Historia architektury

Historia architekturynauka opisująca estetyczny i techniczny rozwój architektury, a także budownictwa od początków ludzkiej działalności budowlanej do chwili obecnej. Historia architektury zajmuje się także związkami architektury z rozwojem techniki, czynnikami klimatycznymi, ekonomicznymi, socjologicznymi oraz polityczno-ideologicznymi i religijnymi.

Architektura starożytnego Rzymu: Panteon w Rzymie
Romanizm: Katedra w Moguncji (z elementami gotyckimi)
Barok: Kościół św. św. Piotra i Pawła w Krakowie
Neogotyk: Heinrich von Ferstel, Kościół Wotywny w Wiedniu

Najczęstszym ujęciem historii architektury związanej z europejskim, okcydentalnym kręgiem kulturowym aż do wieku XIX jest periodyzacja posługująca się podziałem na epoki stylistyczne. Według takiego podziału cała działalność budowlana danego okresu i terytorium może być scharakteryzowana i opisana przy pomocy skodyfikowanych cech stylistycznych.

Architektura art déco inspirowana architekturą polską. Polski pawilon w Paryżu, 1925 (Józef Czajkowski)
Architektura modernizmu. Szklany Dom (Maison de Verre) w Paryżu, 1931 (Pierre Chareau)
Architektura islamu: Błękitny Meczet w Stambule
Architektura Afryki: Wielkie Zimbabwe

Historykami architektury są zwykle osoby z wykształceniem z dziedziny architektury lub historii sztuki.

Podstawowe epoki i style architektoniczne w europejskim, okcydentalnym kręgu kulturowym edytuj

Architektura prehistoryczna edytuj

Architektura starożytna edytuj

Architektura średniowiecza edytuj

Architektura nowożytna edytuj

Architektura XIX w. edytuj

Główny nurt Styl Lata trwania Przedstawiciele Przykład (Świat) Przykład (Polska)
Historyzm
neoromanizm 1744-1870[a] Christoph Hehl, Franz Schwechten  
Baszta Rybacka
 
Zamek Cesarski w Poznaniu
neogotyk 1750-1930 Alexander Jackson Davis, James Wyatt, Teodor Talowski, Frederick Thomas Pilkington, William Burn, David Bryce, Imre Steindl, Charles Barry, Augustus Pugin  
Katedra Kolońska
 
Kościół św. Józefa w Krakowie
neorenesans 1840-1890 Charles Barry, Joseph Paxton, Teodor Talowski, Louis Marie Cordonnier, Peter Speeth, Henry Richardson  
Zamek w Schwerinie
 
Kamienica Pod Osłem w Krakowie
neobarok  
Opéra Garnier
 
Galeria Zachęta
eklektyzm  
Sagrada Família
 
Zamek Czocha
neomauretanizm  
Forum Theatre (Melbourne)
 
Pałac w Osieku
styl arkadowy  
Kościół Zbawiciela w Poczdamie
 
Kościół św. Trójcy w Toruniu
styl narodowy  
Sobór Chrystusa Zbawiciela w Moskwie
 
Willa „Koliba”
Szkoła chicagowska koniec XIX wieku
/ początek XX wieu
William Le Baron Jenney,
Henry Richardson,
Burnham & Root,
Holabird & Roche,
Dankmar Adler,
Louis Henry Sullivan
 
Brooks Building
Secesja 1890–1925 Franciszek Chełmiński, Lluís Domènech i Montaner, Michaił Eisenstein, August Endell, Max Fabiani, Max Hegele, Josef Hoffmann, Antoni Gaudí, Hector Guimard, Victor Horta, Gustaw Landau-Gutenteger, Dawid Lande, Charles Rennie Mackintosh, Franciszek Mączyński, Joseph Maria Olbrich, Josep Puig i Cadafalch, Fiodor Schechtel, Louis Sullivan, Henry van de Velde, Otto Wagner  
Hackesche Höfe
 
Kamienica przy ul. Częstochowskiej 15 w Gliwicach

Architektura XX i XXI w. edytuj

Architektura innych rejonów świata edytuj


Uwagi edytuj

  1. później styl ten został zastąpiony architekturą neobizantyjską


Przypisy edytuj

  1. Agata Wereszczyńska. Statki na trawie i kropla wody – styl streamline w architekturze i wzornictwie przemysłowym w latach trzydziestych XX wieku w Stanach Zjednoczonych, Europie i Polsce. „Architecturae et Artibus”.”, s. 33–45, 2015. 
  2. „Szklany Dom” projektu Juliusza Żórawskiego w Warszawie po 73 latach Andrzej K. Olszewski 2014.
  3. Ed Taverne: J.J.P. Oud: A Poetic Functionalist: 1890-1963. Rotterdam: Nai Publishers, 2001. ISBN 978-90-5662-199-5.
  4. Leśniakowska 2006 ↓, s. 173.
  5. Leśniakowska 2006 ↓, s. 156.

Bibliografia edytuj

  • Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie. Lata 1918–1939. Warszawa: Arkada, 2006.