Tyroksyna

Tyroksyna (tetrajodotyronina, T4) – organiczny związek chemiczny, który obok trójjodotyroniny jest podstawowym hormonem produkowanym przez tarczycę.

Tyroksyna
lewotyroksyna
lewotyroksyna
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C15H11I4NO4
Masa molowa 776,87 g/mol
Identyfikacja
Numer CAS 7488-70-2
PubChem 853 (DL-tyroksyna)
5819 (L-tyroksyna)
8730 (D-tyroksyna)
DrugBank DB00451
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

FizjologiaEdytuj

ProdukcjaEdytuj

Wyjściowym substratem do wytwarzania tyroksyny jest tyrozyna. Tyroksyna jest produkowana, magazynowana i uwalniana przez komórki pęcherzykowe tarczycy. Tyroksyna będąca głównym hormonem produkowanym przez tarczycę jest uważana za prohormon[5].

Istotne znaczenie ma przemiana, jakiej tyroksyna podlega w tkankach. Z cząsteczki tyroksyny usuwany jest jeden z atomów jodu (dejodynacja) - od tego, z której pozycji, zależy efekt metaboliczny takiej modyfikacji. Jeżeli zostaje usunięty atom jodu z pozycji 5', powstaje najbardziej czynny metabolicznie hormon tarczycy – T3 (3,5,3'-trójjodotyronina), a gdy z pozycji 5, to powstaje rewers T3 (3,3',5'-trójjodotyronina, rT3).

Działanie fizjologiczneEdytuj

Tyroksyna pobudza procesy utleniania w tkankach, pobudza rozpad tłuszczów do kwasów tłuszczowych i glicerolu, wzmaga wchłanianie glukozy z przewodu pokarmowego i jej zużycie przez komórki. Zwiększa także wydzielanie i efekty działania somatotropiny i glikokortykoidów, wpływa na czynność gruczołów płciowych. Hormon ten jest bardzo ważny dla rozwoju fizycznego i psychicznego młodych organizmów, wpływa również regulująco na laktację i rozród.

Tyroksyna jako lekEdytuj

W leczeniu schorzeń endokrynologicznych i metabolicznych przebiegających z niedoborem tyroksyny stosowana jest tyroksyna syntetyczna, będąca enancjomerem o konfiguracji L, czyli L-tyroksyna lub lewotyroksyna (gdyż skręca płaszczyznę światła spolaryzowanego w lewo); ma ona konfigurację absolutną S[2][6]. Przykładowe preparaty lewotyroksyny to Euthyrox, Eltroxin, Letrox i Novothyral (z dodatkiem liotyroniny). Związek o konfiguracji przeciwnej to dekstrotyroksyna, jego stosowanie zostało jednak zarzucone[7]. Leki te są w postaci soli sodowej[8][7].

Stosowanie i interakcje lewotyroksyny z innymi lekami[9][6]:

PatologiaEdytuj

Niedobór tyroksynyEdytuj

Niedoczynność tarczycy i wynikający z tego niedobór tyroksyny obniża podstawowy poziom przemiany materii, wywołuje obrzęk śluzowaty i zmniejsza aktywność psychomotoryczną.

Nadmiar tyroksynyEdytuj

Nadczynność tarczycy występuje najczęściej w chorobie Gravesa-Basedowa. Objawami są: wytrzeszcz, nadpobudliwość, nerwowość, zwiększona męczliwość mięśni i tachyarytmia.

PrzypisyEdytuj

  1. a b DL-tyroksyna, [w:] PubChem [online], United States National Library of Medicine, CID: 853 (ang.).
  2. a b c L-tyroksyna, [w:] PubChem [online], United States National Library of Medicine, CID: 5819 (ang.).
  3. a b Tyroksyna (nr T2376) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Polski. [dostęp 2011-06-24]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
  4. Tyroksyna (nr T2376) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-06-24]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
  5. Shayri M. Kansagra, Christopher R. McCudden, Monte S. Willis, The Challenges and Complexities of Thyroid Hormone Replacement, „Laboratory Medicine”, 41 (6), 2010, s. 338–348, DOI10.1309/LMB39TH2FZGNDGIM, ISSN 0007-5027 [dostęp 2018-06-09] (ang.).
  6. a b Lewotyroksyna (levothyroxine). W: Indeks leków MP [on-line]. mp.pl. [dostęp 2016-04-16].
  7. a b Dextrothyroxine (DB00509) – informacje o substancji aktywnej (ang.). DrugBank. [dostęp 2016-04-16].
  8. Levothyroxine, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB00451 (ang.).
  9. Indeks Leków Medycyny Praktycznej.