Otwórz menu główne

5 Eskadra Wywiadowcza

5 eskadra wywiadowcza - pododdział lotnictwa rozpoznawczego Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

5 Eskadra Wywiadowcza
I eskadra bojowa lotnicza
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 21 grudnia 1918
Rozformowanie luty 1925
Dowódcy
Pierwszy por. pil. Stanisław Jasiński
Ostatni kpt. pil. Julian Skrzat
Działania zbrojne
Wojna polsko-czechosłowacka
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
Organizacja
Dyslokacja Formowanie:
lotnisko Rakowice
Okres wojny:
Hureczko
Okres pokoju:
Lotnisko Ławica
Rodzaj wojsk Wojska lotnicze
Podległość III Grupa Lotnicza
II Grupa Lotnicza
VII dywizjon lotniczy (od 1921 roku)
pierwszy personel latający na lotnisku w Hureczku; luty 1919
samolot „Nieuport” por. Juljusza Gilewicza
inspekcja gen. Gustawa Macewicza na froncie1920 r. Stoją od lewej: por. obs. Władysław Popiel, ppor. pilot Andrzej Chramiec, ppor. pilot Juljusz Gilewicz, gen. Gustaw Macewicz, ppor. Baranowski, por. pilot Władysław Kalkus, ppor. obs. Tadeusz Jarina
załoga por. pilot Władysław Kalkus i por. obs. Władysław Popiel
Sztab III dyonu kpt. Stefana Bastyra i 5 eskadra w Rachnach

Eskadra została sformowana w 1918 na lotnisku Rakowice w Krakowie jako I eskadra bojowa lotnicza. Wzięła udział w walkach o Śląsk Cieszyński, w wojnie polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej. Po wojnie weszła w skład 3 pułku lotniczego w Poznaniu. W 1925 przemianowana na 31 eskadrę lotniczą.

Formowanie, zmiany organizacyjne i walkiEdytuj

Eskadra sformowana została 7 listopada 1918 na lotnisku Rakowice w Krakowie jako I eskadra bojowa lotnicza[1][2]. Wykorzystany do organizacji sprzęt pozostawiony przez Austriaków nie przedstawiał wielkiej wartości użytkowej i eskadra miała kłopoty z osiągnięciem pełnej gotowości bojowej. W tym czasie wojska czeskie weszły na Śląsk Cieszyński zajmując obszar dawnego Księstwa Cieszyńskiego aż po Wisłę. Mimo iż eskadra znajdowała się w trakcie organizacji, część załóg została skierowana na Front Cieszyński dla wsparcia wojsk lądowych dowodzonych przez gen. Franciszka Latinika[2].

W styczniu 1919 jednostkę przemianowano na 5 eskadrę wywiadowczą[3]. W tym miesiącu przegrupowała się ona transportem kolejowym na lotnisko Hureczko koło Przemyśla i włączona została w skład III Grupy Lotniczej[4][5]. Grupa podporządkowana została Dowództwu Grupy „Wschód” gen. Tadeusza Rozwadowskiego[5]. W tym okresie posiadała cztery samoloty, z czego dwa były darem od lotnictwa wielkopolskiego[4]. Spod Przemyśla eskadra startowała na akcje szturmowe mające na celu uniemożliwienie przerwania przez wojska ukraińskie połączenia kolejowego Lwów – Przemyśl. 16 lutego, w czasie jednej takich z akcji, zginęli por. obs. Jan Pareński i sierż. pil. Jerzy Szeruda[4]. Raport Inspektora Wojsk Lotniczych z 13 marca 1919 wykazuje, ze eskadra w tym czasie posiadała 5 samolotów, 2 pilotów i 5 obserwatorów[6]. Z początkiem maja oddziały polskie rozpoczęły przygotowania do ofensywy na froncie ukraińskim. W tym czasie eskadra dysponowała 9 samolotami. Były to: 3 Albatrosy, 2 Rolandy CL-2, 2 Brandenburgi, 1 AEG C-4 i 1 DFW C-5 [7]. Zwycięska ofensywa majowa wojsk polskich odrzuciła daleko od Lwowa wojska ukraińskie. W związku z tym eskadra została przeniesiona do Stryja, do II Grupy Lotniczej. Współdziałając z 1 Wielkopolską eskadrą lotniczą, wzięła aktywny udział w walkach ofensywnych. W czerwcu na loty bojowe eskadra startowała z lotnisk w Łukach i Buczaczu[5]. W lipcu wróciła do III Grupy Lotniczej i pracując dla sztabu 6 Armii gen. Wacława Iwaszkiewicza, brała udział w zwalczaniu bolszewickich pociągów pancernych[8]. Okres jesienno zimowy eskadra spędziła na lotnisku Dżuryn koło Buczacza. Wykorzystując względnie spokojny okres na froncie, prowadzono szkolenie pilotów i obserwatorów[a].

W okresie ofensywy kijowskiej załogi eskadry, operując z lotnisk Żmerynka, Bar i Płoskirów, prowadziły rozpoznanie na korzyść 6 Armii. Dostarczano między innymi dokładnych informacji na temat działania dużych zgrupowań sowieckiej kawalerii[8]. 9 kwietnia, w jednym z pierwszych lotów bojowych w rejonie Nowa Uszyca – Michałów została zestrzelona załoga sierż. Solski i ppor. Jarina. Kilka tygodni później zostali zestrzeleni sierż. Solski i ppor. Lepszy[9]. Na początku maja eskadra stacjonowała w m. Rachna Lessowyja[10].

W czerwcu i lipcu oddziały polskie prowadziły walki obronno-opóźniające, a Armia Konna Budionnego, będąca głównym przeciwnikiem polskiej 6 Armii, znacznie udoskonaliła metody walki z lotnictwem i stała się jego bardzo groźnym przeciwnikiem[11]. Startując z Płoskirowa, eskadra w sposób ciągłych atakowała nieprzyjacielską jazdę. Szczególnie aktywnie działała eskadra 9 czerwca w rejonie Koziatynia[11]. W połowie czerwca wycofała się do Tarnopola. Tutaj otrzymała uzupełnienie w postaci kilku angielskich samolotów De Haviland DH.9 i tak wzmocniona przystąpiła ponownie do walki[11]. Od 18 do 22 czerwca walczyła z sowieckimi pociągami pancernymi w rejonie Baru i Żmerynki. W walkach tych wyróżnili się por. Chramiec i por. Giliewicz. 21 czerwca podczas działań przeciwko pociągom pancernym pod Wołoczyskami por. Gilewicz uszkodził jeden z nich[12]. 28 czerwca zestrzelona została załoga sierż. Solski i por. Tadeusz Lepszy. Niedługo potem sierż. Solski już po raz drugi uciekł z niewoli. Podstawą dobrych wyników 5 eskadry była ścisła współpraca z 21 eskadrą niszczycielską, która dysponowała ciężkimi dwusilnikowymi bombowcami niemieckimi typu Gotha G-4 i Friedrischafen G-3[12]. Od 22 czerwca do końca tego miesiąca eskadra wykonała jeszcze ponad 20 zadań bojowych[11].

W lipcu aktywność eskadry nie spadała. W tym czasie bazowała w Berezowicy, 16 lipca w majątku Kurażewo, a 18 lipca eskadra przegrupowana została na lotnisko Lewandówka[13]. W Lewandówce pozostał rzut powietrzny i niezbędna obsługa techniczna pod dowództwem por.pil. Władysława Kalkusa, a pozostała część personelu technicznego odeszła pod dowództwem por. Juliana Gilewicza do Przemyśla[12]. Startując ze Lwowa, wspólnie z 15 eskadrą myśliwską i 21 eskadrą niszczycielską, samoloty eskadry niemal bez przerwy atakowały oddziały konne Budionnego. Eskadra walnie przyczyniła się do porzucenia przez bolszewików zamiaru zdobycia Lwowa[4][8]. Również na początku sierpnia załogi eskadry intensywnie latały. Do 10 sierpnia jednostka wykonała 15 lotów bojowych[12].

Podczas polskiej kontrofensywy, eskadra nadal zwalczała oddziały konne Budionnego. W walce utraciła wszystkie samoloty. Zmusiło to dowództwo lotnictwa do wycofania jednostki z frontu na lotnisko Hureczko celem uzupełnienia załóg i samolotów. Tu eskadra doczekała się rozejmu[b][4][13].

W okresie wojny załogi eskadry wykonały 362 loty bojowe; spędziły 676 godzin w powietrzu[4][8]. Zginęło 7 lotników[15].

Eskadra w okresie pokojuEdytuj

W sierpniu 1921 eskadra weszła w skład VII dywizjonu wywiadowczego nowo formującego się 3 pułku lotniczego[16]. Do Poznania przybyła transportem kolejowym w połowie września. Początkowy okres pokojowej pracy na lotnisku Ławica nie był łatwy. Personel otrzymał zakwaterowanie w drewnianych, częściowo zdewastowanych, poniemieckich barakach. Występował niedostatek samolotów i pomocniczego sprzętu. Uniemożliwiało to zorganizowane szkolenie załóg i personelu naziemnego[8]. W 1922, w istniejących pułkach lotniczych, rozpoczęto unifikację samolotów. Eskadry wywiadowcze 3 pułku otrzymały angielskie Bristole F2B. Nie stanowiło to pełnego rozwiązania problemu zaopatrzenia eskadr w samoloty, ale umożliwiło personelowi technicznemu i parkowi lotniczemu bardziej sprawną naprawę i okresowe remonty sprzętu[17]. W maju, pod nadzorem straży pożarnej, spalono najbardziej zniszczone i zapluskwione baraki mieszkalne. Przy ogromnym aplauzie personelu, eskadra przeprowadziła się do nowych pomieszczeń[18]. Do eskadry sukcesywnie napływali absolwenci Szkoły Obserwatorów Lotniczych i kursów pilotażu, wypełniając luki w etatach[17]. W sierpniu piloci eskadry: st.sierż.pil. Karol Szwencer i plut.pil. Władysław Szulczewski uczestniczyli w zawodach zorganizowanych na lotnisku Ławica zajmując III i IV miejsce[19].

W lutym 1925, rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych nr 2300/org., zapoczątkowano reorganizację lotnictwa wojskowego. Polegała ona między innymi na przeformowaniu eskadr wywiadowczych na „lotnicze” oraz zmianie ich numeracji. Pierwsza cyfra oznaczała numer pułku a następna – kolejność eskadry w pułku[20]. 5 eskadra wywiadowcza przemianowana została na 31 eskadrę lotniczą i podporządkowana dowódcy nowo powstałego I dywizjonu lotniczego[19]. We wrześniu 1929 jednostka przemianowana została na 31 eskadrę liniową, a sierpniu 1939, w czasie mobilizacji alarmowej, na 31 eskadrę rozpoznawczą[21].

Osobny artykuł: 31 eskadra rozpoznawcza.

Odznaka eskadryEdytuj

Jednoczęściową odznakę o wymiarach 60x48 mm wykonaną w złoconym i srebrzonym tombaku stanowi owalny emaliowany wieniec, zwieńczony u dołu tarczą z orłem i biało–czerwoną kokardą. Po bokach tarczy inicjały E.L.L. i numer 5. Pole wieńca wypełnia postać Ikara. Odznakę wykonał Władysław Buszek ze Lwowa[22].

Kadra eskadryEdytuj

Dowódcy eskadry[23][24]
Stopień Imię i nazwisko Okres pełnienia służby
por./ rtm. pil. Stanisław Jasiński od 7 XI 1918
kpt. pil Stefan Bastyr od VI 1919
por. pil. Juliusz Gilewicz od I 1920
por. pil. Józef Wojciechowski od 1921
kpt. pil. Eugeniusz Płuszczewski XI 1922 – † 12 I 1923
kpt. pil. Tadeusz Jarina od I 1923
kpt. pil. Julian Skrzat od 1 IV 1924
kpt. pil. Antoni Wroniecki p. o. V – XI 1925
Personel latający z okresu wojny polsko–bolszewickiej[25]
Obserwatorzy Piloci
por obs. Julian Jurkiewicz rtm. pil. Stanisław Jasiński
por. obs. Jan Pareński kpt. pil. Władysław Jan Kalkus VM[26]
por. obs. Tadeusz Lepszy por. pil. Juliusz Gilewicz
ppor. obs. Leonard Lepszy ppor. pil. Andrzej Chramiec
ppor. obs. Władysław Popiel ppor. pil. Bolesław Lepszy VM[26]
ppor. obs. Tadeusz Jarina ppor. pil. Zygmunt Rosada
ppor. obs. Tomasz Turbiak VM[26] chor. pil. Michał Solski
ppor. obs. Tadeusz Janiszewski pchor. pil. Nazimek
ppor. obs. Kazimierz Braun sierż. pil. Wiktor Zimmerman
ppor. obs. Roman Sułkowski sierż. pil. Jerzy Szeruda
pchor. obs. Stefan Kozubski sierż. pil. Józef Kargol
sierż. pil. Jan Śliwa
sierż. pil. Teofil Galusik
sierż. pil. Ryba
sierż. pil. Grimm
sierż. pil. Adolf Niemiec
sierż. pil. Kazimierz Sukiennik
sierż. pil. Solski[13]

Wypadki lotniczeEdytuj

W okresie funkcjonowania eskadry miały miejsce następujące wypadki lotnicze zakończone obrażeniami lub śmiercią pilota oraz obserwatora[24]:

  • 16 lutego 1919 podczas wykonywania lotu bojowego na samolocie Rumpler C.IV zginęli sierż. pil. Jerzy Szeruda i por. obs. Jan Pareński.
  • 4 lipca 1919 na lotnisku Stryj zginęli na samolocie Albatros C.I sierż. pil. Józef Kargol i por. obs. Julian Jurkiewicz – oficer taktyczny II Grupy Lotniczej.
  • 22 grudnia 1920 na samolocie Albatros B.II zginął por. obs. Kazimierz Braun.
  • 12 stycznia 1923 na samolocie Bristol zginął w wypadku kpt. pil. Eugeniusz Płuszczewski.

Samoloty eskadryEdytuj

Schemat zmian organizacyjnych eskadry
Nazwy jednostki i daty sformowania, przeformowań i rozformowania
7 XI 1918 1 eskadra bojowa I 1919 5 eskadra wywiadowcza 1925 31 eskadra lotnicza 6 IX 1929 31 eskadra liniowa VIII 1939 31 eskadra rozpoznawcza IX 1939

UwagiEdytuj

  1. W tym czasie na Ukrainie toczyły się walki pomiędzy bolszewikami a Armią Denikina atakującą Armię Czerwoną od południa[5].
  2. Zawieszenie broni zostało podpisane w Rydze 12 października 1920, a wchodziło w życie 18 października o 24.00[14].

PrzypisyEdytuj

  1. Brummer i Zawadzki 2000 ↓, s. 86.
  2. a b Hoff 2005 ↓, s. 69.
  3. Pawlak 1989 ↓, s. 219.
  4. a b c d e f Hoff 2005 ↓, s. 71.
  5. a b c d Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 150.
  6. Pawlak 1989 ↓, s. 29.
  7. Tarkowski 1991 ↓, s. 38.
  8. a b c d e Pawlak 1989 ↓, s. 220.
  9. Tarkowski 1991 ↓, s. 55-56.
  10. Tarkowski 1991 ↓, s. 58.
  11. a b c d Tarkowski 1991 ↓, s. 72.
  12. a b c d Tarkowski 1991 ↓, s. 74.
  13. a b c Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 151.
  14. Tarkowski 1991 ↓, s. 92.
  15. Tarkowski 1991 ↓, s. 118.
  16. Abżółtowski (red.) 1928 ↓, s. 16.
  17. a b Pawlak 1989 ↓, s. 221.
  18. Pawlak 1989 ↓, s. 220-221.
  19. a b Pawlak 1989 ↓, s. 222.
  20. Pawlak 1989 ↓, s. 12.
  21. Pawlak 1989 ↓, s. 222 i 229.
  22. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 341.
  23. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 150–152.
  24. a b Pawlak 1989 ↓, s. 219–222.
  25. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 152.
  26. a b c Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 9 kwietnia 1921 roku, s. 654.

BibliografiaEdytuj