Szreniawa (herb szlachecki)

herb szlachecki

Szreniawa (Srzenyawa[1], Śreniawa[2], Krzywaśń, Occele, Ocele, Śrzeniawita, Śrzeniawa, Śrzeniewta[potrzebny przypis]) – polski herb szlachecki, jeden z 47 herbów adoptowanych przez bojarów litewskich w unii horodelskiej w 1413 roku[3]. Herb został też wymieniony w najstarszym zachowanym do dziś polskim herbarzu, napisanym przez historyka Jana Długosza, Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae z lat 1464–1480[1].

Szreniawa
Ilustracja
Herb Szreniawa
Typ herbu szlachecki
Alternatywne nazwy Srzenyawa, Śreniawa, Krzywaśń, Occele, Ocele, Śrzeniawita, Śrzeniawa, Śrzeniewta
Pierwsza wzmianka 1371 (pieczęć),
1403 (zapiska)

Opis herbuEdytuj

 
Pierwotna wersja herbu Szreniawa

Opis historycznyEdytuj

Kasper Niesiecki blazonuje herb następująco[2]:

Rzeka biała w polu czerwonem na ukos, czyli jak w przewrócone, płynąca, na hełmie Lew bez korony, między dwiema trąbami myśliwymi, u każdej z nich cztery dzwonki wiszą.

Opis współczesnyEdytuj

Opis skonstruowany współcześnie brzmi następująco[a]:

Na tarczy w polu czerwonym krzywaśń srebrna, zaćwieczonym u góry krzyżem kawalerskim.

W klejnocie samo Lwia głowa na wprost, między dwoma rogami myśliwskimi z dzwonkami sokolimi złotymi.

Labry herbowe czerwone, podbite srebrem.

Opis współczesny wersji pierwotnejEdytuj

Opis skonstruowany współcześnie brzmi następująco[b]:

Na tarczy w polu czerwonym krzywaśń srebrna, zaćwieczonym u góry krzyżem kawalerskim.

W klejnocie rogi turze z dzwonkami, prawy czerwony, lewy srebrny[4].

GenezaEdytuj

Najwcześniejsze wzmiankiEdytuj

  • 1359 – w lasach Płoniny na Wołoszczyźnie, w klęsce poniesionej przeciwko armii mołdawskiej, chorągiew Szreniawitów miała wpaść w ręce nieprzyjacielskie[5].
  • 1371 oraz 1376 – pieczęć Jana Kmity z Wiśnicza, starosty ruskiego[6]. Jego herbem pieczętować się zaczęli rycerze z jego drużyny. Takim przykładem jest pieczęć z 1396 roku z herbem Szreniawa Klemensa Kurowskiego, kasztelana żarnowskiego.
  • 1403 – najstarsza zachowana zapiska sądowa[6].
  • 1413 – w wyniku unii horodelskiej herb został przeniesiony na Litwę[3].

Najwcześniejsze źródło heraldyczne wymieniające herb Szreniawa to datowane na lata 1464–1480 Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae polskiego historyka Jana Długosza, który zalicza go do rdzennie polskich. Zapisuje on informacje o herbie wśród 71 najstarszych polskich herbów szlacheckich we fragmencie[1]:

Srzenyawa fluvius polonicus, cruce signatus in parte superiori, in campo rubeo, a quo domus ipsa denominacionem accepit, ex Polonica gente ducens ortum. Cuius viri in bilem proni, in tibiis ulcerosi et canum, venacionum studiosi.

HerbowniEdytuj

Lista herbownych w artykule sporządzona została na podstawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich). Lista nazwisk znajdująca się w artykule pochodzi z Herbarza polskiego, Tadeusza Gajla (296 nazwisk). Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Szreniawa. Często te same nazwiska są własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę. Jest to jednakże dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Tadeusz Gajl wymienia następujące nazwiska uprawnionych do używania herbu Szreniawa:

Adamowski, Aduckiewicz, Agdyjewicz, Agdyjewski, Alexandrowicz, Amborski, Amfor, Amforowicz, Andronowicz, Anforowicz, Aniszewski, Arasimowicz, Arcimowicz,

Beleński, Belewski, Beliński, Bieliński, Bielski, Bier, Bierkowski, Bierutowicz, Birowo, Biskowskowski, Biskupski, Bohun, Borowiński, Borsnicki, Borysławski, Borzysławski, Brawański, Brokicki, Brolnicki, Brzezieński, Brzeziński, Brzeźnicki, Buczyński, Budzisławski,

Charczewski, Charewicz, Charzewski, Charzowski, Chociszewski, Choraim, Choroszewski, Chwalikowski, Chwałkowski, Chwedkowicz, Czerniachowicz, Czerniachowski, Czerniawski, Czernichowski, Czerniechowski, Czerniewski,

Damiański, Darewski, Darowski, Dobszyc, Dobszycz, Drużyłowski, Drużyna, Dziwiłowicz, Dziwisz,

Fidowicz,

Gadowski, Gałkowski, Garbowski, Gądkowski, Gątkowski, Głuchowski, Głupczowski, Golkont, Gołkont, Gołkontowicz, Gołkowski, Gołochwast, Grabowski,

Harasimowicz, Holochwast, Horaczewski, Horain, Horbacki, Horoszewski,

Imszeniecki, Iżycki,

Jadald, Jamborski, Jodłownicki,

Kaliński, Kampanowski, Kampowski, Kantorowski, Karbowski, Kempanowski, Kilowski, Kinder, Klus, Kluski, Klusz, Kluś, Kmita, Kołacki, Kołaczyński, Kołuński, Komorski, Komorze, Konfirowicz, Koropko-Czerniewski, Koteński, Kotuński, Kozaryn, Koźlątkowski, Krasowski, Krassowski, Kraszowski, Krzesz, Kucharski, Kurcewski, Kurczewski, Kurdwanowski, Kuropatwa, Kurowski, Kurozwęcki, Kurzewski, Kuszewski, Kwilecki, Kwinta, Kwinto,

Ladajka, Ladayda, Langacz, Laskowski, Lasocki, Leben, Lipski, Lisicki, Lisiecki, Lochman, Lubomirski, Luboweski, Lubowicki, Lubowidzki, Lubowiecki,

Łapanowski, Łapiński, Łapka, Łapski,

Maciejowski, Miedzwiecki, Miedzwiedzki, Miedźwiecki, Miedźwiedzki, Mileszewski, Miłoszewski, Miłoszowski, Moniaczkowski, Mroczek, Mroczkowski, Mstowski,

Niedźwiecki, Niedźwiedzki,

Opanowski, Oraczewski, Oraczowski, Oranowski, Orianowski, Oszański,

Palecki, Parowski, Pczołecki, Pelwelski, Pernirowski, Piasecki, Piaśnicki, Piczek, Pielwicki, Pielwiecki, Pisarski, Płaczkowski, Płaszkowski, Poniatowski, Porembski, Poreński, Porębski, Porski, Potocki, Prandota, Proaczek, Progulbicki, Progulbin, Przybel, Przyłęcki, Przyłęski, Pszczołecki, Pukarzewski, Pukarzowski, Pułaski,

Radowicki, Radowiecki, Radwan, Rogowski, Rozbicki, Rozembarski, Rozenkowski, Rożbicki, Rudoszański, Rudzeński, Rupniewski, Rupniowski, Rzecki,

Sadło, Sadłowski, Saganowski, Sagatowski, Sagatyński, Sendrowicz, Sędrowicz, Siedlecki, Sielawa, Skarbek, Skinder, Skotnicki, Skupniewski, Słupski, Smolicki, Sobieński, Songin, Srokowski, Srzednicki, Srzeniawski, Stadnicki, Stawiarski, Stawski, Stebutt, Stępniewski, Stępniowski, Strachanowski, Strzałkowski, Suliński, Sulisławski, Szaciłło, Szaciło, Szafoński, Szalewicz, Szatyła, Szow, Szowa, Szreniawa, Szulisławski, Szykowski, Szypłowski, Szypowski,

Śladnicki,

Talatowicz, Talimont, Talwatowicz, Tągoborski, Telakiewicz, Telakowski, Tęgoborski, Tretiak, Trzebieński, Trzebiński, Trzeciak, Tukałło, Turowski, Tuszewski, Tuszowski,

Ujedzki, Ujejski, Uzdowski,

Werycha, Weryha, Wędzierzeński, Węgleński, Węgliński, Węgorzewski, Wieruski, Wiewierski, Wiewiórkowski, Wiewiórski, Wiewiurski, Wilkowski, Włodek, Wodecki, Wojnowski, Woronowicz, Wrochey, Wzdowski,

Zagorski, Zagórski, Zarszyński, Zdowski,

Żernicki, Żmigrodzki, Żmijewski, Żmijowski[7].

Znani herbowniEdytuj

  • Michał Horain – budowniczy śluzy Paniewo na Kanale Augustowskim, uczestnik powstania listopadowego
  • Mikołaj Kurowski – biskup poznański, włocławski i arcybiskup gnieźnieński, kanclerz koronny
  • Dobiesław Kmita – wojewoda lubelski, wojewoda sandomierski, kasztelan biecki, kasztelan wojnicki, kasztelan lubelski, starosta krzepicki
  • Jan Kmita – kasztelan przemyski, kasztelan lwowski
  • Mikołaj Kmita – kasztelan przemyski
  • Piotr Kmita Sobieński – marszałek wielki koronny, wojewoda i starosta krakowski, starosta spiski, starosta przemyski, starosta koleński, kasztelan sandomierski
  • Piotr Kmita z Wiśnicza – marszałek wielki koronny, wojewoda krakowski, starosta sandomierski
  • Stanisław Kmita – wojewoda ruski, kasztelan sanocki, podkomorzy przemyski, starosta przemyski i spiski, wojewoda bełski
  • Piotr Kurowski – kasztelan sądecki, kasztelan lubelski, starosta lubelski
  • Andrzej Kwilecki – polski socjolog, nauczyciel akademicki i profesor nauk humanistycznych[8]
  • Teresa Lubomirska – żona Karola III Filipa Wittelsbach
  • Sebastian Lubomirski – żupan krakowski, kasztelan małogoski, kasztelan biecki, kasztelan wojnicki, starosta sandomierski, sądecki i spiski
  • Jerzy Sebastian Lubomirski – hetman polny koronny, starosta spiski, dobczycki, grybowski, chmielnicki, kazimierski, olsztyński, tymbarski, marszałek nadworny koronny, marszałek wielki koronny, przywódca rokoszu
  • Jan Potocki – rotmistrz wojsk koronnych, podczaszy chełmski, stolnik ziemi bielskiej
  • Wacław Potocki – podczaszy krakowski
  • Jan Kanty Edward Stadnicki – polski ochmistrz wielki, austriacki radca Najwyższej Izby Sprawiedliwości w Wiedniu
  • Stanisław Diabeł Stadnicki – starosta zygwulski
Zobacz też kategorię: Szreniawici.

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Opis współczesny jest skonstruowany zgodnie z obecnymi zasadami heraldyki. Zobacz: Blazonowanie
  2. Opis współczesny jest skonstruowany zgodnie z obecnymi zasadami heraldyki. Zobacz: Blazonowanie

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Celichowski 1885 ↓, s. 15-27.
  2. a b Herbarz Niesieckiego, wielcy.pl [dostęp 2021-06-03].
  3. a b Unia w Horodle (1413), histmag.org, s. 2 [dostęp 2021-06-03].
  4. Tadeusz Gajl Herbarz polski
  5. Jan Długosz: Jana Długosza kanonika krakowskiego Dziejów polskich ksiąg dwanaście, ks. IX. Kraków: 1867-1870, s. 259.
  6. a b Andrzej Kulikowski: Wielki herbarz rodów polskich. Warszawa: Świat Książki, 2005, s. 298-300. ISBN 83-7391-523-0.
  7. Szreniawa: Nazwiska, gajl.wielcy.pl [dostęp 2021-06-03].
  8. Sylwetka na stronie sejm-wielki.pl. [dostęp 2017-02-03].

BibliografiaEdytuj

  • Zygmunt Celichowski: Jan Długosz, „Insignia seu clenodia regis et regni Poloniae.Z kodeksu kórnickiego.”. Poznań: Zygmunt Celichowski, 1885.

Linki zewnętrzneEdytuj