Polski Kontyngent Wojskowy w Iraku

Kontyngent Sił Zbrojnych RP wydzielony do działań w Iraku
Ten artykuł dotyczy polskiego kontyngentu wojskowego stacjonującego w Iraku w latach 2003-2011. Zobacz też: polski kontyngent wojskowy stacjonujący w Iraku od 2016 roku.

Polski Kontyngent Wojskowy w Iraku (PKW Irak) – wydzielony komponent Sił Zbrojnych RP, przeznaczony do udziału w działaniach wojennych (2003), stabilizacji (2003–2008), szkoleniu sił bezpieczeństwa (2005–2011) i zabezpieczenia logistycznego sił sojuszniczych (2011) w Iraku. Drugi co do wielkości kontyngent wojskowy w operacji pokojowej lub stabilizacyjnej wystawiony przez Wojsko Polskie w całej jego historii (w szczytowym okresie ok. 2500 żołnierzy).

Polski Kontyngent Wojskowy w Misji Szkoleniowej Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego w Republice Iraku
Multinational Division Central-South (2003–2008)
Military Advisory Liaison Team (2008–2011)
Stany Zjednoczone operacja Iraqi Freedom (2003–2008)
 NATO NTM-I (2005–2011)
Ilustracja
Irak
Historia
Państwa wystawiające  Polska
Państwa mandatowe  Irak
tylko w 2003:
 Arabia Saudyjska
 Bahrajn
 Jordania
 Katar
 Kuwejt
Decyzja o użyciu 17 marca 2003 (M.P. z 2003 r. nr 14, poz. 200)
Rozpoczęcie misji 19 marca 2003
Zakończenie misji 31 grudnia 2011
Liczba zmian 10 (OIF)
8 (NTM-I)
Dowódcy
Pierwszej zmiany gen. dyw. Andrzej Tyszkiewicz
Ostatniej zmiany ppłk Grzegorz Kokosiński
Konflikt zbrojny
II wojna w Zatoce Perskiej, stabilizacja Iraku
Organizacja
Typ operacyjny (2003–2008), szkoleniowy (2008–2011), logistyczny (2011)
Podporządkowanie Stany Zjednoczone CENTCOM (2003)
Stany Zjednoczone CJTF-7 (2003–2004)
Stany Zjednoczone MNC-I (2004–2008)
NATO NTM-I (2008–2011)
Skład Struktura organizacyjna Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Iraku
Liczebność ok. 200 żołnierzy (2003)
ok. 2500 żołnierzy (2003–2005)
ok. 1400-1700 żołnierzy (2005–2006)
ok. 900 żołnierzy (2006–2008)
ok. 10-20 żołnierzy (2008–211)
Dyslokacja Babilon (2003–2005), Al-Kadisijja (2004–2008), Bagdad, Karbala (2003–2005), Wasit (2003–2008)

W latach 2003–2008 dowództwo polskiego kontyngentu było jednocześnie dowództwem Multi-National Division Central-South – MND C-S (Wielonarodowej Dywizji Centrum-Południe – WDC-P) i początkowo podlegały mu siły z 22 innych państw. Po 2008 w Iraku pozostało kilkunastu polskich oficerów, tworzących do 2011 Military Advisory Liaison Team – MALT (Wojskowy Zespół Doradczo-Łącznikowy).

PKW Irak na przestrzeni lat nosił następujące oficjalne nazwy:

  • 2003: Polski Kontyngent Wojskowy w składzie Wielonarodowych Połączonych Sił Operacyjnych koalicji międzynarodowej w Królestwie Arabii Saudyjskiej, Królestwie Bahrajnu, Jordańskim Królestwie Haszymidzkim, Państwie Kataru, Państwie Kuwejtu i Republice Iraku oraz w Zatoce Perskiej, na Morzu Czerwonym i Oceanie Indyjskim,
  • 2003–2008: Polski Kontyngent Wojskowy w składzie Międzynarodowych Sił Stabilizacyjnych w Republice Iraku,
  • 2008–2009: Polski Kontyngent Wojskowy w Misji Szkoleniowej Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego w Republice Iraku.

HistoriaEdytuj

„Iraqi Freedom”: inwazjaEdytuj

Historia polskiego zaangażowania w działania wojskowe w Iraku w latach 2003-2011 związana jest z Polskim Kontyngentem Wojskowym w Afganistanie w ramach operacji Enduring Freedom, zakresem działania obejmującym państwa Azji Centralnej (Afganistan, Kirgistan, Tadżykistan i Uzbekistan) i Ocean Indyjski z Morzem Arabskim, który to zakres na podstawie zmiany postanowienia Prezydenta RP z 29 stycznia 2002[1] został poszerzony o państwa Zatoki Perskiej (Bahrajn i Kuwejt). Umożliwiło to wysłanie polskich żołnierzy w ten rejon Bliskiego Wschodu: 19 kwietnia z lotniska w Mińsku Mazowieckim do Camp Doha w Kuwejcie wyleciało 24 komandosów z JW nr 2305 (GROM), powiększając w ten sposób siły międzynarodowe w tym kraju[2]. Ich działania polegały na: ochronie szlaków komunikacyjnych, kontroli podejrzanych statków wodnych, zapobieganiu przemytowi m.in. broni.

10 lipca 2002 z portu w Świnoujściu wypłynął okręt wsparcia logistycznego ORP Kontradmirał Xawery Czernicki (53 marynarzy - w tym 6 zaokrętowanych komandosów Formozy - pod dowództwem kpt. mar. Grzegorza Okuljara, a podczas następnej zmiany kmdr. ppor. Jacka Rogalskiego). Po wpłynięciu na rejon operacji - Ocean Indyjski, rozpoczął wykonywanie zadań obejmujących: zaopatrywanie innych okrętów koalicji i polskiego kontyngentu, wspieranie operacji abordażowych na podejrzane jednostki, patrolowanie wód Zatoki Perskiej, udzielaniu pomocy statkom, utrzymywanie w gotowości zespołu płetwonurków.

Zarówno komandosi, jak i ORP kadm. X. Czernicki formalnie (narodowo) podlegali dowództwu polskiego kontyngentu w Afganistanie, faktycznie (operacyjnie) byli jednak od niego niezależni i znajdowali się pod rozkazami odpowiednio Dowództwa Sił Specjalnych Centralnego Dowództwa USA (SOCCENT) i V Floty USA.

20 marca 2003 wojska Stanów Zjednoczonych i sojuszników z tzw. koalicji chętnych rozpoczęły zbrojną inwazję na Irak. W związku z przygotowaniami do inwazji już wcześniej, bo 17 marca Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski zdecydował o przekształceniu zgrupowania działającego w Zatoce Perskiej w samodzielny polski kontyngent wojskowy[3], lecz ze względu na oddalenie geograficzne i brak jednego dowództwa faktycznie działały tam 3 niezależne kontyngenty, liczące łącznie 183 żołnierzy[4]. Był to precedens, gdyż po raz pierwszy od zakończenia II wojny światowej polscy żołnierze brali udział w działaniach wojennych wymierzonych w obce państwo, w dodatku bez formalnego wypowiedzenia wojny.

 
Komandosi GROM w Umm Kasr

Przed rozpoczęciem działań zbrojnych zgrupowanie komandosów z GROM-u (PKW Kuwejt) pod dowództwem ppłk. Andrzeja Kruczyńskiego zwiększono o 32 żołnierzy. Wydzielona została grupa do współpracy z m.in. US Naval Special Warfare Squadron w Task Force 20 (Siła Zadaniowa 20). Działania rozpoczęto w nocy z 20 na 21 marca zajmując dwiema sekcjami (wspólnie z Amerykanami z drużyn SEAL) 3 terminale naftowe w okolicach portu Al-Fau. Następnie wraz z Brytyjczykami 25 marca ostatecznie zajęto port Umm Kasr, biorąc przy tym jeńców. Oprócz tego stale (nawet 12 godzinnymi dyżurami) polscy żołnierze patrolowali strefę przybrzeżną zapobiegając przemytowi broni. W kwietniu ponownie z żołnierzami SEAL Polacy zajęli tamę Mukarajin na rzece Dijala (odległą o 100 km od Bagdadu). Za swoją służbę Polacy otrzymali wiele pozytywnych opinii ze strony przełożonych.

Na teatr działań wojennych skierowany został także dodatkowy pododdział: 21 marca z 33 Bazy Lotniczej w Powidzu wyleciała pierwsza, kilkudziesięcioosobowa grupa żołnierzy wojsk chemicznych i logistycznych z 4 Pułku Chemicznego, reszta wojsk dołączyła do 30 marca. Wzmocniony pluton likwidacji skażeń (PKW Jordania) pod dowództwem ppłk. Romana Witkowskiego liczył 36 chemików wojskowych i 38 logistyków (wyposażonych był w m.in. wozy rozpoznania skażeń chemicznych i promieniotwórczych BRDM-2RS) został zakwaterowany w Jordanii, przy amerykańskiej 300 Kompanii Chemicznej. Jego głównym zadaniem miało być przeciwdziałanie w przypadku użycia przez władze Iraku broni chemicznej.

W czasie wojny ORP kadm X. Czernicki (PKW Bahrajn) nadal wspierał logistycznie aliantów, kontynuując patrolowanie wód Zatoki Perskiej. W trakcie całej misji przeprowadził 36 patroli i wykonał 4 akcje ratownicze, ratując lub pomagając 19 marynarzom irackim lub irańskim. 2 sierpnia 2003 opuścił bazę operacyjną Mina Salman w Bahrajnie i rozpoczął rejs powrotny do kraju, zakończony 10 września w Świnoujściu.

Oprócz tych sił w rejon konfliktu miał zostać wysłany PKW Turcja (pluton likwidacji skażeń z 4 Pułku Chemicznego, pododdziały: logistyczny z 10 Opolskiej Brygady Logistycznej i ochrony z 1 Pułku Specjalnego Komandosów), pełniący służbę w ramach natowskiej operacji Display Deterrence (obrony Turcji na wypadek ataku chemicznego z Iraku), lecz na skutek jej odwołania gotowy kontyngent pozostał w RP.

W porównaniu z siłami amerykańskimi i brytyjskimi polski kontyngent w Operacji Iraqi Freedom był znikomy: zaledwie prawie 200 żołnierzy i pracowników. SZ RP tą operacją rozpoczęły naukę prowadzenia działań w warunkach rzeczywistego konfliktu.

„Iraqi Freedom”: stabilizacjaEdytuj

W kwietniu 2003, po zdobyciu Bagdadu i rozbiciu niemalże całości irackich sił zbrojnych, Amerykanie rozpoczęli tworzenie władz okupacyjnych i podzielili Irak na cztery sektory stabilizacyjne:

  • Sektor Północny (proponowano Australii, objęły Stany Zjednoczone),
  • Sektor Centralno-Północny (objęły Stany Zjednoczone),
  • Sektor Centralno-Południowy (wielonarodowy, proponowano Danii, objęła Polska),
  • Sektor Południowy (wielonarodowy, objęła Wielka Brytania).

Po odmowie rządu duńskiego, objęcie kontroli nad strefą środkowo-południową zaproponowano Polsce. Rząd Leszka Millera wyraził zgodę, licząc w ten sposób m.in. na intratne kontrakty na odbudowę Iraku, czy umocnienie pozycji na arenie międzynarodowej. Ponadto polska misja miała status stabilizacyjnej (w odróżnieniu od dotychczasowych pokojowych) i zgodnie z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1483 z 22 maja 2003 nie miała ona charakteru okupacyjnego (status mocarstw okupacyjnych przyznano tylko Stanom Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii)[5].

Kontyngent wojskowy, wówczas największy w historii polskich misji pokojowych, bo liczący ok. 2500 żołnierzy, formowano na bazie 12 DZ[6] (dowództwo i jednostki dywizyjne) i 12 BZ (brygadowa grupa bojowa) od kwietnia (kiedy to powołano Grupę Organizacyjno-Przygotowawczą) do czerwca. Przemieszczenie w rejon operacji rozpoczął na początku czerwca, w następujących fazach:

  • 5–12 czerwca – grupa inicjatywna
  • 2–8 lipca – grupa przygotowawcza
  • 5–22 sierpnia – siły główne.

W trakcie przegrupowania w skład PKW Irak zostały włączone PKW Kuwejt (zespół GROM) i PKW Jordania (pluton likwidacji skażeń).

 
Polski żołnierz w Iraku

W związku z faktem, że polskie siły zbrojne nie były w stanie samodzielne objąć kontrolę nad Wielonarodową Dywizją Centrum-Południe (WDC-P, MND C-S), wsparły je wojska z 22 (od grudnia 2003 23) innych państw. Były to: Bułgaria, Dania, Dominikana, Filipiny, Gruzja (od grudnia), Hiszpania, Holandia, Honduras, Kazachstan, Korea Południowa, Litwa, Łotwa, Mongolia, Nikaragua, Norwegia, Rumunia, Salwador, Słowacja, Tajlandia, Stany Zjednoczone, Ukraina, Węgry, a w ramach pomocy NATO: Wielka Brytania i Włochy. Dywizja liczyła wówczas ok. 8500 żołnierzy – 2500 z Polski, 6000 z państw sojuszniczych – był to pierwszy przypadek, gdy jednostki Sił Zbrojnych RP dowodziły taką ilością żołnierzy z innych państw. 3 września 2003 przejęła odpowiedzialność za ochronę pięciu prowincji (Babilon, Wasit, An-Nadżaf, Al-Kadisijja i Karbala), zajmujących obszar 64 058 km² i zamieszkałych przez ok. 3,6 mln Irakijczyków. W ramach niej PKW miał nadzorować proces przywracania porządku i bezpieczeństwa oraz odbudowę i zabezpieczenie infrastruktury, ochraniać ważne punkty cywilne i wojskowe, patrolować wyznaczone strefy, pomóc w szkoleniu Irackich Sił Bezpieczeństwa oraz w wykryciu i zniszczeniu broni masowego rażenia (której istnienia ostatecznie nie udowodniono) oraz arsenałów innego typu (jesienią 2003 polscy żołnierze odnaleźli skład rakiet Roland, który błędnie zinterpretowano jako dostarczone w trakcie obowiązywania embarga) i podejmować akcje zbrojne tylko w samoobronie (mandat polskiego kontyngentu, mimo iż nie był ofensywny, i tak był o wiele mniej restrykcyjny niż innych podległych sił koalicyjnych, co w późniejszym czasie często powodowało trudności w wykonywaniu zadań).

Wielonarodowa Dywizja podlegała Połączonym Siłom Zadaniowym 7 (Combined Joint Task Force 7, CJTF-7), a od 15 maja 2004 Wielonarodowemu Korpusowi w Iraku (Multinational Corps – Iraq, MNC-I) w składzie Wielonarodowych Sił w Iraku (Multinational Force – Iraq, MNF-I).

Początkowo strefa MND C-S była względnie spokojna, zaś wszelkie niepokoje udawało się uspokajać mediacjami lub demonstracją siły (np. październikowe zamieszki w Karbali, zakończone po przybyciu amerykańskiej brygadowej grupy bojowej), jednak pod koniec roku wojska koalicji, w tym Polaków, coraz częściej stawały się celem ataków ugrupowań rebelianckich, w tym największego, przeprowadzonego 27 grudnia w Karbali (zginęło 5 żołnierzy, rannych zostało 37, w tym 2 z PKW). Wynikiem zamachów było przerwanie działań CIMIC-u i GST (grup wsparcia rządu). Rozpoczętej w lutym 2004 II zmianie przyszło działać w o wiele gorszych warunkach. Polskie patrole były intensywniej atakowane przez tzw. IED-y (fugasy), czyli zdalnie odpalane miny-pułapki lub zamachowców-samobójców. Zamach w Madrycie i wybory parlamentarne w Hiszpanii spowodowały objęcie władzy przez socjalistów, którzy zdecydowali o zakończeniu misji irackiej do kwietnia 2004. Na ten sam krok zdecydowały się rządy Dominikany, Hondurasu i Nikaragui, co spowodowało rozwiązanie 3 Brygadowej Grupy Bojowej i przejęcie kontroli nad podległymi jej prowincjami (An-Nadzaf i Al-Kadisijja) przez amerykański 2 Pułk Kawalerii Pancernej.

Operacje specjalne na rzecz PKW Irak prowadziła kompania specjalna Samodzielnej Grupy Powietrzno-Szturmowej, wydzielona z 1 Pułku Specjalnego Komandosów. Żołnierze pułku często prowadzili działania z 5th Special Forces Group. Działania wywiadu pola walki prowadzili żołnierze Zarządu Wywiadu Wojskowych Służb Informacyjnych, wchodzący w skład Narodowej Komórki Wywiadu. W wyniku działania komandosów 1 psk przy wsparciu żołnierzy ZW WSI schwytano wielu bojowników podkładających improwizowane urządzenia wybuchowe i stanowiących zagrożenie dla bezpieczeństwa w rejonie odpowiedzialności PKW Irak.

 
Patrol z Camp Alfa

Jednak największym wyzwaniem dla PKW i całej WDC-P było rozpoczęte 4 kwietnia powstanie Armii Mahdiego Muktady as-Sadra (pierwsze zamieszki miały miejsce dzień wcześniej). Tego dnia polskie plutony sił szybkiego reagowania (QRF) zostały odcięte w Karbali, Al-Hilli oraz Nadżafie i przez kilka dni były oblegane przez sadrystów oraz bojowników Al-Ka’idy i czeczeńskich. Najbardziej krwawe walki toczyły się o karbalski ratusz, podczas których zginęło ok. 200 rebeliantów i ani jeden Polak. W tym czasie polskie i koalicyjne bazy (znajdujące się na obrzeżach miast) były silnie ostrzeliwane, a patrole intensywniej atakowane bronią ręczną lub wysadzane przez miny-pułapki, co wymuszało regularne oczyszczanie dróg transportowych. W ciągu miesiąca dochodziło do średnio 70 kontaktów bojowych, mimo prowadzonych rozmów o zawieszeniu broni, na czas których kontrolowane przez Armię Mahdiego miasta w sektorze WNDC-P (Ad-Diwanijję, Karbalę i An-Nadżaf, Al-Kut Amerykanie odbili 16 kwietnia) zostały otoczone przez siły koalicji (głównie 1 Dywizja Pancerna (USA), wspierana przez Polaków). 5 maja, po fiasku rozmów, rozpoczęła się zasadnicza część operacji Żelazny Miecz – oddziały amerykańskie, wspierane przez żołnierzy z Polski i Bułgarii, wkroczyły do zajmowanych przez sadrystów miast. Rozpoczęły się trwające 19 dni walki uliczne, prowadzone przede wszystkim przez Amerykanów, w wyniku których Armia Mahdiego wycofała się z Karbali, An-Nadżafu i Ad-Diwanijji, która wraz z całą prowincją Kadisijją została przekazana PKW.

Wydarzenia z wiosny 2004 pokazały główne słabości polskiego kontyngentu: słabe wyposażenie, niedostosowane do warunków wojennych (m.in. słabe opancerzenie Honkerów, mała ilość amunicji przypadającego na jednego żołnierza), mandat zezwalający tylko na obronę (jednak z kontyngentów Wielonarodowej Dywizji to prawie całość walk toczyli Polacy, gdyż reszta nie opuszczała baz – z wyjątkiem Bułgarów), lecz nie zawiedli żołnierze – profesjonalni i bardzo dobrze wyszkoleni. Problemy widoczne były także podczas rozpoczętej w lipcu III zmiany, jednak wciąż nie były one rozwiązane – z wyjątkiem przysłania śmigłowców szturmowych Mi-24. Ponadto ubyły trzy koalicyjne kontyngenty – filipiński, tajlandzki oraz węgierski (łącznie Dywizja liczyła już tylko 6500 żołnierzy) i ich zadania musiały przejąć inne wojska, a ataki na bazy wojskowe i patrole były coraz bardziej krwawe – pod tym względem III zmiana dorównywała trudnością II, bo zginęło 7 i zostało rannych ok. 30 żołnierzy. W sierpniu ponownie rozgorzały walki z Armią Mahdiego, w których PKW nie brał udziału, ponownie przekazując Amerykanom Kadisijję. Po zakończeniu walk, 1 grudnia wróciła pod kontrolę MND C-S[7], która 27 grudnia oficjalnie wycofała się z Karbali (gdzie do lipca 2005 został tylko polski szpital polowy)[8] i przeniosła siedzibę dowództwa z Camp Alfa w ruinach Babilonu do Camp Echo w Ad-Diwanijji.

 
Polski zespół doradczo-łącznikowy

Rozpoczęta 1 lutego 2005 IV zmiana działała na innych zasadach i przy mocno zmienionych okolicznościach – wybory parlamentarne w Iraku w styczniu 2005 roku spowodowały wzmożenie ataków rebelianckich (z wyjątkiem sadrystów, których część włączyła się w przemiany polityczne), omijających jednak siły koalicyjne – największe incydenty przeciwko PKW miały miejsce w północnej części prowincji Babilon. Innym powodem zmniejszenia intensywności działań przeciwko polskiemu kontyngentowi była jego znaczna redukcja – do 1700 żołnierzy + 700 w ramach odwodu strategicznego w Polsce – oraz zmiana zadań ze stabilizacyjnych na stabilizacyjno-szkoleniowe. Działająca od 26 lipca 2006 V zmiana, szkoleniowo-stabilizacyjna i mniejsza o 300 żołnierzy, ochraniała następne wybory parlamentarne. Czynnikiem różniącym te kontyngenty od poprzednich było rozbudowanie bazy szkoleniowej Irackich Sił Bezpieczeństwa z Regionalnym Centrum Szkolenia w Kut i wojskowymi zespołami doradczo-łącznikowymi na czele oraz redukcja działań operacyjnych i ich większa elastyczność (rajdy przeciwterrorystyczne, typu tych przeprowadzonych w maju w północnej części Wasitu czy czerwcowych w północnych dystryktach Babilonu, którym sprzyjało wyposażenie PKW w mogące prowadzić nocne działania śmigłowce Mi-24 w styczniu 2005), co znacznie podwyższyło stopień bezpieczeństwa w polskiej strefie (od maja 2005 mniejszą o ukraińską 3 Brygadową Grupę Bojową, zastąpioną przez 81 Grupę Bojową i od grudnia 2005 o batalion bułgarski – zadania wycofanych kontyngentów musiał przejąć PKW, który aby sprawnie tego dokonać musiał częściowo zmienić dyslokację i 5 stycznia 2006 przekazać Amerykanom prowincję Babilon), w której, jako pierwszej w całym kraju, 26 stycznia 2006 doszło do pełnego osiągnięcia zdolności operacyjnej przez iracką policję i wojsko (8 Dywizję Piechoty), które przejęły odpowiedzialność za polską strefę.


 
Patrol CIMIC

Kolejne zmiany PKW nie miały już statusu stabilizacyjnych i ich liczebność wynosiła tylko po 900 żołnierzy + 300-osobowy odwód strategiczny w Polsce – ich zadania polegały już głównie na doradztwie i doszkalaniu sił irackich, biorąc udział w akcjach bojowych tylko na ich wyraźną prośbę. Lecz w następnych miesiącach okazało się, że Irakijczycy nie są w stanie sami zapewnić bezpieczeństwa (jak podczas nierozstrzygniętej bitwy o Ad-Diwanijję w sierpniu 2006), co skutkowało m.in. nasileniem ataków rebelianckich (zwłaszcza ponownie rosnącej w siłę Armii Mahdiego) na patrole i bazy polskiego kontyngentu (np. podczas VI zmiany na bazy WDC-P spadło 160 rakiet) – sytuacja była najmniej spokojna od czasu wydarzeń z 2004, mimo że polska strefa i tak uchodziła za jedną z najbezpieczniejszych. W związku z tym wojska amerykańsko-irackie podejmowały szereg operacji w Kadisjjji i Wasicie, w których udział PKW był marginalny (tak jak np. wiosną 2007, podczas dowodzonej przez gen. dyw. Pawła Lamlę operacji Czarny Orzeł, gdy wydzielony oddział Grupy Manewrowej – praktycznie jedynej formacji polskiej prowadzącej działania ofensywne – wspomagał 3300 żołnierzy amerykańskich i irackich walczących w Ad-Diwanijji). W tym czasie, czyli przez VI, VII i VIII zmianę, Polacy prowadzili patrole, udzielali głównie pomocy humanitarnej, szkolili irackie bataliony oraz sporadycznie dokonywali aresztowań Irakijczyków podejrzanych o zamachy. Na faktyczną kontrolę Kadisijji i Wasitu przez Armię Mahdiego polskie kierownictwo zareagowało dopiero od rozpoczętej 25 lipca 2007 IX zmiany, która ponownie otrzymała zadania stabilizacyjne (polskiej ofensywie sprzyjało skoncentrowanie PKW w jednej prowincji – Kadisijji, gdyż do Al-Kut wkroczyła gruzińska 3 Brygada Piechoty, której podporządkowano stacjonujący tam batalion salwadorski – siły polskie, czyli ok. 200 żołnierzy (pozostał jedynie element zabezpieczenia śmigłowców), wycofały się do Ad-Diwanijji, oprócz tego rozwiązano dowództwo Brygadowej Grupy Bojowej, zwiększającym dzięki temu liczbę oddziałów operacyjnych). Skutecznie zwiększono liczbę patroli i działań typu cordon & search (zwłaszcza w trakcie prowadzonej jesienią operacji Lwi Skok, będącą odpowiedzią na opanowanie części miasta przez sadrystów), lecz na przeszkodzie stawały dwa czynniki: w 2008 wybuchło II powstanie Armii Mahdiego, które ponownie objęło także polską prowincję (główny ciężar walk ponieśli Irakijczycy i Amerykanie) i okolicę oraz rozpoczęto proces wycofania kontyngentu do Polski – inne kraje Wielonarodowej Dywizji, czyli Armenia, Bośnia i Hercegowina, Kazachstan, Łotwa, Mongolia, Rumunia, Stany Zjednoczone, Ukraina, wspierające Polaków ok. 300 żołnierzami, także rozpoczęły ewakuację swoich wojsk (oprócz USA).


Według pierwotnych szacunków, PKW miał służyć w Iraku przez maksymalnie rok. Wybuch walk wewnętrznych spowodował, że postanowienie o jego użyciu było dwukrotnie przedłużane, pierwszy raz o 6 miesięcy[9], drugi już o 12[10]. Następna, określona przez drugi rząd Marka Belki, przybliżona data wyjścia wojsk polskich z Iraku to dopiero koniec 2005 roku, a poprzedzić ją miała redukcja PKW przy IV zmianie (co udało się zrealizować) oraz ustabilizowanie sytuacji w strefie odpowiedzialności, czego nie osiągnięto. W związku z tym rząd Kazimierza Marcinkiewicza i następny rząd Jarosława Kaczyńskiego decydowały się na przedłużenie działalności PKW. Konkretna data wycofania polskich żołnierzy padła w listopadzie 2007, podczas exposé nowego premiera Donalda Tuska – był to koniec 2008 i na początku tegoż roku, wraz z nastaniem X zmiany PKW (w związku z tym najdłuższej, bo trwającej aż 8 miesięcy) rozpoczęto proces ostatecznego przekazywania kompetencji na rzecz irackich sił bezpieczeństwa oraz wycofywania ludzi i sprzętu. 16 lipca Wielonarodowa Dywizja przekazała irackiej 8 Dywizji odpowiedzialność za ostatnią kontrolowaną przez nią prowincję i od tamtej pory głównym zadaniem kontyngentów zagranicznych MND C-S stało się zabezpieczenie i przeprowadzenie ewakuacji. 11 lipca do Polski wróciła pierwsza grupa żołnierzy, 27 października ostatnia, zaś cały PKW oficjalnie zakończył działalność operacyjną 1 października (4 października przekazał Camp Echo Amerykanom).

NATO Training MissionEdytuj

 
NATO Training Mission – Iraq

W grudniu 2004 NATO rozpoczęło niewielką misję (NATO Training Mission – Iraq), mającą na celu szkolenie irackich sił bezpieczeństwa. Na przełomie stycznia i lutego 2005 do sił Paktu w Camp Al Rustamiyah pod Bagdadem dołączyły, skierowane na prośbę sekretarza generalnego NATO Jappa de Hoop Scheffera, wydzielone z Wielonarodowej Dywizji: pluton transportowy i zespół ochrony.

11 stycznia 2007 oddziały te zostały zastąpione przez ok. 15 osobową grupę oficerów z Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Lądowych, którzy, jako Zgrupowanie nr 2 PKW Irak, na okres 6 miesięcy przewodzili MALT-owi (Wojskowemu Zespołowi Doradczo-Łącznikowemu – Military Advisory Liaison Team) oraz doradzali Uczelni Połączonych Sztabów. Ich głównym zadaniem było szkolenie irackiego batalionu ochrony bazy (na terenie której znajduje się m.in. Iracka Akademia Wojskowa). Po ich wycofaniu Polskę w NTM-I reprezentował jeden oficer w kwaterze głównej.

W październiku 2008, w związku w wycofaniem polskich żołnierzy z operacji Iracka Wolność, 20 oficerów z NTMI stało się samodzielnym polskim kontyngentem. Równocześnie po raz drugi objęli kontrolę nad MALT-em. Pełnili ją do 22 sierpnia 2011, kiedy to Irackie Siły Bezpieczeństwa przejęły odpowiedzialność za szkolenie w Al Rustamijji i polscy instruktorzy wrócili do Polski. Ponownie pozostał jedynie oficer w sztabie NTM-I, do którego w listopadzie dołączyło 10 kolejnych, reaktywując tym samym kontyngent. Jego główne zadanie polegało na wspieraniu zabezpieczenia logistycznego misji[11], która została zakończona do 31 grudnia 2011. Był to tym samym koniec polskiego zaangażowania wojskowego w Iraku do roku 2016, kiedy w ramach międzynarodowej koalicji do walki z Państwem Islamskim zostały wysłane dwa kontyngenty: PKW OIR Irak i PKW OIR Kuwejt.

Struktura organizacyjnaEdytuj

Czas trwania, dowódcy, jednostka wystawiająca oraz liczebność poszczególnych zmian:

Zmiana Początek Koniec Dowódca Wystawiająca Liczebność Typ
  Enduring Freedom (OEF)   (formalnie część PKW Afganistan)
PKW Kuwejt 19.04.2002 19.03.2003 GROM 24
PKW Bahrajn 10.07.2002 15.01.2003 kpt. mar. Grzegorz Okuljar ORP Kontradmirał Xawery Czernicki 53
15.01.2003 19.03.2003 kmdr ppor. Jacek Rogalski
  Iraqi Freedom (OIF)  
PKW Bahrajn 19.03.2003 10.09.2003 kmdr ppor. Jacek Rogalski ORP Kontradmirał Xawery Czernicki 53
PKW Kuwejt 19.03.2003 04.09.2003 ppłk Andrzej Kruczyński GROM 56
PKW Jordania 21.03.2003 04.09.2003 ppłk Roman Witkowski 4 pchem 74
I 03.09.2003 13.02.2004 gen. dyw. Andrzej Tyszkiewicz 12 DZ ok. 2500 stabilizacyjna
II 13.02.2004 18.07.2004 gen. dyw. Mieczysław Bieniek 11 DKPanc
III 18.07.2004 01.02.2005 gen. dyw. Andrzej Ekiert 16 DZ ok. 2400
IV 01.02.2005 26.07.2005 gen. dyw. Waldemar Skrzypczak 11 DKPanc ok. 1700 stabilizacyjno-szkoleniowa
V 26.07.2005 06.02.2006 gen. dyw. Piotr Czerwiński 1 DZ ok. 1400 szkoleniowo-stabilizacyjna
VI 06.02.2006 18.07.2006 gen. dyw. Edward Gruszka 12 DZ ok. 900 szkoleniowo-doradcza
VII 18.07.2006 24.01.2007 gen. dyw. Bronisław Kwiatkowski 16 DZ doradczo-szkoleniowa
VIII 24.01.2007 25.07.2007 gen. dyw. Paweł Lamla 11 DKPanc
IX 25.07.2007 30.01.2008 gen. dyw. Tadeusz Buk 1 DZ
X 30.01.2008 01.10.2008 gen. dyw. Andrzej Malinowski 12 DZ
  NTM-I  
I 01.10.2008 21.01.2009 mjr Paweł Maciejewski WSOWL 20 szkoleniowa
II 21.01.2009 07.07.2009 mjr Bartosz Siemiątkowski 16 DZ
III 07.07.2009 23.12.2009 mjr Piotr Gadomski CSNPSP
IV 23.12.2009 15.06.2010 mjr Marcin Bober 15
V 15.06.2010 29.12.2010 mjr Arkadiusz Radziński
VI 29.12.2010 21.05.2011 mjr Tomasz Kaszuba
VII 21.05.2011 22.08.2011 mjr Marcin Komarowski
VIII 11.2011 19.12.2011 ppłk Dariusz Kokosiński 10 logistyczna

ŻołnierzeEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Żołnierze Polskiego Kontyngentu Wojskowego w Iraku.

StratyEdytuj

W latach 2003–2008 w Iraku zginęło 28 Polaków (22 żołnierzy, 1 funkcjonariusz BOR-u, 3 pracowników firm wojskowych (2 z Blackwater i 1 z Aegis) i 2 dziennikarzy TVP), rannych zostało ok. 150 – dokładne dane nie są znane opinii publicznej.

Lista polskich żołnierzy poległych w Iraku:

Lp. Data Miejsce Przyczyna Ofiara Jednostka Przypis
1 06.11.2003 Karbala kontakt ogniowy mjr Hieronim Kupczyk 12 BZ [12]
2 22.12.2003 Karbala przypadkowy postrzał st. szer. Gerard Wasielewski [13]
3 08.05.2004 Karbala wypadek drogowy st. chor. Marek Krajewski WSzW w Lublinie [14]
4 08.05.2004 Babilon wybuch miny-pułapki kpt. Sławomir Stróżak 18 bdsz [14]
5 08.06.2004 Wasit przypadkowy wybuch plut. Tomasz Krygiel 12 BZ [15][16][17]
6 kpr. Andrzej Zielke 16 brem
7 29.07.2004 Al-Hilla wybuch miny-pułapki st. kpr. Marcin Rutkowski 1 BA [18]
8 19.08.2004 Al-Hilla wypadek drogowy st. szer. Grzegorz Rusinek 18 bdsz [19]
9 szer. Sylwester Kutrzyk
10 21.08.2004 Al-Hilla kontakt ogniowy st. szer. Krystian Andrzejczak 16 brem [20]
11 12.09.2004 Al-Hilla wybuch miny-pułapki
kontakt ogniowy
ppor. Piotr Mazurek 15 bsap [21]
12 ppor. Daniel Różyński 6 BDSz
13 st. szer. Grzegorz Nosek
14 15.12.2004 Karbala wypadek śmigłowca kpt. Jacek Kostecki 2 SzOP [22]
15 chor. Paweł Jelonek 25 BKPow
16 mł. chor. Karol Szlązak
17 25.02.2005 Ad-Diwanijja wypadek drogowy szt. szer. Roman Góralczyk [23]
18 11.11.2006 Al-Hilla wybuch miny-pułapki sierż. Tomasz Murkowski 13 pplot [24]
19 07.02.2007 Ad-Diwanijja wybuch miny-pułapki st. szer. Piotr Nita 25 BKPow [25]
20 20.04.2007 Ad-Diwanijja wybuch miny-pułapki st. szer. Tomasz Jura [26]
21 17.07.2007 Ad-Diwanijja atak serca mjr Jarosław Posadzy [27]
22 02.11.2007 Ad-Diwanijja wybuch miny-pułapki plut. Andrzej Filipek 3 BZ [28]

Odznaczenia za udział w kontyngencieEdytuj

Kontyngent w kulturze masowejEdytuj

Wydarzenia z wiosny 2004 – w tym i obrona ratusza w Karbali i udział w nich polskiego kontyngentu są kanwą powieści Marcina Gawędy Rebelia z 2011. Ponadto żołnierze PKW pojawili się również w prologu innej książki tego autora – Kaukaskim epicentrum z 2010 oraz powieści Najemnik Jacka Czernka.

W 2009 wydana została płyta Przemysława Bogusza 19.30, na której znalazła się piosenka Irak, przedstawiająca rutynowy patrol PKW i uczucia biorących w nim udział żołnierzy.

Karbala – polski film wojenny z 2015 roku w reżyserii Krzysztofa Łukaszewicza, przedstawiający autentyczne wydarzenia z szyickiej rebelii w Iraku w 2004 roku. Premiera filmu odbyła się 11 września 2015 roku.

PrzypisyEdytuj

  1. M.P. z 2002 r. nr 5, poz. 93
  2. GROM i formoza już w Kuwejcie. Rzeczpospolita. [dostęp 27 czerwca 2010].
  3. M.P. z 2003 r. nr 14, poz. 200
  4. Polacy jadą na wojnę. RMF. [dostęp 17 maja 2010].
  5. United Nations Security Council Resolution 1483, Nowy Jork , 22 maja 2003.
  6. Grzegorz Jasiński (red.): Kronika Wojska Polskiego; Polski Kontyngent Wojskowy w Iraku 2003–2008. s. 43.
  7. Przejęcie prowincji Al Qadisiyah (pol.). [dostęp 15.01.2011].
  8. Zakończenie pobytu polskich żołnierzy w Camp Lima w Karbali (pol.). [dostęp 15.01.2011].
  9. M.P. z 2004 r. nr 28, poz. 476
  10. M.P. z 2004 r. nr 56, poz. 927
  11. Pożegnanie VIII Zmiany Misji Szkoleniowej w Iraku (pol.). [dostęp 4.12.2011].
  12. Polski oficer zginął w Iraku (pol.). [dostęp 22.08.2010].
  13. Opłatek od prezydenta (pol.). [dostęp 22.08.2010].
  14. a b Czarny weekend dla Polaków (pol.).
  15. Śmierć i ocalenie w Iraku (pol.).
  16. Krew warta Buzdygana (pol.). [dostęp 25.03.2011].
  17. Powrót do munduru (pol.). [dostęp 25.03.2011].
  18. Polacy wpadli w zasadzkę (pol.). [dostęp 22.08.2010].
  19. Śmierć na ulicach Al-Hilli (pol.). [dostęp 22.08.2010].
  20. Polski konwój w ogniu (pol.). [dostęp 22.08.2010].
  21. Śmierć w zasadzce (pol.). [dostęp 22.08.2010].
  22. Sokół runął jak kamień (pol.). [dostęp 23.10.2010].
  23. W pobliżu Diwanii (pol.). [dostęp 23.10.2010].
  24. Polski i słowacki żołnierz zginęli w Iraku (pol.). [dostęp 13.11.2010].
  25. Zamach na polski konwój w Iraku (pol.). [dostęp 13.11.2010].
  26. Śmierć polskiego żołnierza w Iraku (pol.). [dostęp 13.11.2010].
  27. Polski żołnierz zmarł ranny w Iraku (pol.). [dostęp 13.11.2010].
  28. Atak na konwój w Iraku. Jeden żołnierz nie żyje. (pol.). [dostęp 23.10.2010].

BibliografiaEdytuj

  • Grzegorz Jasiński (red.): Kronika Wojska Polskiego; Polski Kontyngent Wojskowy w Iraku 2003-2008. Warszawa: Fundacja Polonia Militaris, 2011. ISSN 1734-2317.
  • Marcin Lasoń: Polska misja w Iraku. Kraków: Oficyna Wydawnicza AFM, 2010. ISBN 978-83-7571-085-4.
  • Trudna stabilizacja. Doświadczenia i wnioski z sojuszniczego współdziałania pierwszej zmiany Polskiego Kontyngentu Wojskowego w działaniach pokojowych w Iraku. Warszawa: Akademia Obrony Narodowej, 2004. ISBN 83-89423-46-4.

Linki zewnętrzneEdytuj