Otwórz menu główne

Leki przeciwzakrzepowe, antykoagulanty – grupa leków spowalniających, utrudniających lub uniemożliwiających krzepnięcie krwi. Stosuje się je w profilaktyce zakrzepic różnego pochodzenia oraz w leczeniu istniejących zakrzepów w żyłach o powolnym przepływie krwi[1]. Leki te są mało skuteczne w leczeniu i profilaktyce zakrzepów w tętnicach, które zwykle składają się głównie z czopów płytek krwi z niewielką zawartością fibryny[1].

Niektórymi antykoagulantami konserwuje się także krew pobraną do badań, co – dzięki ich działaniu przeciwzakrzepowemu – umożliwia przetrzymywanie próbki, w odpowiednich warunkach, przez długi czas.

Spis treści

PodziałEdytuj

Z praktycznego punktu widzenia antykoagulanty dzieli się na leki doustne i parenteralne, a i w każdej z tych grup występują leki ze względu na mechanizm działania zaliczane do pośrednich albo bezpośrednich inhibitorów osoczowych czynników krzepnięcia[2].

Pośrednie inhibitory czynników krzepnięciaEdytuj

Jest to bardzo niejednorodna grupa leków, ale zdefiniowana przez jedną wspólną cechę, mianowicie brak możliwości wpływania bezpośrednio na czynniki kaskady krzepnięcia. Ich działanie polega na aktywacji inhibitorów układu krzepnięcia (protrombina III) albo wpływie na syntezę czynników krzepnięcia. Jest to grupa historycznie starsza, niemniej ciągle intensywnie stosowana.

Antagonisty witaminy KEdytuj

Struktura i przykładyEdytuj

Pod względem budowy chemicznej antagonisty witaminy K można podzielić na:

Mechanizm działaniaEdytuj

Ich działanie polega na blokowaniu enzymu odpowiedzialnego za regenerację (a tym samym działanie) witaminy K.

Rola witaminy K w procesie krzepnięcia polega na przekształcaniu czynników krzepnięcia w ich aktywne formy. Proces ten jest reakcją biochemiczną, w trakcie której witamina K jest utleniana do epoksydu i staje się nieaktywna. Aby mogła dalej działać, musi zostać zredukowana do swojej pierwotnej formy. Za tę regenerującą redukcję odpowiada enzym – reduktaza epoksydu witaminy K – który jest blokowany przez antagonisty witaminy K.

Osobny artykuł: Cykl witaminy K.

Rezultatem działania leków z grupy antagonistów witaminy K jest dezaktywacja witaminy K.

StosowanieEdytuj

Wskazania do stosowania antagonistów witaminy K:

Antagonisty witaminy K nie są lekami z wyboru w zakrzepicy tętnic mózgowych ani niedrożności tętnic - w tych schorzeniach skuteczniejsze są leki przeciwpłytkowe, na przykład kwas acetylosalicylowy[1].

Pełna skuteczność leku obserwowana jest z reguły po 2–3 dniach[1]. Jeśli pacjent wymaga natychmiastowego działania przeciwzakrzepowego, powinno się zastosować drobnocząsteczkowe heparyny, a nie leki doustne[1]. U pacjentów niewymagających natychmiastowego działania można stopniowo zwiększać dawkę leków doustnych[1].

Dawkę leku dobiera się na podstawie szybkości krzepnięcia krwi danego pacjenta, którą ocenia się przez pomiar czasu protrombinowego[1].

Heparyna i leki heparynopodobneEdytuj

Zalicza się do nich:

  • heparynę niefrakcjonowaną
  • heparyny drobnocząsteczkowe
  • fondaparynuks.

Ich działanie polega na łączeniu się z antytrombiną III, co powoduje wielokrotne zwiększenie zdolności tej cząsteczki do hamowania aktywności formy czynnika IX, X i trombiny (aktywna postać czynnika II). Poszczególne leki z tej grupy wyraźnie różnią się zdolnością modyfikacji aktywności antytrombiny w stosunku do jej docelowych enzymów – na przykład fondaparynuks działa niemal wyłącznie na Xa.

Bezpośrednie inhibitory czynników krzepnięciaEdytuj

Efektywność tych leków zależy od bezpośredniego blokowania czynników krzepnięcia (w powszechnie stosowanych preparatach albo trombiny, albo czynnika Xa), nie zależy natomiast od obecności w osoczu innych czynników (na przykład antytrombiny, koniecznej do działania heparyn). Nie wpływają one na syntezę czynników krzepnięcia (tak jak działają antagonisty witaminy K).

Najważniejsze przykłady to

  • bezpośrednie inhibitory trombiny: dabigatran, biwalirudyna, hirudyna, argatroban[2]
  • inhibitory czynnika Xa: rywaroksaban, apiksaban, edoksaban[2].

Doustne preparaty z tej grupy funkcjonują pod wspólnym akronimem NOAC (rozwinięcia skrótowca zmieniają się: początkowo było to novel oral anticoagulants, obecnie non-VKA oral anticoagulants, przy czym VKA to vitamin K antagonists)[2]. Przy podawaniu preparatów NOAC ważna jest ocena czynności nerek przy użyciu wzoru Cockcrofta-Gaulta[3].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k British National Formulary Nr 61. John Martin (red.). Londyn: BJM Group/Pharmaceutical Press, 2011. ISBN 978-0-85369-962-0.
  2. a b c d Thromb Haemost. 2013 Apr;109(4):569-79. doi: 10.1160/TH12-10-0772. Epub 2013 Feb 28.
  3. Jason G.Andrade i inni, Variability in Non–Vitamin K Antagonist Oral Anticoagulants Dose Adjustment in Atrial Fibrillation Patients With Renal Dysfunction: The Influence of Renal Function Estimation Formulae, „Canadian Journal of Cardiology”, 2018, DOI10.1016/j.cjca.2018.04.019.

BibliografiaEdytuj

  • British National Formulary 61. John Martin (red.). Londyn: BMJ Group, Pharmaceutical Press, 2011. ISBN 978-0-85369-962-0.
  • „Journal of Thrombosis and Haemostasis” 2013, 109 (4), s. 569–79. DOI: 10.1160/TH12-10-0772. Epub 28 lutego 2013.
  • Marianna Zając: Chemia leków: dla studentów farmacji i farmaceutów. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego, 2006. ISBN 83-60187-39-8.