Otwórz menu główne

Władysław Jaxa-Rożen, ps. „(Towarzysz) Barnaba”, „Harczenko” (ur. 29 marca 1875 w Krzyżopolu, zm. 24 czerwca 1931 w Warszawie) – polski inżynier rolnik oraz generał brygady Wojska Polskiego, uczestnik walk o niepodległość Polski w I wojnie światowej, a także wojny polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej. Komendant Związku Strzeleckiego. Odznaczony Orderem Virtuti Militari.

Władysław Jaxa-Rożen
(Towarzysz) Barnaba, Harczenko
Ilustracja
generał brygady generał brygady
Data i miejsce urodzenia 29 marca 1875
Krzyżopol
Data i miejsce śmierci 24 czerwca 1931
Warszawa
Przebieg służby
Lata służby 1895-1930
Siły zbrojne Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg Armia Imperium Rosyjskiego
Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 4 Moździerzowy Pułk Artylerii Polowej
I Brygada Legionów Polskich
Okręg Wojskowy Przemyśl
3 Pułku Artylerii Polowej
4 Pułku Artylerii Polowej
Dowództwo Żandarmerii Wojskowej
Stanowiska dowódca artylerii okręgu wojskowego
dowódca pułku artylerii
dowódca Żandarmerii Wojskowej
komendant główny Straży Granicznej
komendant garnizonu i placu Miasta Stołecznego Warszawy
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
Późniejsza praca komendant Związku Strzeleckiego
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Walecznych (1920-1941, dwukrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Order of the Leader (1922-1973).gif Order Krzyża Orła II Klasy (Estonia)
Odznaka „Za wierną służbę”
Grób Władysława Jaxy-Rożna na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Służba w rosyjskiej armii i działalność niepodległościowaEdytuj

W latach 1884–1887 uczęszczał do gimnazjum w Ananijowsku, a w latach 1887–1893 uczył się w Nowgorodzkim Korpusie Kadetów grafa Arakczejewa w Niżnym Nowgorodzie. W latach 1893–1895 był junkrem 3 Aleksandryjskiej Szkoły Wojskowej w Moskwie. W latach 1895–1899 jako podporucznik służył w 4 Moździerzowym pułku artylerii polowej.

W 1899 został urlopowany i rozpoczął studia w Warszawskim Instytucie Politechnicznym Mikołaja II jako wolny słuchacz. W 1900 zwolniony do rezerwy, przeniósł się do Lwowa, gdzie kontynuował studia w Szkole Politechnicznej. W 1901 po ukończeniu trzech semestrów przerwał studia i powrócił do Warszawy.

W tym samym roku wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej i rozpoczął pracę konspiracyjną pod pseudonimem „Harczenko”. Pracował w tajnej drukarni i kolportował bibułę partyjną. 19 sierpnia 1904 otrzymał powołanie do 3 pułku artylerii oblężniczej w Kijowie. Nie chcąc uczestniczyć w wojnie z Japonią, zdezerterował do Galicji. W 1905 w Krakowie został członkiem Organizacji Bojowej PPS oraz wykładowcą w szkołach bojowych. Występował pod pseudonimem „(Towarzysz) Barnaba”[1]. W następnym roku wstąpił do Frakcji Rewolucyjnej PPS. W 1907 wyjechał do Lwowa, gdzie kontynuował studia w Akademii Rolniczej w Dublanach. W 1908 współtworzył Związek Walki Czynnej. Został członkiem Rady Głównej ZWC i Wydziału Związku. W 1910 skończył studia i uzyskał tytuł inżyniera oraz został członkiem Związku Strzeleckiego. 7 sierpnia 1914 objął kierownictwo ZS we Lwowie.

Służba w Legionach PolskichEdytuj

We wrześniu 1914, po zajęciu miasta przez Rosjan udał się do Krakowa i wstąpił do Legionów Polskich. W koszarach zlokalizowanych w Przegorzałach objął dowództwo nad organizującą się 4 baterią II dywizjonu artylerii. Na początku października wraz z całym dywizjonem przeniósł się do Borzęcina. 19 października na czele swojej baterii wyruszył na front gdzie dołączył do I Brygady Legionów. Uczestniczył w walkach brygady na Podhalu, pod Krzywopłotami (17-18 listopada), Marcinkowicami (6 grudnia) i Pisarzową (7 grudnia). Po tej walce wraz z baterią przeszedł na odpoczynek do Zaskału, a następnie Osieka. Tam pozostawał do maja 1915. W tym czasie szkolił swój pododdział i przezbroił w nowe armaty. 18–19 maja uczestniczył w bitwie pod Konarami, a 4–8 sierpnia pod Kamionką koło Ożarowa. We wrześniu, w czasie koncentracji Legionów na Wołyniu, objął dowództwo II dywizjonu artylerii, w którego skład weszły baterie 4 i 5. W kwietniu 1916 zachorował i przebywał na leczeniu w Lublinie i Karlsbadzie. Od 20 czerwca do 31 grudnia 1916 dowodził kadrą artylerii w Kozienicach, a od 1 stycznia do 1 czerwca 1917 I dywizjonem artylerii. W lipcu ponownie objął dowództwo II dywizjonu artylerii. Po odmowie złożenia przysięgi został zwolniony z Legionów i powrócił do Lwowa, gdzie podjął pracę w Galicyjskim Towarzystwie Gospodarczym.

Służba w Wojsku PolskimEdytuj

Od 1 listopada 1918 po wybuchu wojny polsko-ukraińskiej uczestniczył w walkach o Lwów, chwilowo pełniąc obowiązki komendanta naczelnego[2], a następnie dowodząc załogą Szkoły Konarskiego i kadrą piechoty. 2 grudnia został awansowany do stopnia majora i mianowany dowódcą artylerii Okręgu Wojskowego Przemyśl. Organizował 3 pułk artylerii polowej w Jarosławiu i 11 pułk artylerii polowej w Przemyślu. 22 stycznia 1919 objął dowództwo 3 pułku artylerii polowej[3]. 15 maja był przydzielony do dowódcy X Brygady Artylerii. 25 maja 1919 został przyjęty do Wojska Polskiego z dniem 1 listopada 1918 z zatwierdzeniem posiadanego stopnia podpułkownika i mianowany dowódcą 3 pap[4]. 10 sierpnia objął dowództwo 4 pułku artylerii polowej. 4 grudnia został zastępcą szefa Kierownictwa Organizacji Żandarmerii. 20 lutego 1920 wyznaczony został na stanowisko zastępcy dowódcy Żandarmerii Wojskowej, a po reorganizacji zastępcy Inspektora Żandarmerii Wojskowej Ministerstwa Spraw Wojskowych. 16 lutego 1921 został dowódcą Żandarmerii Wojskowej w Warszawie. 22 sierpnia 1921 otrzymał nominację na szefa Wydziału 2 Żandarmerii Departamentu I Piechoty MSWojsk. 1 lipca 1922 został komendantem głównym Baonów Celnych[5], a 1 września 1922, po przemianowaniu formacji – komendantem głównym Straży Granicznej. Z tego ostatniego stanowiska odwołany z dniem 30 czerwca 1923[6] i ponownie wyznaczony na stanowisko szefa Wydziału 2 Żandarmerii Departamentu Piechoty MSWojsk. Od 19 września 1926 do 19 marca 1929 był komendantem garnizonu i placu Miasta Stołecznego Warszawy.

16 marca 1927 Prezydent RP Ignacy Mościcki na wniosek Ministra Spraw Wojskowych, Pierwszego Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego, awansował go do stopnia generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1927 i 2. lokatą w korpusie generałów[7].

Od 26 marca 1929 do śmierci był komendantem Związku Strzeleckiego. 1 kwietnia 1930 został przeniesiony do dyspozycji Ministra Spraw Wojskowych. Zmarł 24 czerwca 1931 w Warszawie[8]. Spoczął w Alei Zasłużonych Cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie (kwatera A15, rząd 5, grób 1).

RodzinaEdytuj

Stanisława (1906-1985, płk. saperów, w kampanii wrześniowej 1939 w stopniu kapitana, dowódca kompanii przeprawowej Batalionu Saperów Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej)
• Marię (ur. 20 sierpnia 1907, działaczka PLAN-u, rozstrzelana 14 czerwca 1940 w Palmirach)
• Bohdana (ur. 19 lutego 1915, student Wydziału Prawa UW, redaktor i wydawca pisma „Orka na Ugorze”, utonął w Dunajcu w czasie spływu kajakowego)

AwanseEdytuj

  • Podporucznik – 8 sierpnia 1895
  • Porucznik – 1898
  • Porucznik – 29 września 1914
  • Kapitan – 15 maja 1915 (1 lokata na liście starszeństwa oficerów Legionów Polskich z dnia 12 kwietnia 1917)
  • Major – 2 grudnia 1918
  • Podpułkownik – 1919
  • Pułkownik – 1920, zweryfikowany 3 maja 1922 ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 (w 1924 zajmował 1 lokatę w korpusie oficerów zawodowych żandarmerii)
  • Generał brygady – 16 marca 1927 ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1927 i 2 lokatą w korpusie generałów

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Ś. p. generał Władysław Jaxa-Rożen. W: Centrum Wyszkolenia Żandarmerii. Rocznik Pamiątkowy 1931. Grudziądz: 1931, s. 20.
  2. Artur Leinwand, Obrona Lwowa w listopadzie 1918 roku (pol.) [dostęp 2011-11-30].
  3. Organizacja 3-go i 11-go pułków artylerii polowej. W: Maksymilian Landau, Adam Tabiszewski: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. T. 4 Pułk Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, s. 7.
  4. Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 61 z 3 czerwca 1919 roku, poz. 1948.
  5. Baony Celne 1921-1922 (pol.) [dostęp 2011-11-30].
  6. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 44 z 3 lipca 1923 roku, s. 446.
  7. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. nr 10 z 19.03.1927 r.
  8. Zmarli. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 267, nr 5 z 3 sierpnia 1931. Ministerstwo Spraw Wojskowych. 
  9. Dziennik Personalny M.S.Wojsk. nr 27 z 29.11.1927 r.
  10. Eesti Vabariigi teenetemärgid (est.). president.ee. [dostęp 2014-11-12].
  11. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Zezwolenie na przyjęcie i noszenie orderów. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 380, nr 8 z 11 listopada 1931. Ministerstwo Spraw Wojskowych. 

BibliografiaEdytuj

  • Służył Ojczyźnie w trudzie i znoju. „Gazeta Lwowska”, s. 4, nr 147 z 28 czerwca 1931. 
  • Stanisław Grabski, Pamiętniki, Warszawa 1989 t. I
  • Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Warszawa 1991, s. 83
  • Piotr Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Warszawa: „Bellona”, 1994, s. 93, ISBN 83-11-08262-6, OCLC 830050159.
  • Erazm Domański, Gen. bryg. Władysław Jaxa-Rożen, współtwórca Żandarmerii i odrodzonego Wojska Polskiego (1875-1931) – Zarys biografii, Warszawa 1995
  • Erazm Domański, Gen. bryg. Władysław Jaxa-Rożen, w: „Wojsko i Wychowanie”, Nr 4 z 1996, s. 67–69
  • Antoni Nawrocki, Dowódcy – komendanci Żandarmerii Wojskowej Rzeczypospolitej Polski w latach 1921–2005, w: 15 lat Żandarmerii Wojskowej III RP, Wyd. Polonia Militaris, 2005, s. 328–330

Linki zewnętrzneEdytuj