Otwórz menu główne

Klimontów

wieś w województwie świętokrzyskim
Ten artykuł dotyczy wsi w woj. świętokrzyskim, w pow. sandomierskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.

Klimontów – dawne miasto, obecnie wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, na Wyżynie Sandomierskiej, około 30 km na zachód od Sandomierza. Siedziba gminy Klimontów. W latach 1604–1870 miasto. Od 1 stycznia 2020 ponownie miasto.

Klimontów
Herb
Herb Klimontowa
Kolegiata św. Józefa
Kolegiata św. Józefa
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat sandomierski
Gmina Klimontów
Sołectwo Klimontów
Liczba ludności ok. 2000
Strefa numeracyjna (+48) 15
Kod pocztowy 27-640 Klimontów
Tablice rejestracyjne TSA
SIMC 0795933
Położenie na mapie gminy Klimontów
Mapa lokalizacyjna gminy Klimontów
Klimontów
Klimontów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Klimontów
Klimontów
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Klimontów
Klimontów
Położenie na mapie powiatu sandomierskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu sandomierskiego
Klimontów
Klimontów
Ziemia50°39′23″N 21°27′10″E/50,656389 21,452778
Kościół i klasztor podominikański

Klimontów uzyskał lokację miejską w 1604 roku, zdegradowany w 1869 roku[1]. W latach 1975–1998 miejscowość należała do województwa tarnobrzeskiego.

Przez wieś przebiega droga krajowa nr 9 z Radomia do Barwinka, a także droga wojewódzka nr 758.

Klimontów znajduje się na Małopolskiej Drodze św. Jakuba.

HistoriaEdytuj

Wieś Klimontów powstała w połowie XIII w. Znajdowała się na terenie współczesnej miejscowości Górki. Obok niej, na gruntach wsi Ramuntowice (lub Ramułtowice) powstało miasto. Założył je na mocy królewskiego przywileju Jan Zbigniew Ossoliński 2 stycznia 1604 roku. Jednocześnie, przestała istnieć wieś Klimontów.

W 1611 r. miasto otrzymało przywilej na 3 jarmarki w roku oraz 2 targi w tygodniu. W 1613, w Klimontowie wzniesiono klasztor dominikanów, a w latach 1643–1646 kolegiatę z fundacji Jerzego Ossolińskiego. Miasto było ośrodkiem dóbr złożonych z 9 folwarków.

W 1663 r. Klimontów miał 24 domy i 530 mieszkańców (w tym 129 Żydów). W 1827 r. było tu 118 domów i 1314 mieszkańców. Miejscowa ludność poza rolnictwem zajmowała się wyrobem sukna. W drugiej połowie XVIII w. powstała tu manufaktura sukiennicza.

W czasie powstania listopadowego w Klimontowie sformowano batalion 12 Pułku Piechoty Liniowej.

Klimontów utracił prawa miejskie w 1870 roku na mocy ukazu carskiego[2].

W 1901 urodził się tu poeta Bruno Jasieński. Od 2002 roku każdego lata w Klimontowie odbywa się poświęcony pisarzowi festiwal Brunonalia.

W czasie I wojny światowej, w latach 1914–1915 w okolicy Klimontowa toczyły się krwawe walki pomiędzy wojskami austriackimi (m.in. cieszyński pułk landswehry), a rosyjskimi. Kwatera poległych żołnierzy austriackich zachowała się do dziś na cmentarzu parafialnym.

W 1921 osada miała około 6000 mieszkańców, a w 1939 – 4500.

W czerwcu 1942 Niemcy utworzyli w Klimontowie getto dla ludności żydowskiej[3]. Przebyli w nim Żydzi z Klimontowa, innych miejscowości powiatu sandomierskiego oraz ok. 200 Żydów z Wiednia[3]. Podczas likwidacji getta w październiku-listopadzie 1942 ok. 4 tys. osób wywieziono do obozu zagłady w Treblince, 300 do getta w Sandomierzu, a ok. 100 niezdolnych do transportu zamordowano na miejscu[3].

Po zagładzie ludności żydowskiej, w 1946 liczba mieszkańców Klimontowa zmniejszyła się do 2200.

W dniu 16 kwietnia 1945 roku w domu przy ulicy Sandomierskiej zamordowano Abrama Złotnickiego, Rywkę Pęczyn, Chila Ledermana, Szmuela Ledermana, Chila Gotliba, Chaskiela Grosfelda. W wyniku mordu Józef Batorski pseudonim „Orzech” został skazany na karę śmierci, natomiast pozostałych oskarżonych uniewinniono. W latach 60. XX wieku do winy przyznał się także Włodzimierz Gadulski, którego skazano na 11 lat więzienia[4].

AdministracjaEdytuj

Klimontów jest członkiem Unii Miasteczek Polskich[5].

ZabytkiEdytuj

 
Rynek w Klimontowie
 
Synagoga w Klimontowie
 
Cmentarz w Klimontowie. Na pierwszym planie groby żołnierzy z I wojny światowej, na drugim żołnierzy sowieckich poległych w walkach na przyczółku baranowsko-sandomierskim.
  • Układ urbanistyczny miasta, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.676 z 22.05.1984)[6].
  • Zespół kościoła kolegiackiego (nr rej.: A.677/1-4 z 10.01.1966, z 1.03.1967 z 14.06.1977)[6]:
    • barokowa kolegiata pw. św. Józefa, fundacji Jerzego Ossolińskiego, wybudowana w latach 1643–1650,
    • brama na cmentarz kościelny z końca XVIII w.,
    • kapliczka św. Józefa przed kościołem z II połowy XVIII w.,
    • plebania z połowy XVIII w., przebudowana w 1890 r.
  • Synagoga z 1851 r. (nr rej.: A.680 z 1.03.1967 i z 14.06.1977)[6].
  • Zespół klasztorny dominikanów (nr rej.: A.678/1-3 z 3.03.1972 i z 14.06.1977)[6]:
    • kościół pw. NMP i św. Jacka, wybudowany w latach 1617–1620,
    • klasztor dominikanów z 1620 r., przebudowywany w XVIII i XIX – XX w.,
    • ogrodzenie murowane terenu klasztornego z bramą z XVII – XVIII w.
  • Cmentarz rzymskokatolicki z 1843 r. (nr rej.: A.679 z 13.06.1988)[6].
  • Zabudowa rynku (nr rej.: A.681 z 30.05.1972 oraz 109/A z 28.07.1982)[6].

TurystykaEdytuj

Przez wieś przechodzi   zielony szlak turystyczny z Chańczy do Pielaszowa,   czerwony szlak turystyczny z Gołoszyc do Piotrowic oraz   zielony szlak rowerowy z Sandomierza do Ujazdu.

Osoby związane z KlimontowemEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 40-41.
  2. Postanowienie z 21 kwietnia (3 maja) 1870, ogłoszone 16 (28) sierpnia 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 242, s. 167)
  3. a b c Czesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939–1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 232. ISBN 83-01-00065-1.
  4. Sumienie miasteczka K. Jak mordowano Żydów po wojnie, „Wyborcza” [dostęp 2017-05-10] (pol.).
  5. Członkowie (pol.). Unia Miasteczek Polskich. [dostęp 2016-01-06].
  6. a b c d e f Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2018-09-30. s. 51. [dostęp 2016-01-11].

BibliografiaEdytuj

  • Miasta polskie w Tysiącleciu, przewodn. kom. red. Stanisław Pazyra, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, Wrocław – Warszawa – Kraków, 1965–1967
  • Eugeniusz Niebelski, W dobrach Ossolińskich – Klimontów i okolice

Linki zewnętrzneEdytuj