Pteranodon

Pteranodon (gr. skrzydła bez zębów) – rodzaj wymarłych gadów latających pterozaurów należących do podrzędu pterodaktyli. Żył w górnej kredzie około 86-84.5 mln lat temu. Jego pierwsze skamieniałości zostały odkryte w 1870 w zachodnim Kansas. Zostały one zbadane dopiero sześć lat później przez paleontologa Othniela Marsha, który nazwał nowo odkryty rodzaj pterozaura Pteranodon longiceps.

Pteranodon
Marsh, 1876[1]
Okres istnienia: 86–84,5 mln lat temu
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Infragromada archozauromorfy
Rząd pterozaury
Podrząd pterodaktyle
Rodzina pteranodonty
Rodzaj Pteranodon
Typ nomenklatoryczny

Pteranodon longiceps Marsh, 1876

Pteranodon był gadem, ale nie dinozaurem – z definicji, wszystkie dinozaury należą do grupy Saurischia i Ornithischia, co wyklucza pterozaury. Niemniej jest często błędnie opisywany jako dinozaur.

EtymologiaEdytuj

  • Pteranodon: gr. πτερον pteron „skrzydło”[2]; negatywny przedrostek αν an[3]; οδους odous, οδοντος odontos „ząb”[4].
  • longiceps: łac. longus „długi”[5]; -ceps „-głowy”, od caput, capitis „głowa”[6].

RozmiaryEdytuj

  • Rozpiętość skrzydeł: do 7 m
  • Waga: 20 kg

OpisEdytuj

Pteranodon był jednym z największych latających gadów. Chociaż jego tułów nie przekraczał rozmiarów indyka, miał on potężne skrzydła, których rozpiętość wynosiła do 7 metrów.

WystępowanieEdytuj

Tryb życiaEdytuj

Pteranodon żywił się niemal wyłącznie rybami. Dowodzą tego liczne skamieniałe rybie ości, znajdowane w miejscu, gdzie najprawdopodobniej był żołądek gada.

Jego tryb życia prawdopodobnie był podobny do tego jaki wiodą dzisiaj albatrosy. Podobnie jak one, pteranodon większość swojego życia spędzał na pełnym morzu, łowiąc ryby i tak jak albatrosy szybował wykorzystując prądy powietrzne, które umożliwiały mu długi lot bez zużywania energii na machanie skrzydłami[7]. Na ląd wracał najprawdopodobniej tylko w celach rozrodczych.

GatunkiEdytuj

  • Pteranodon longiceps – Marsh, 1876

Drugi gatunek, P. sternbergi, został w 2010 roku przeniesiony do odrębnego rodzaju Geosternbergia[8].

PrzypisyEdytuj

  1. O.Ch. Marsh. Notice of a new Sub-order of Pterosauria. „The American Journal of Science and Arts”. Third Series. 11, s. 507, 1876 (ang.). 
  2. Jaeger 1944 ↓, s. 187.
  3. Jaeger 1944 ↓, s. 15.
  4. Jaeger 1944 ↓, s. 151.
  5. Jaeger 1944 ↓, s. 126.
  6. Jaeger 1944 ↓, s. 34.
  7. Padian K. (1983)A functional analysis of flying and walking in pterosaurs. Paleobiology 9(3):218-239
  8. Alexander W.A. Kellner. Comments on the Pteranodontidae (Pterosauria, Pterodactyloidea) with the description of two new species. „Anais da Academia Brasileira de Ciências”. 82 (4), s. 1063-1084, 2010. DOI: 10.1590/S0001-37652010000400025 (ang.). 

BibliografiaEdytuj

  1. E.C. Jaeger: Source-book of biological names and terms. Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 1–256. (ang.)