Otwórz menu główne

Łaś (wieś w województwie mazowieckim)

wieś w województwie mazowieckim
Ten artykuł dotyczy wsi w województwie mazowieckim. Zobacz też: inne znaczenia słowa Łaś.

Łaświeś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie makowskim, w gminie Rzewnie[4][5].

Łaś
wieś
Ilustracja
Szkoła podstawowa w Łasi
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat makowski
Gmina Rzewnie
Liczba ludności (2011) 214[1][2]
Strefa numeracyjna 29
Kod pocztowy 06-225[3]
Tablice rejestracyjne WMA
SIMC 0519802[4]
Położenie na mapie gminy Rzewnie
Mapa lokalizacyjna gminy Rzewnie
Łaś
Łaś
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łaś
Łaś
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Łaś
Łaś
Położenie na mapie powiatu makowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu makowskiego
Łaś
Łaś
Ziemia52°50′55″N 21°16′52″E/52,848611 21,281111

Według administracji kościelnej miejscowość należy do parafii Szelków.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego.

Część obszarów leśnych otaczających Łaś przynależy terytorialnie do Nadleśnictwa Pułtusk[6].

Położenie geograficzneEdytuj

Wieś usytuowana jest w północno-wschodniej części Niziny Mazowieckiej oraz na południowym krańcu Puszczy Kurpiowskiej. Niemal z każdej strony otacza ją kompleks leśny[7] W odległości ponad 6 km na południowy wschód przepływa rzeka Narew, której odnoga w przeszłości geologicznej płynęła przez obszar Łasi. Tereny Łasi pokrywają lasy, łąki, pola uprawne oraz niewielkie stawy. To wszystko w połączeniu z lokalnym pofałdowaniem terenu tworzy dość specyficzny krajobraz[8].

HistoriaEdytuj

Tereny Łasi i okolic od pradawnych czasów cechowała obfitość lasów i wód. Nazw wielu małych źródeł, stawów i strumieni historia pisana nie wspomina. Jednak zapiski z 1426 r. dotyczące m.in. południowych obszarów dawnej parafii czerwonkowskiej wymieniają rzekę Łasę, która płynęła przez obszar Łasi, Słojk i Rzewnia[9]. Ta sama rzeka wymieniana jest również w źródłach pochodzących z końca XV wieku i pojawia się pod nazwą Łaś[10]. Fakt, iż przez obszar dzisiejszej wsi przepływała niegdyś rzeka Łasa lub po prostu Łaś może tłumaczyć specyficzne ukształtowanie terenu tej miejscowości a także obecność wielu łąk torfowych i mokradeł. Te ostatnie są pozostałością po bagnach, które występowały w Łasi. Pamięć o nich przetrwała nie tylko wśród mieszkańców tej miejscowości, ale również w nazwie "biel", która do dzisiaj funkcjonuje, a która jest jednym z terminów oznaczających bagno[11].

Za czasów rządów króla Zygmunta Starego Różan stał się siedzibą starosty grodowego, wówczas w jego granicach administracyjnych znajdowała się m.in. Łaś[12].

Wieś wspominana jest również w dokumentach historycznych dotyczących parafii Szelków. Dowiadujemy się z nich o przynależności wioski do tej parafii już od XVIII wieku. W źródłach tych Łaś pojawia się z dopiskiem w nazwie: Królewszczyzna[13] administracyjnie przynależna do starostwa różańskiego[14]. Wsie królewskie były własnością króla, dlatego z jego ramienia powoływane były osoby do zarządzania tymi dobrami. W przypadku Łasi taką osobą był Mikołaj Glinka starosta makowski[15], który był posłem z ziemi różańskiej na Sejm Czteroletni i gorącym zwolennikiem Konstytucji 3 maja. Dodać należy, że w przypadku wspomnianych wsi królewskich, szanse na rozwój były większe a obciążenia ludności były znacznie mniejsze

Przynależnością do dóbr królewskich Łaś mogła się cieszyć zapewne do III rozbioru Polski. Zarówno granice I jak i II rozbioru pominęły wioskę. Dopiero ostatni dokonany zabór dokonany 1795 roku sprawił, iż Łaś wraz z Warszawą i Mazowszem znalazła się pod zaborem pruskim[16]. 28 lipca 1796 król pruski Fryderyk Wilhelm II ogłosił dekret, na mocy którego dobra królewskie, starostw i duchownych miały zostać przejęte przez skarb pruski. Tak też musiało stać się z Łasią, gdyż w spisach statystycznych z 1827 r. obok jej nazwy znajdujemy dopisek wieś rządowa[17]. Łaś liczyła wówczas 238 mieszkańców i 42 domostwa. Posiadała też szkołę początkową ogólną z jedną klasą. Wedle ówczesnego podziału administracyjnego należała do gminy Sielc.

Działania Napoleona, które miały miejsce w Europie na przełomie XVIII/XIX wieku zmieniły sytuację polityczną porozbiorowej Polski. Wówczas, na mocy traktatów pokojowych zawartych 7 lipca 1807 roku w Tylży między Francją, Rosją i Prusami, zostało utworzone Księstwo Warszawskie. W jego granicach znalazła się również Łaś. Stan ten utrzymywał się do 1815 r.

Traktat rosyjsko-austriacko-pruski z 3 maja 1815 r. zadecydował o podziale Księstwa Warszawskiego, a jego część – włącznie z Łasią – została konstytucyjnie związana z Imperium Rosyjskim. Powstałe w ten sposób i podległe Rosji Królestwo Polskie (kongresowe) trwało aż do 1916 r. Tłumaczy to zapewne żywą pamięć mieszkańców o rusyfikacji.

OświataEdytuj

Do września 2004 r. w Łasi funkcjonowała szkoła podstawowa[18], która niegdyś była szkołą publiczną i poza uczniami z Łasi, uczęszczali do niej uczniowie z Kaptur, Rostek i Tłuszcza oraz nieistniejącej już dziś miejscowości o nazwie Kwiatkowo. Plac pod budowę szkoły jak i sam budynek ufundowali mieszkańcy wsi. Szkoła zaczęła funkcjonować jeszcze przed wojną w 1932 r. Do szkoły uczęszczał[19] m.in. Jan Abramski a w latach 50. Stanisław Matysiak oraz Ryszard Makowski. Obecnie po szkole pozostał budynek. Po rozwiązaniu łaskiej szkoły uczniowie zostali przeniesieni do Publicznej Szkoły Podstawowej im. Armii Krajowej w Rzewniu.

Przed wybudowaniem wspomnianej szkoły istniało nauczanie w domach. Mieszkańcy użyczali swych domów, w celu umożliwienia wyedukowania dzieci i młodzieży. Ponadto zapewniali nocleg i schronienie nauczycielom dojeżdżającym z bardziej oddalonych miejscowości.

Sołtysi[20]Edytuj

  • Marzena Chojnowska[21] (od 2007 r.)
  • Ewa Bożena Markowska[22] (1999 - 2007)
  • Stanisław Makowski (został wybrany, ale po dwóch dniach z przyczyn osobistych złożył rezygnację)
  • Andrzej Gos (1995 - 1999)
  • Jerzy Tymiński (1979 -1995)
  • Władysław Kordowski
  • Stanisław Maciejewski
  • Stefan Nowacki
  • Stanisław Wiśniewski
  • Julian Chojnowski
  • Andrzej Rydzewski
  • Stanisław Gos (późniejszy wójt gminy Rzewnie, rozstrzelany 8 września 1939 przez Niemców)[22]
  • Jan Bąk (lata dwudzieste XX wieku)
  • Krzysztof Łaś (po II wojnie światowej)

Drogi i połączeniaEdytuj

 
Drogą w stronę Słojk

Przez Łaś biegnie droga krajowa: 61 łącząca Warszawę z Augustowem. Do krajowej dochodzą dwie drogi powiatowe. Jedna (nr 2128w)[23], ma swój początek w Różanie a następnie przebiega przez Dzbądz, Rzewnie a w Łasi łączy się z drogą krajową. Druga (nr 2120w.) o długości 4,8 km prowadzi z Łasi do Perzanowa, gdzie łączy się z 60.

Linie autobusowe mające przystanek w Łasi: PKS Warszawa, PKS Ostrołęka, PKS Przasnysz, PKS Bielsko-Biała.

Sąsiednie miejscowościEdytuj

Chrzanowo, Tłuszcz, Rostki, Kaptury, Słojki. Do niedawna w sąsiedztwie Łasi położona była miejscowość Kwiatkowo, której nazwę można znaleźć w starszych atlasach. Po zmianach administracyjnych nazwa ta nie funkcjonuje.

CiekawostkiEdytuj

GaleriaEdytuj

Legendy[26]Edytuj

  • Legenda o brodatym łosiu - królu łaskich lasów i ziem.
  • O Stegnach - miejscu w Łasi, gdzie zabłąkane dusze harcują.
  • O stawie - w którym raz w roku woda się gotuje, wówczas można zobaczyć jak wybiegają z niego kare konie, co ludzkim głosem się śmieją.

PrzypisyEdytuj

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2019-05-17].
  3. Poczta Polska. Wyszukiwarka kodów pocztowych
  4. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. http://www.krosno.lasy.gov.pl/web/pultusk/26.
  7. Geograficzny Atlas Świata, Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera S.A., Warszawa-Wrocław 1995, s. 82-83; por. także M. Bartniczak, Różan i okolice, Warszawa 1978, s. 9.
  8. Na podst. Atlas Polski, Wydawnictwo Pascal 2006
  9. Aktualności - Serwis Informacyjny Starostwa Powiatowego - www.powiat-makowski.pl, www.powiat-makowski.pl [dostęp 2017-11-28] (pol.).
  10. Aktualności - Serwis Informacyjny Starostwa Powiatowego - www.powiat-makowski.pl, www.powiat-makowski.pl [dostęp 2017-11-28] (pol.).
  11. por. A.Wolf, Ziemia makowsko-różańska za książąt mazowieckich, w: Maków Mazowiecki i ziemia makowska, Warszawa 1984, s. 45
  12. Sięgnęli do historii - to.com.pl, www.to.com.pl [dostęp 2017-11-28] (pol.).
  13. Aktualności - Serwis Informacyjny Starostwa Powiatowego - www.powiat-makowski.pl, www.powiat-makowski.pl [dostęp 2017-11-28] (pol.).
  14. Por. M. Grzybowski, Ziemia Makowska, Płock 1991, s., 67.
  15. Szlachta Ziemi Różańskiej
  16. por. historyczna mapa rozbiorów
  17. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, (t. V), Warszawa 1884, s., 594.
  18. Zamach na szkołę w Łasi - to.com.pl, www.to.com.pl [dostęp 2017-11-28] (pol.).
  19. Por. Makowski R., "Krajoznawcza gawęda o Łasi, Świętej Rozalii, pułtuskim meteorycie i wielu innych atrakcjach z pogranicza Kurpiowszczyzny", Ostrołęka 2008, s. 106
  20. Archiwalne dokumenty Gminy Rzewnie (sięgające lat 70-tych).
  21. Wykaz sołectw i sołtysów - Rzewnie, rzewnie.bipgminy.pl [dostęp 2017-11-28] (pol.).
  22. a b Portret wsi - Łaś - to.com.pl, www.to.com.pl [dostęp 2017-11-28] (pol.).
  23. Plan rozwoju lokalnego powiatu makowskiego na lata 2007-2013
  24. [1]
  25. Dzieje garnizonu Różan
  26. Por. Makowski R., "Krajoznawcza gawęda o Łasi, Świętej Rozalii, pułtuskim meteorycie i wielu innych atrakcjach z pogranicza Kurpiowszczyzny", Ostrołęka 2008, s. 27

Zobacz teżEdytuj