Otwórz menu główne

Rezerwat przyrody Meteoryt Morasko

rezerwat przyrody

Meteoryt Moraskokrajobrazowo-leśny[1][2] rezerwat przyrody utworzony 24 maja 1976 roku, położony w północnej części Poznania, na Morasku i graniczący bezpośrednio z Suchym Lasem. Na jego terenie mieszczą się kratery, które zdaniem większości badaczy powstały w wyniku upadku meteorytu Morasko ok. 5 tys. lat temu. Rezerwat podlega Nadleśnictwu Łopuchówko, bezpośrednią opiekę sprawuje leśnictwo Marianowo.

Meteoryt Morasko
Ilustracja
Jeden z kraterów w rezerwacie
rezerwat krajobrazowy, leśny
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Położenie Poznań
Mezoregion Pojezierze Poznańskie
Data utworzenia 24 maja 1976
Akt prawny M.P. z 1976 r. nr 24, poz. 108, §9
Powierzchnia 54,28 ha
Powierzchnia otuliny 101,66 ha
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Meteoryt Morasko
Meteoryt Morasko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Meteoryt Morasko
Meteoryt Morasko
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Meteoryt Morasko
Meteoryt Morasko
Ziemia52°29′12″N 16°53′42″E/52,486667 16,895000
Staw w kraterze
Głaz poświęcony Franciszkowi Jaśkowiakowi
Wypełniony wodą krater „C”

Rezerwat zajmuje powierzchnię 54,28 ha[1][2] (akt powołujący podawał 53,79 ha). Wokół rezerwat utworzono otulinę o powierzchni 101,66 ha[1].

Na terenie rezerwatu znajduje się najwyższe wzniesienie Poznania – Góra Moraska oraz małe jezioro polodowcowe o powierzchni 0,2 km² – Zimna Woda.

Przez rezerwat przebiega szlak turystyczny żółty szlak turystyczny do Rezerwatu Meteorytów.

Spis treści

PrzyrodaEdytuj

W dominującym na terenie rezerwatu lesie grabowo-dębowym rośnie wiele rzadkich gatunków roślin[3]:

Występują tam również rzadko spotykane ptaki:

Na terenie rezerwatu wytyczono ścieżkę dydaktyczną. Przez cały rezerwat prowadzi specjalny szlak turystyczny, a ciekawe miejsca są opisane za pomocą tablic informacyjnych. Do rozwoju edukacyjnego tego miejsca przyczynia się od 1994 roku Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra” z Poznania.

Kratery i meteorytyEdytuj

Osobny artykuł: Morasko (meteoryt).

Na terenie rezerwatu znajduje się sześć kraterów, z czego największy ma ok. 90 metrów średnicy i 11,5 m głębokości[3]. Powszechnie uważa się, że jest to pozostałość po upadku meteorytu ok. 5 tysięcy lat temu.

Pierwszy meteoryt na Morasku odnalazł w 1914 roku niemiecki żołnierz podczas budowy umocnień wojskowych. Od tego czasu znaleziono wiele fragmentów (w 1956 odnaleziono meteoryt o masie 78 kg).

We wrześniu 2006 roku, w wyniku poszukiwań za pomocą wykrywacza metalu prowadzonych na zlecanie naukowców z Instytutu Geologii UAM przez Krzysztofa Sochę, poszukiwacza meteorytów z Kielc, został odnaleziony meteoryt, który po usunięciu zanieczyszczeń waży 164 kg. W owym czasie był to największy meteoryt znaleziony w Polsce[4]. Po dokonaniu badań odkryto, że meteoryt oprócz stopu żelazo-niklu zawiera niewielką ilość krzemianów (pirokseny) nie występujących na Ziemi[5].

W październiku 2012 roku, na głębokości 2,1 m, dwoje poszukiwaczy z Opola znalazło meteoryt, który po oczyszczeniu z pyłu i warstwy wierzchniej ma wagę 261 kg; trafił do Instytutu Geologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza[6]. Jest to największy meteoryt znaleziony w Polsce[7].

Od roku 2006 władze Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza rozważały powstanie centrum edukacyjnego mającego na celu zgromadzenia większej uwagi wokół rezerwatu oraz odnalezionych tam meteorytów[8][czy to ważne?].

Na terenie rezerwatu znajduje się głaz narzutowy znaleziony przez rolnika o nazwisku Szeszuła. W czasie orki, zahaczył pługiem o jakiś obiekt i zaczął go wykopywać. Głaz waży ok. 70 ton. Został znaleziony w miejscowości Łęki Wielkie w powiecie grodziskim w gminie Kamieniec[potrzebny przypis].

Wymiary kraterówEdytuj

Sześć kraterów oznaczono literami A–F.

  • A. średnica – 90 m, powierzchnia – 4657 m², głębokość – 11,5 m, osady organiczne do 4 m, w podłożu iły neogeniczne, woda do 2,5 m,
  • B. średnica – 50 m, powierzchnia – 1195 m², głębokość – 9 m, osady organiczne do 3,5 m, w podłożu piaski na glinie, woda do 1,5 m,
  • C. średnica – 30 m, powierzchnia – 661 m², głębokość – 4,3 m, osady organiczne do 2 m, w podłożu glina na iłach, woda do 0,9 m, okresowo pozbawiony wody,
  • D. średnica – 20–35 m, powierzchnia – 616 m², głębokość – 2,1 m, osady organiczne do 0,3 m, w podłożu glina morenowa, brak wody, sezonowo do 0,3 m wody,
  • E. średnica – 25 m, powierzchnia – 415 m², głębokość – 2,2 m, osady organiczne do 0,2 m, w podłożu glina morenowa, brak wody, sezonowo do 0,3 m wody,
  • F. średnica – 20 m, powierzchnia – 284 m², głębokość – 3 m, w podłożu piaski i gliny piaszczyste, suchy[9].

Teorie pochodzenia kraterówEdytuj

Większość uczonych skłania się obecnie ku teorii o meteorytowym pochodzeniu kraterów. Przemawia za nią fakt znalezienia w ich okolicy fragmentów materii meteorytowej oraz występowanie w ich pobliżu pyłu prawdopodobnie kosmicznego pochodzenia. Po odkryciu kraterów, obok teorii o kosmicznym pochodzeniu[10], pojawiła się teoria pochodzenia lodowcowego. Uzasadniano ją niezgodnością lokalizacji znajdowanych meteorytów z przewidywanymi lokalizacjami okazów, których spadek miałby spowodować powstanie kraterów oraz nietypowymi kształtami i położeniem kraterów względem siebie. Różne warianty tej teorii biorą pod uwagę m.in. spadek meteorytu na lodowiec z dala od Moraska i ich transport na miejsce obecnego występowania a następnie wyżłobienie zagłębień przez lodowiec[11] (zjawiska transportu meteorytów przez lodowiec występują obecnie na Antarktydzie). Obecnie teoria lodowcowa stanowi pogląd mniejszościowy, ale kwestia pochodzenia kraterów w Morasku nadal nie została ostatecznie rozstrzygnięta[12][13]. Wciąż prowadzone są także badania mineralogiczne samych meteorytów.

DojazdEdytuj

Do rezerwatu można dojechać autobusem linii 902 z dworca Jana III Sobieskiego (obowiązuje taryfa ZTM Poznań – bilet na strefę „A”), wysiadając na przystanku „Rezerwat Morasko”. Można także skorzystać z darmowej wypożyczalni rowerów znajdującej się na pętli Poznańskiego Szybkiego Tramwaju (wystarczy okazać aktywną tzw. KOM-Kartę lub kartę PEKA ZTM i podpisać umowę o nieodpłatnym wypożyczaniu). Wraz z umową przekazywana jest specjalna mapa okolicy. Do rezerwatu dojeżdża się korzystając z żółtego szlaku nr 3585, który zaczyna się tuż za pętlą.

Zobacz teżEdytuj

Znane kratery meteorytowe:

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Zarządzenie Nr 5/09 Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Poznaniu z dnia 17 lipca 2009 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Meteoryt Morasko”. W: Dz. Urz. Województwa Wielkopolskiego Nr 150, poz. 2514 [on-line]. 2009-08-11. [dostęp 2019-01-23].
  2. a b Rejestr rezerwatów przyrody. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Poznaniu. [dostęp 2019-01-23].
  3. a b Rezerwat "Meteoryt Morasko". poznan.pl. [dostęp 2013-06-04].
  4. Jacek Łuczak, Łukasz Cynalewski. Największy meteoryt w Polsce. „Gazeta Wyborcza”, s. 16, 2006-12-01. 
  5. Jacek Łuczak. Sylwetka tygodnia – Andrzej Muszyński. „Gazeta Wyborcza, poznański dodatek lokalny”, s. 20, 2006-12-02. 
  6. Kosmos! Największy w Polsce meteoryt odkryty na Morasku. „Gazeta Wyborcza”, 2012-10-24. 
  7. Znaleziono największy w Polsce meteoryt. Waży 261 kg!. Newsweek.pl, 2012-11-16. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-05-03)].
  8. Jacek Łuczak. Wielki kawał żelaza z Moraska. „Gazeta Wyborcza, poznański dodatek lokalny”, s. 3, 2006-11-30. 
  9. Wojciech Stankowski, Meteoryt Morasko, Poznań: UAM, 2009, s. 42, ISBN 978-83-232-2018-3.
  10. Vagn F. Buchwald: Handbook of Iron Meteorites. University of California, 1975.
  11. Krzysztof Socha. Morasko – inne spojrzenie, oraz komentarz redakcyjny Andrzeja S. Pilskiego do tego artykułu. „Meteoryt”. 
  12. Andrzej S. Pilski. Gdzie i kiedy spadł meteoryt Morasko?. „Meteoryt”. 
  13. Krzysztof Socha. Pożegnanie kraterów Morasko. „Acta Societatis Metheoriticae Polonorum”. 2, 2011. Polskie Towarzystwo Meteorytowe (pol.). 

BibliografiaEdytuj

  • B. Hurnik, H. Hurnik. Kratery Morasko. „Problemy”. 122, 1986. 
  • Marek Żbik: Tajemnice Kamieni z Nieba. Warszawa: Instytut Wydawniczy Nasza Księgarnia, 1987.
  • A. Dzięczkowski, H. Korpikiewicz: Zagadka meteorytu Morasko. Poznań: KAW, 1979.
  • H. Korpikiewicz: Spadające gwiazdy, czyli rzecz o meteorach i meteorytach. Poznań: KAW, 1988.
  • A. Dzięczkowski, Z. Pniewski. Projekt rezerwatu geologiczno-florystycznego na Górze Moraskiej pod Poznaniem. „Przyroda polski zachodniej”. 9, s. 32–47, 1971. Poznań. 
  • S. Janyszek, A. Pawłowski i inni Rezerwat meteoryt Morasko – przyrodnicza perła Poznania, Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra”, Poznań 2000

Linki zewnętrzneEdytuj