Stanisław Ludwik Jaxa-Rożen

Stanisław Ludwik Jaxa-Rożen (ur. 16 lutego 1906 w Krakowie, zm. 8 lipca 1985 w Jeleniej Górze) – pułkownik saperów Wojska Polskiego, architekt.

Stanisław Ludwik Jaxa-Rożen
Data i miejsce urodzenia pułkownik
Kraków
Data i miejsce śmierci 8 lipca 1985
Jelenia Góra
Przebieg służby
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie,
Orzeł LWP.jpg ludowe Wojsko Polskie
Jednostki 1 Batalion Saperów Legionów,
Batalion Saperów Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej,
2 Armia Wojska Polskiego,
Poznański Okręg Wojskowy,
Oficerska Szkoła Wojsk Inżynieryjnych
Stanowiska szef Służby Inżynieryjnej Poznańskiego Okręgu Wojskowego
Późniejsza praca architekt
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Zasługi (II RP)

ŻyciorysEdytuj

W latach 1928–1931 był podchorążym Szkoły Podchorążych Inżynierii w Warszawie. 15 sierpnia 1931 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki mianował go podporucznikiem ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1930 roku i 25. lokatą w korpusie oficerów inżynierii i saperów. Z dniem 1 września tego roku Minister Spraw Wojskowych wcielił go do 1 batalionu saperów Legionów w Modlinie na stanowisko dowódcy plutonu[1]. 12 marca 1933 roku został awansowany na porucznika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1933 roku i 30. lokatą w korpusie oficerów inżynierii i saperów.

W kampanii wrześniowej 1939 roku wziął udział w stopniu kapitana, jako dowódca 2 kompanii przeprawowej w batalionie saperów Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej. Został ciężko ranny. Trafił do szpitala w Lublinie, skąd zbiegł przed ukończeniem leczenia, aby uniknąć niewoli.

Okupację przetrwał na Lubelszczyźnie, zaangażowany w działalność konspiracyjną. Jako saper zajmował się gromadzeniem i zabezpieczaniem broni, pozostałej po kampanii wrześniowej, a także wywiadem wojskowym, pod pozorem przedsiębiorstwa skupu wikliny oznaczając miejsca przepraw na Bugu. Z chwilą wyzwolenia Lublina ujawnił się.

Od 13 września 1944 roku do zakończenia wojny pełnił służbę w oddziale inżynieryjnym 2 Armii WP na stanowisku pomocnika szefa sztabu wojsk inżynieryjnych[2]. Gdy na początku 1945 roku odnalazł w Kielcach swoją rodzinę (wysiedloną z Warszawy podczas powstania), był już majorem.

Po zakończeniu wojny został szefem Służby Inżynieryjnej Poznańskiego Okręgu Wojskowego. W 1946 roku kierował akcją przeciwpowodziową na Wiśle. W 1947 roku został przeniesiony do Oficerskiej Szkoły Wojsk Inżynieryjnych we Wrocławiu na stanowisko kierownika cyklu taktyki. W grudniu 1948 roku z powodu nazwiska i przedwojennego stopnia oficerskiego został w trybie nagłym zwolniony z wojska.

Odebrane przed wojną wykształcenie (I rok Wydz. Architektury Politechniki Warszawskiej oraz uczelnie wojskowe) pozwoliło mu na objęcie stanowiska architekta powiatowego kolejno w Sycowie, Namysłowie i Niemodlinie, gdzie ostatecznie osiadł na stałe. Trudną sytuację rodzinną ratowała żona, Alina z Tacikowskich, przedwojenna absolwentka konserwatorium w klasie fortepianu. To głównie ona podczas okupacji i w późniejszych trudnych okresach utrzymywała rodzinę, ucząc muzyki.

Stanisław Jaxa-Rożen zmarł 11 lipca 1985 roku. Został pochowany na cmentarzu komunalnym w Jeleniej Górze, dokąd odprowadziła go kompania reprezentacyjna Wyższej Oficerskiej Szkoły Radiotechnicznej. Obok niego spoczęła żona Alina, zmarła 26 marca 2003 roku.

Pułkownik[potrzebny przypis] Stanisław Jaxa-Rożen pozostawał w stałym kontakcie z Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, któremu przekazał mundur i pamiątki dotyczące historii 2 Armii LWP. Został również zidentyfikowany jako „Żołnierz z fotografii” – zdjęcie to, wykonane w 1945 w okopach w rejonie Siedlec, zamieszczane było w powojennych podręcznikach historii jako symbol polsko-radzieckiego braterstwa broni.

RodzinaEdytuj

Był synem Władysława, generała brygady WP, i Wiktorii z Kossobudzkich (ur. 1880 – zm. 30 czerwca 1930), działaczki PPS (?).

Stanisław Jaxa-Rożen miał czworo dzieci:

  • córka, Agnieszka ur. 9 kwietnia 1935 w Warszawie. Absolwentka Wyższej Szkoły Muzycznej w Katowicach. Nauczycielka i działaczka w dziedzinie muzyki na Opolszczyźnie, zamieszkała w Opolu.
  • syn, Krzysztof, ur. 4 sierpnia 1936 w Warszawie. Absolwent Wyższej Szkoły Wychowania Fizycznego we Wrocławiu. Pracował w Ośrodku Kultury Polskiej w Pradze, następnie w red. Mladej Fronty, po Praskiej Wiośnie wraz z innymi przedstawicielami inteligencji w praskim metro. Zamieszkały w Pradze, na emeryturze.
    • wnuki, Marek, obywatel Czech, zam. w Pradze
    • wnuczka, Izabela, obywatelka polska, zam. w Pradze.
  • syn, Przemysław Marcin, ur. 24 stycznia 1939 w Warszawie. Absolwent Wydz. Mech. Politechniki Wrocławskiej. Instruktor spadochronowy, instr. pilot doświadczalny szybowcowy, instruktor pilot samolotowy zawodowy, instruktor narciarski, ratownik GOPR, żeglarz. Na emeryturze po 33 latach pracy w Urzędzie Lotnictwa Cywilnego jako rzeczoznawca w Inspektoracie Kontroli Cywilnych Statków Powietrznych.
  • syn, Władysław, ur. 23.06.1946 w Poznaniu. Absolwent Wydz. Mech. Politechniki Wrocławskiej. Od roku 1981 za granicą, aktualnie w Kanadzie, ceniony specjalista – spawalnik.
    • wnuczka, Anna, ur. we Wrocławiu
    • wnuk, Grzegorz, ur. we Wrocławiu
    • wnuk, Marek, ur. w Kanadzie

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 15 sierpnia 1931 roku, s. 309 i 315.
  2. W monografii 2 Armii WP nazwisko Stanisława Jaxy-Rożena zostało zniekształcone „Jaxa Rozen”. Czy był to świadomy zabieg, czy też po prostu błąd redakcyjny? Podobna sytuacja nastąpiła w pracy Wacława Zaleskiego, gdzie podano "Rozen-Jaxa"
  3. M.P. z 1947 r. nr 23, poz. 81

BibliografiaEdytuj

  • Kazimierz Kaczmarek, Druga Armia Wojska Polskiego, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1978, wyd. I, s. 687
  • Wacław Zaleski, W Warszawskiej Brygadzie Pancerno-Motorowej 1939. Z dziejów 1 Pułku Strzelców Konnych, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1988, s. 292, ISBN 83-11-07460-7, OCLC 834980399.
  • Ludwik Głowacki, Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939, Wydawnictwo Lubelskie, wyd. II, Warszawa 1986, ​ISBN 83-222-0377-2​, s. 299.
  • Rocznik oficerski 1932, s. 264, 749.

Linki zewnętrzneEdytuj