: chor. Stanisław Krzysik i ppor. Kasper Kowicki. Urząd Poczty Polowej nr 180 (Urząd pocztowy nr 1, oddział dla wojska) przy ul. Potockiego w Krakowie został organem pocztowym Wojska Polskiego[9]. Kapitan intendent Ferdynand Zankl został mianowany komendantem byłych urządzeń etapowych w Krakowie z wyjątkiem magazynu prowiantowego twierdzy i jego filii w Podgórzu-Wiśle i Dąbiu Grzegórzkach[9][10].

12 listopada z powiatów wojskowych w Nowym Sączu, Limanowej, Nowym Targu oraz Spiszem i Orawą został utworzony Podhalański Okręg Wojskowy z siedzibą w Nowym Targu. Na stanowisko komendanta okręgu został wyznaczony ppłk Andrzej Galica. Z powiatów wojskowych Rudnik, Łańcut, Przeworsk, Jarosław, Przemyśl, Dobromil i Lisko został utworzony Przemyski Okręg Wojskowy z siedzibą w Przemyślu. Komendantem okręgu został mianowany ppłk Michał Tokarzewski-Karaszewicz. Przy PKW w Krakowie zostało otwarte Wojskowe Biuro Pośrednictwa Pracy, ul. Stradomska nr 17[7].

Tego samego dnia:

  • komendę nad 8 Pułkiem Piechoty objął ppłk Bolesław Kraupa, a kpt. Antoni Stawarz dowództwo batalionu w tymże pułku,
  • mjr Julian Sas-Kulczycki objął Komendę Główną Straży Bezpieczeństwa dla Galicji i Śląska z siedzibą przy ul. Stradomskiej 15,
  • kpt. Władysław Nawrocki został mianowany komendantem Flotylli Wiślanej w Krakowie,
  • kpt. Antoni Lisowski, komendantem oddziału karabinów maszynowych,
  • por. Kazimierz Gaberle, komendantem „stacji telegrafu bez drutu” w Dębnikach[7].

13 listopada generał Roja podjął kolejne decyzje personalne:

  • zwolnił płk. Bruecknera ze stanowiska komendanta powiatowego w Rzeszowie i przeniósł w stan spoczynku,
  • wyznaczył kpt. Mieczysława Medweckiego na stanowisko komendanta wojskowego powiatu w Rzeszowie,
  • ppłk Roman Żaba został zatwierdzony na stanowisku komendanta 2 Pułku Ułanów,
  • kpt. Antoni Kurka został zatwierdzony na stanowisku komendanta powiatowego w Sanoku[11].

20 listopada generał Roja przekazał dowodzenie generałowi Emilowi Gołogórskiemu[12].

27 listopada Polska Komenda Wojskowa w Krakowie została przemianowana na Dowództwo Generalnego Okręgu w Krakowie[13].

Obsada personalna PKWEdytuj

 
Bolesław Roja
  • komendant – brygadier / gen. bryg. Bolesław Roja
  • dowódca artylerii – gen. Paweł Cyrus-Sobolewski (od 12 XI 1918[7])
  • kierownik Oddziału II Personalnego – płk Ambross (do 12 XI 1918[9][7])
  • kierownik Oddziału III – płk Adolf Rudner (od 12 XI 1918 kierował równocześnie Oddziałem II[7])
  • szef sanitarny – gen. lek. dr Tadeusz Zapałowicz[4]
  • referent telegraficzny – kpt. Tadeusz Jawor (od 8 XI 1918[9])
  • referat asystencji – por. ułanów Izydor Modrycki[5]
  • referent uzbrojenia
  • referent ds. koni i trenów w Oddziale V – rtm. Aleksander Ripper[6]
  • kierownik Oddziału Prasowego i Propagandy – por. Adam Dobrodzicki[6]
  • Intendentura ul. Gertrudy 12[9]
  • kierownik referatu zaopatrzenia wojska w mięso – ppor. Teobald König[10]
  • kierownik rzeźni wojskowej – por. lek. wet. Eugeniusz Kluczyński[9][10]
  • kierownik referatu węglowego – por. Tadeusz Szantroch[5]
  • komendant kolumny samochodowej – por. Piotrowski
  • administrator gmachu PKW – ppłk Bastgen[7]

PrzypisyEdytuj

  1. Obejmowanie władzy. Zarządzenia wojskowe. „Czas”. 488, s. 2, 1918-11-02. Kraków. 
  2. Rozkaz PKW ↓, Nr 6 z 8 listopada 1918 roku. L. prez. 75 Rewersy roty przysięgi.
  3. Rozkaz PKW ↓, Nr 1 z 1 listopada 1918 roku.
  4. a b Rozkaz PKW ↓, Nr 3 z 2 listopada 1918 roku.
  5. a b c Rozkaz PKW ↓, Nr 4 z 4 listopada 1918 roku.
  6. a b c d e f Rozkaz PKW ↓, Nr 5 z 6 listopada 1918 roku.
  7. a b c d e f g h i Rozkaz PKW ↓, Nr 8 z 12 listopada 1918 roku.
  8. Rozkaz PKW ↓, Nr 6 z 8 listopada 1918 roku, kpt. Jakubowski otrzymał, jako zadanie dodatkowe przejęcie rafinerii w Limanowej.
  9. a b c d e f g h Rozkaz PKW ↓, Nr 6 z 8 listopada 1918 roku.
  10. a b c Rozkaz PKW ↓, Nr 9 z 13 listopada 1918 roku, sprostowanie.
  11. Rozkaz PKW ↓, Nr 9 z 13 listopada 1918 roku.
  12. Rozkaz PKW ↓, Nr 12 z 20 listopada 1918 roku.
  13. Rozkaz PKW ↓, Nr 14 z 27 listopada 1918 roku.

BibliografiaEdytuj