Otwórz menu główne

22 pułk Ułanów Podkarpackich (22 puł) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

22 Pułk Ułanów
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 8 listopada 1920
Rozformowanie 29 września 1939
Nazwa wyróżniająca Podkarpackich
Patron Jeremi Wiśniowiecki[a]
Tradycje
Święto 19 sierpnia
22 czerwca
28 czerwca
Nadanie sztandaru 23 października 1923
Rodowód 2 Lubelski Pułk Jazdy Ochotniczej
209 Pułk Ułanów
Dowódcy
Pierwszy mjr Romuald Niemojewski
Ostatni płk dypl. Władysław Płonka
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Brody
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość X Brygada Jazdy
6 Samodzielna BK
Kresowa Brygada Kawalerii
Kresowa BK w 1938
Pułk walczył w składzie Kresowej BK
Bitwa warta 1939.png
Święto 22 Pułku Ułanów Podkarpackich w Brodach, fragment defilady; lipiec 1931 r.
Skrzeszew - pomnik ku czci żołnierzy 22 pułku ułanów poległych w 1920 r.

Spis treści

Historia pułkuEdytuj

W sierpniu i wrześniu 1920 w folwarku majątku dworskiego w miejscowości Nowosielce-Gniewosz, przemysłowiec lwowski, rotmistrz Henryk Towarnicki sformował 209 Ochotniczy pułk ułanów[2]. Po 10 września 1920 decyzją ministra spraw wojskowych gen. Kazimierza Sosnkowskiego dokonano reorganizacji pułku, przemianowanego z ochotniczego na etatowy 209 pułk Ułanów Podkarpackich, którego dowódcą został mianowany płk Władysław Belina-Prażmowski (stanowisko objął 24 września), a jego zastępcą rtm. Towarnicki[3]. 7 października 1920 pułk zajął koszary w Przemyślu na Bakończycach. W dniach 8–24 listopada 1920 nastąpiło scalenie 209 pułku Ułanów Podkarpackich z 212 pułkiem Ułanów Lubelskich w jeden oddział, który otrzymał nazwę – 22 pułk Ułanów Podkarpackich[4].

20 października 1921 dowództwo pułku, 1 szwadron, szwadron karabinów maszynowych i szwadron zapasowy został przeniesiony do Hrubieszowa, natomiast 3 szwadron do Jaworowa, a 2 i 4 szwadron do Żurawicy.

Pod koniec grudnia 1920 roku dywizjon pod dowództwem podpułkownika Władysława Antoniego Rozlau w składzie 1 i 2 szwadronu z półszwadronem karabinów maszynowych został skierowany nad granicę polsko-radziecką[5].

W czerwcu 1923 roku dywizjon podpułkownika Rozlau zakończył działania nad granicą[5]. W tym roku dowództwo pułku, 1 szwadron, szwadron karabinów maszynowych i kadra szwadronu zapasowego stacjonowały w Radymnie, 4 szwadron w Jaworowie, a 2 i 3 szwadron w Hruszowie[6]. 6 grudnia 1923 roku na stanowisko dowódcy „Dyonu Hruszów” został przeniesiony major Leon Rajner-Kotulski[7].

Od czerwca 1924 oddział stacjonował w garnizonie Brody. Kadra szwadronu zapasowego w 1930 roku stacjonowała w Złoczowie[1]).

Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

Początkowo święto pułkowe obchodzono 19 sierpnia w rocznicę boju pod Skrzeszewem. Z uwagi na to, że w sierpniu jednostka przebywała na obozie letnim święto przeniesiono na dzień 22 czerwca[8]. 19 maja 1927 Minister Spraw Wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski ustanowił dzień 28 czerwca, jako datę święta pułkowego[9][1].

Z zapisów dziennika dowódcy Okręgu Korpusu Nr VI we Lwowie, gen. bryg. Władysława Langnera wynika, że „w nocy z 19/20 sierpnia 1939 skradziono z magazynu mobilizacyjnego jednego ze szwadronów 22 pułku kawalerii w Brodach dwa karabiny maszynowe. Wysłałem natychmiast na miejsce komisję w składzie prokuratora, szefa wywiadu oraz dowódcę plutonu żandarmerii ze Stanisławowa dla wykrycia sprawców. Po dokładnym sprawdzeniu ewidencji jeden z wartowników owej nocy miał zaznaczone, że jest podejrzany o należenie do organizacji bojowej ukraińskiej. Dzięki sprężystej akcji żandarmerii po kilku dniach karabiny maszynowe odnaleziono ukryte w stodole w rejonie Krasne[10].

Działania zbrojneEdytuj

Kampanię wrześniową pułk odbył w składzie Kresowej BK. W drugim tygodniu wojny pułk został rozerwany w okolicach Zgierza, Strykowa i Głowna. Nastąpił odwrót w kierunku Modlina. Po przekroczeniu Wisły pułk dołączył do 1 pułku kawalerii KOP i dozorował Wisłę.

Od 13 września pułk w odwrocie w kierunku południowym. Walczył (28 i 29 września) pod Zofianką i Krzemieniem z Niemcami. Po ciężkich walkach dotarł do Sanu, gdzie w Bukowcu, pod Biłgorajem skapitulował. Tylko jeden pluton zdołał się przedrzeć na Węgry. Z pułku przeżyło tylko trzech oficerów.

Podkarpaccy ułaniEdytuj

Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 roku - I zastępca dowódcy)
Kwatermistrzowie pułku (od 1938 roku - II zastępca dowódcy)
Oficerowie
Ułani

Kawalerowie Virtuti MilitariEdytuj

Żołnierze 2 Lubelskiego Pułku Jazdy Ochotniczej majora Jaworskiego odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1920[27]

  1. por. Wiktor Czarnecki
  2. kpr. Witold Fałęcki
  3. wachm. Zygmunt Jaworski
  4. ułan Edward Rudnicki
  5. por. Zenon Sierzycki

Obsada personalna w 1939 rokuEdytuj

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[28][b]:

  • dowódca pułku – płk dypl. Władysław Płonka
  • I zastępca dowódcy – mjr dypl. Romuald Stankiewicz
  • adiutant – rtm. Zygmunt Urbanowicz[c] *
  • lekarz medycyny – por. lek. Henryk Suchnicki
  • lekarz weterynarii – kpt. Stefan Polankiewicz
  • młodszy lekarz weterynarii – ppor. rez. pdsc. Stefan Leśniak
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Mieczysław Kozanecki
  • oficer mobilizacyjny – rtm. Bolesław Rymsza
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – rtm. adm. (kaw.) Stefan Jan Weiss
  • oficer administracyjno-materiałowy – rtm. Wincenty Ośmiałowski
  • dowódca szwadronu gospodarczego – rtm. Zygmunt Urbanowicz (*)
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Henryk Franciszek Jaracz
  • oficer żywnościowy – por. Jan Fijałkowski
  • dowódca plutonu łączności – por. Stanisław Szczepan
  • dowódca plutonu kolarzy – ppor. Jan Bolesław Kulczycki
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Stanisław Zbigniew Kuczera
  • dowódca 1 szwadronu – p.o. ppor. Wacław Józef Zdyb
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Wania
  • dowódca 2 szwadronu – rtm. Leon Podrez
  • dowódca plutonu – por. Leopold Zimmer
  • dowódca 3 szwadronu – p.o. por Kazimierz Józef Witold Łopuszański
  • dowódca plutonu – ppor. Jan Wacław Kaciuba
  • dowódca 4 szwadronu – rtm. Stanisław Franciszek Głowiński
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Stanisław Gajewski
  • dowódca plutonu – ppor. Andrzej Rejmański
  • dowódca szwadronu km – rtm. Leopold Letyński
  • dowódca plutonu – por. Jan Baptysta Pawłowski
  • dowódca plutonu – por. Leopold Jerzy Donh öffner
  • dowódca plutonu – ppor. Jacek Edward Bielawski
  • dowódca szwadronu zapasowego – rtm. Tadeusz Szenk
  • zastępca dowódcy – vacat
  • na kursie – rtm. Bazyli Marcisz
  • na kursie – rtm. Czesław Marian Florkowski
  • na kursie – por. Rudolf Józef Plocek
Szkoła podoficerska ckm Kresowej BK
  • komendant szkoły – rtm. Olgierd Jan Suryn (12 puł)
  • instruktor – ppor. Stanisław August Batycki (6 psk)

Symbole pułkoweEdytuj

Sztandar
Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Grono przemysłowców Borysławia postanowiło ofiarować pułkowi sztandar[31]. Po zatwierdzeniu projektu sztandaru przez władze 23 października 1923 roku w Przemyślu odbyło się jego uroczyste wręczenie, którego dokonał inspektor Armii gen. broni Lucjan Żeligowski. Pośrodku prawej strony sztandaru widnieje Biały Orzeł otoczony złotym wieńcem, a w rogach monogramy pułku okolone wawrzynem. Po lewej stronie sztandaru widnieje napis „Honor i Ojczyzna”, który jest otoczony wieńcem laurowym. W rogach znajdują się: herby Lwowa z napisem „209 pułk ułanów podkarpackich – 25.VII 1920” i Lublina z napisem „212-y pułk ułanów Lubelskich – 25.VIII 1920”. W dolnej części emblemat górniczy z napisem „22-i pułk ułanów – 10.I 1921” oraz wizerunek św. Barbary z napisem „1922”[32].

Odznaka pamiątkowa

10 lutego 1925 Minister Spraw Wojskowych, generał dywizji Władysław Sikorski zatwierdził wzór odznaki pamiątkowej 22 pułku ułanów[33]. Odznaka o wymiarach 50x50 mm (od 1928 - 37x37 mm) ma kształt zbliżony do krzyża maltańskiego o złotych krawędziach, którego ramiona pokryte są białą emalią z czerwonym trójkątem. Na środku krzyża nałożona czerwona tarcza z białym emaliowanym godłem wz. 1919. Między ramionami krzyża krąg w kształcie srebrnych promieni nawiązujących do promieni słońca w herbie Podola. Odznaka dwuczęściowa, wykonana w srebrze lub w tombaku srebrzonym, emaliowana. Autorem projektu odznaki był porucznik Stefan Oskar Pronaszko, a wykonawcą Wiktor Gontarczyk z Warszawy[34].

Barwy

3 maja 1921 Minister Spraw Wojskowych, generał porucznik Kazimierz Sosnkowski „zatwierdził dla 22 p.uł. (b. 209 p.uł.) proporczyk biały z amarantowym trójkątem przy drzewcu”[35].

 

  Biały otok na czapce[36]

  Szasery ciemnogranatowe z białymi lampasami i białą wypustką.

  proporczyk dowództwa w 1939

  proporczyk 1 szwadronu w 1939

  proporczyk 2 szwadronu w 1939

  proporczyk 3 szwadronu w 1939

  proporczyk 4 szwadronu w 1939

  proporczyk szwadronu ckm w 1939

  proporczyk plutonu łączności w 1939

Żurawiejka

Śmierdzą naftą, robią długi,
To jest Pułk "Dwudziesty drugi".
Tańczą świetnie i namiętnie,
Panny ich całują chętnie.

UwagiEdytuj

  1. Nazwa oddziału „22 Pułk Ułanów im. Ks. Jeremiego Wiśniowieckiego” nie została zatwierdzona przez Ministra Spraw Wojskowych[1].
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[29].
  3. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[30].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Rocznik oficerów kawalerii 1930 ↓, s. 35.
  2. Laudyn 1929 ↓, s. 3, 14-16.
  3. Laudyn 1929 ↓, s. 16.
  4. Laudyn 1929 ↓, s. 17.
  5. a b Laudyn 1929 ↓, s. 18.
  6. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 644.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 75 z 6 grudnia 1923 roku, s. 698.
  8. Laudyn 1929 ↓, s. 19.
  9. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  10. Nie publikowany fragment dziennika generała Langnera, oprac. Wojciech Włodarkiewicz, Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 3 (157), Warszawa 1996, ISSN 0043-7182, s. 180-181.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 12 stycznia 1927 roku, s. 4.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 12 stycznia 1927 roku, s. 2.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 385.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 26 z 12 sierpnia 1922 roku, s. 608.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 69 z 1 listopada 1923 roku, s. 731.
  16. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 643 podpułkownik tytularny pułkownik Jan Bronikowski był jednocześnie komendantem Kadry Szwadronu Zapasowego.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 38 z 17 kwietnia 1924 roku, s. 215.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 22 stycznia 1927 roku, s. 11.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 192.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 93.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 98.
  22. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 577.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 11 czerwca 1927 roku, s. 163, jako major przeniesiony do 18 puł na stanowisko dowódcy szwadronu zapasowego.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 4 lutego 1927 roku, s. 35.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 11 czerwca 1927 roku, s. 163.
  26. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 211.
  27. Laudyn 1929 ↓, s. 20.
  28. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 705–706.
  29. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  30. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  31. Satora 1990 ↓, s. 237.
  32. Laudyn 1929 ↓, s. 18-19.
  33. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 5 z 10 lutego 1925 roku, poz. 51.
  34. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 203-204.
  35. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 17 z 3 maja 1921 roku, poz. 330.
  36. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 6 z 24 lutego 1928 roku, poz. 66.

BibliografiaEdytuj