Otwórz menu główne

Francuskie powstanie narodowowyzwoleńcze

Francuskie powstanie narodowowyzwoleńcze (zwane także II bitwą o Francję, II kampanią francuską, francuskim powstaniem narodowym, francuskim powstaniem powszechnym i Wyzwoleniem Francji) – okres intensywnych walk między FFI wspieranymi przez wojska koalicji antyhitlerowskiej a siłami Osi po Jour J na terenie Francji.

Francuskie powstanie narodowowyzwoleńcze
II wojna światowa, Front zachodni
Ilustracja
Czas 6 czerwca - wrzesień 1944 (w praktyce ostatni niemiecki punkt oporu padł 11 maja 1945[1])
Miejsce Francja kontynentalna
Terytorium Francja
Przyczyna utworzenie drugiego frontu w Europie
Wynik wyzwolenie Francji spod hitlerowskiej okupacji
Strony konfliktu
Francja Francja
 Stany Zjednoczone
Wielka Brytania Wielka Brytania
 Kanada
 Polska
 III Rzesza
 Francja Vichy
Dowódcy
Charles de Gaulle
Marie Pierre Kœnig
Alfred Masseret
Jean de Lattre de Tassigny
Dwight Eisenhower
George Patton
Alexander Patch
Bernard Montgomery
Stanisław Maczek
Adolf Hitler
Erwin Rommel
Walther Model
Gerd von Rundstedt
Günther von Kluge
Joseph Darnand
Siły
Flag of Forces Françaises de l'Intérieur (FFI).png Francuskie Siły Wewnętrzne
Flag of Free France (1940-1944).svg Francuska Armia Wyzwolenia
Great Seal of the United States (obverse).svg Siły Zbrojne Stanów Zjednoczonych
MinistryofDefence.svg Brytyjskie Siły Zbrojne
Poland badge.jpg Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie
Balkenkreuz.svg Wehrmacht
Flag of the Schutzstaffel.svg Waffen-SS
Gammamilice.gif Milicja Francuska
brak współrzędnych

Spis treści

Przygotowanie do antynazistowskiego powstaniaEdytuj

Osobne artykuły: Francuski ruch oporuWolna Francja.

Po kapitulacji III Republiki i podziale kraju na terenie całej Francji z inicjatyw różnych środowisk zaczął powstawać Ruch Oporu. W Wielkiej Brytanii generał de Gaulle utworzył Komitet Wolnej Francji razem z jednostkami wojskowymi kontynuującymi walkę poza Europą. Wraz z zaostrzeniem się terroru okupacyjnego szeregi sympatyków i bojowników zaczęły wzrastać, m.in. ze względu na wywózki młodych ludzi na roboty przymusowe do Rzeszy w 1942 zaczął się tworzyć ruch partyzancki (maquis)[2]. W tym samym roku, dzięki działaniom delegata Wolnej Francji Jean’a Moulin’a, rozpoczął się trwający do 1944 proces zjednoczenie Ruch Oporu[3].

Siły Wolnych Francuzów już we wrześniu 1940 przejęły kontrolę nad Francuską Afryką Równikową i koloniami nad Oceanem Spokojnym (oprócz Indochin Francuskich), zaś w roku 1942 wyzwolono Madagaskar, Syrię, Francuską Afrykę Zachodnią i Algierię Francuską[4].

Osobny artykuł: Operacja Vésuve.

Między wrześniem a październikiem 1943 Francuska Armia Wyzwolenia (następczyni FFL), lokalny Ruch Oporu oraz włoskie jednostki alianckie wyzwoliły Korsykę.

Powstanie we Francji kontynentalnejEdytuj

 
Regiony FFI w 1944. W strefie południowej wszystkie regiony oznaczono literą „R” i kolejnymi cyframi. W strefie północnej są to litery „A”, „B”, „C”, „D”, „M” i „P” a cyfra po literze oznacza podregion

1 lutego 1944 powstały Francuskie Siły Wewnętrzne – organizacja łącząca wszystkie stronnictwa ruchu oporu[5]. Powstanie jednolitej organizacji, zwiększenie dostaw uzbrojenia[6], terror okupantów i kolaborantów[7] oraz wizja zbliżającego się wyzwolenia umocniły Ruch Oporu. W regionach „A”, „C”, „B” i „P” (oprócz podregionu „P1”) rozwinięto działania sabotażowe, zaś w regionach „D”, „R1”, „R2”, „R3”, „R4”, „R5”, „R6” i podregionie „P1” postawiono na działalność maquis (szczególnie duże zgrupowania partyzanckie działały w min. Alpach, Masywie Centralnym, Pirenejach, Jurze i Bretanii)[8].

 
Flaga Wolnej Republiki Vercors
Osobny artykuł: Lądowanie w Normandii.

Nocą z 5 na 6 czerwca 1944 Radio BBC nadało komunikat „Alpejska kozica skacze”. Był to sygnał dla FFI do rozpoczęcia mobilizacji i przygotowań do powstania, które rozpoczęło się wraz z początkiem alianckiej inwazji na Europę[9]. W tym czasie w opanowaniu plaż Normandii brała udział francuska flota i 1 Batalion Komandosów Piechoty Morskiej[10]. Siły FFI nasiliły sabotaż w samym czerwcu wykonując 2731 akcji kolejowych[11]. Walka partyzancka również przybrała na sile, szczególnie w Vercors, gdzie maquis stworzyli wolną od okupacji republikę. Kraj partyzancki został brutalnie spacyfikowany przez siły niemieckie (min. spadochroniarzy) i Vichy, którzy dokonali brutalnej pacyfikacji mordując jeńców i ludność cywilną oraz paląc wioski. Z 4000-5000 maquis zginęło lub zostało zamrodowanych 750[12]. Jednym z celów FFI było wyzwolenie przede wszystkich większych miast celem uchronienia ludności przed terrorem oraz alianckimi bombardowaniami[13].

Osobne artykuły: Operacja DragoonPowstanie paryskie.

15 sierpnia 1944 w Prowansji wylądował aliancki desant, w którego skład wchodziła 1 Armia Francuskiej Armii Wyzwolenia. Cztery dni później wybuchło powstanie w Paryżu pod dowództwem ppłk Henri’ego Tanguy ps. „Rol”. Przewodniczący Rządu Tymczasowego Charles de Gaulle jako konserwatysta odniósł się krytycznie do insurekcji, gdyż większość FFI stanowiły organizacje lewicowe, w tym FTP związani z ruchem komunistycznym (sam „Rol” był działaczem PCF i wywodził się z FTP). Ostatecznie de Gaulle wymusił na Amerykanach pomoc dla walczącej stolicy[14]. 24 sierpnia do miasta weszła francuska 2 Dywizja Pancerna, która wylądowała w Normandii 1 sierpnia 1944. Następnego dnia z dodatkowym wsparciem przybyła amerykańska 4 Dywizja Piechoty. Komendant Twierdzy Paryż gen. Dietrich von Choltitz nie chcąc wykonywać rozkazu Hitlera o całkowitym zniszczeniu miasta poddał je Francuzom i Amerykanom[15]. Jest to najbardziej znany epizod powstania narodowowyzwoleńczego.

Podobnie jak Paryż wiele innych miast, takich jak Marsylia, Dijon czy Caen zostały wyzwolone przy współpracy FFI z wojskami alianckimi. Spory obszar kraju został jednak wyzwolony przez FFI samodzielnie, m.in. miasta takie jak Annecy, Morlaix i Bourges. Na wszystkich terenach wyzwolonych wprowadzano władzę Rządu Tymczasowego[16].

We wrześniu 1944 wyzwolony został cały obszar Francji kontynentalnej, oprócz zaanektowanych przez III Rzeszę Lotaryngii i Alzacji (Strasbourg wyzwolono 23 listopada). Francuskie Siły Wewnętrzne zostały rozwiązane a 30% ich bojowników znalazło się we Francuskiej Armii Wyzwolenia. Walczyli oni w Niemczech wiosną 1945[17].

Ostatnim hitlerowskim punktem oporu we Francji pozostało miasto Saint-Nazaire. Twierdza skapitulowała dopiero 11 maja 1945 przed Francuzami i Amerykanami[18].

PrzypisyEdytuj

  1. L’incroyable histoire de la „Poche de Saint-Nazaire” – Le blog de l’ULAC de Bagnolet, ufacbagnolet.over-blog.com [dostęp 2019-03-05] (fr.).
  2. Selon le livre Grenoble 40-44, page 9.
  3. François Marcot (dir.), Université de Franche-Comté et Université de Bourgogne, La Résistance et les Français: lutte armée et maquis, Presses Universitaires de Franche-Comté, coll. « colloque international de Besançon 15-17 juin », 1996, 549 p., p. 167.
  4. File:Vichy france map.png - Wikimedia Commons, commons.wikimedia.org [dostęp 2019-01-23] (ang.).
  5. François Marcot (dir.), Université de Franche-Comté et Université de Bourgogne, La Résistance et les Français: lutte armée et maquis, Presses Universitaires de Franche-Comté, coll. « colloque international de Besançon 15-17 juin », 1996, 549 p., p. 167.
  6. W pierwszej połowie 1944 Royal Air Force, United States Air Force i lotnictwo francuskie dostarczyły do okupowanego kraju 3627 ton zaopatrzenia wojskowego.
  7. Milicja Francuska ze względu na swoją brutalność została nazwana „Francuskim Gestapo. W swoich działaniach milicjanci byli często bardziej radykalni niż funkcjonariusze hitlerowskiego aparatu bezpieczeństwa.
  8. Musée de la résistance en ligne, museedelaresistanceenligne.org [dostęp 2019-01-23].
  9. Batalie największej z wojen, tom o powstaniu paryskim, s. 10.
  10. Elizabeth Coquart, Philippe Huet: Le jour le plus fou: 6 juin 1944 : les civils dans la tourmente. Michel Albin, 1994.
  11. II Wojna Światowa. Maquis. Ruch oporu na Zachodzie Europy 1940-1945, s. 55.
  12. II Wojna Światowa. Maquis. Ruch oporu na Zachodzie Europy 1940-1945, s. 58–59.
  13. II Wojna Światowa. Maquis. Ruch oporu na Zachodzie Europy 1940-1945, s. 58–54.
  14. m.TV.PL - Historia w postaciach zapisana - Charles de Gaulle (TVP Historia - sobota: 2018-10-06), m.tv.pl [dostęp 2019-01-23] (pol.).
  15. II Wojna Światowa. Maquis. Ruch oporu na Zachodzie Europy 1940-1945, s. 66.
  16. II Wojna Światowa. Maquis. Ruch oporu na Zachodzie Europy 1940-1945, s. 53.
  17. http://www.aegeanhotels.net/fr/stratiscorg/.
  18. L’incroyable histoire de la „Poche de Saint-Nazaire” – Le blog de l’ULAC de Bagnolet, ufacbagnolet.over-blog.com [dostęp 2019-03-05] (fr.).

BibliografiaEdytuj

  • II Wojna Światowa. Maquis. Ruch oporu na Zachodzie Europy 1940-1945, Warszawa 1986