Otwórz menu główne

Sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej

Sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej, Sekretarz stanu Jego Świątobliwości, kardynał Sekretarz Stanu – druga (nieformalnie) po papieżu osoba w hierarchii Stolicy Apostolskiej i utożsamiana zwyczajowo z funkcją jej „szefa rządu”. Jest szefem Sekretariatu Stanu złożonego z dwóch sekcji: spraw ogólnych (służy papieżowi pomocą w sprawach codziennych) i stosunków z państwami (sprawy zagraniczne)[1].

Sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej
Cardinalis Secretarius Status
Ilustracja
Herb obecnego sekretarza stanu
Obecny sekretarz stanu
Obecny Sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej
Pietro Parolin
Stanowisko
Państwo  Watykan
Data utworzenia 1551
Pierwszy sekretarz stanu Girolamo Dandini
Długość kadencji do odwołania lub śmierci, bądź rezygnacji lub śmierci papieża
Obecny sekretarz stanu Pietro Parolin
Obecny od 15 października 2013
Siedziba Pałac Apostolski, 00-120, Watykan
Strona internetowa

Od 2013 roku sekretarzem stanu jest powołany przez papieża Franciszka Pietro Parolin.

ObowiązkiEdytuj

Sekretarz stanu jest mianowany przez papieża i służy mu jako jeden z głównych doradców. Od pontyfikatu Innocentego X sekretarz musi być kardynałem i nie może należeć do rodziny papieża. Duchowny nieposiadający wymaganego tytułu może pełnić obowiązki sekretarza tylko w czasie wakatu[2][3].

Kadencja sekretarza stanu kończy się, gdy papież, który go mianował umiera lub rezygnuje. W czasie sede vacante były sekretarz jest członkiem komisji razem z kamerlingiem i byłym przewodniczącym Papieskiej Komisji ds. Państwa Watykańskiego. Komisja ta pełni niektóre funkcje głowy państwa Watykanu póki nie zostanie wybrany nowy papież. Po wyborze nowego papieża, sekretarz stanu traci swoje stanowisko, ale może zostać wybrany ponownie[2][3].

HistoriaEdytuj

Urząd sekretarza stanu ma swoje korzenie we wczesnym XVI wieku, kiedy papież Leon X utworzył stanowisko papieskiego sekretarza osobistego (secretarius intimus) aby zajmował się kontaktami z misjami dyplomatycznymi Stolicy Apostolskiej, które dopiero zaczynały posiadać stałe siedziby. Na tym etapie funkcja sekretarza była stosunkowo niewielkim urzędem. Administracja Stolicy Apostolskiej była zarządzana przez jednego z pozostałych kardynałów, który zazwyczaj był również krewnym papieża (cardinalis nepos)[2][3].

Sytuacja zmieniła się po tym jak Juliusz III powierzył funkcję zarządcy administracji Innocenzo Ciocchi del Monte – nastoletniemu niemal analfabecie, który wychował się na ulicy i dopiero co został adoptowany przez brata papieża Juliusza. Nowy zarządca okazał się niekompetentny i Juliusz III postanowił zwiększyć zakres obowiązków sekretarza stanu aby wyręczał on papieskiego bratanka. Od 1644 roku w stosunku do sekretarza stanu zaczęto używać tytułu Kardynała Sekretarza Stanu Stolicy Apostolskiej. Rola Sekretarza wzrosła najbardziej podczas soboru trydenckiego, kiedy to zaczął przejmować pierwszorzędną pozycję w Kurii Rzymskiej od Kancelarii Apostolskiej. Innocenty X był pierwszym papieżem, który nadał nowoczesny charakter urzędowi sekretarza stanu[2][3].

W 1692 roku papież Innocenty XII oficjalnie zlikwidował urząd cardinalis nepos i odtąd to sekretarz stanu był najważniejszą zaraz po papieżu osobą w Stolicy Apostolskiej[2][3].

W 1968 roku papież Paweł VI w motu proprio „Quo aptius” z 27 lutego 1973 zlikwidował Kancelarię Apostolską i urząd Kanclerza Świętego Kościoła Rzymskiego i przekazał wszelkie prawa oraz obowiązki związane z tym stanowiskiem sekretarzowi stanu[2][3].

W latach 1944–1958 nie było osoby na stanowisku sekretarza stanu, jego obowiązki pełnił osobiście papież Pius XII[4].

Trzech sekretarzy stanu zostało później papieżami. Byli to:

Lista sekretarzy stanu Stolicy ApostolskiejEdytuj

Herb Portret/Zdjęcie Imię i nazwisko Pochodzenie Początek urzędowania Koniec urzędowania Papież
Girolamo Dandini
(ur. 1509, zm. 1559)
Cesena, Państwo Kościelne   1550 1555 Juliusz III
    Karol Boromeusz[5]
(ur. 1538, zm. 1584)
Aarona, Hiszpania   21 grudnia 1560 1565 Pius IV
  Tolomeo Gallio
(ur. 1527, zm. 1607)
Cernobbio, Święte Cesarstwo Rzymskie   1565 1566
    Girolamo Rusticucci
(ur. 1537, zm. 1603)
Cartoceto, Państwo Kościelne   1566 1572 Pius V
  Tolomeo Gallio[6]
(ur. 1527, zm. 1607)
Cernobbio, Święte Cesarstwo Rzymskie   1572 1585 Grzegorz XIII
    Decio Azzolini
(ur. 1549, zm. 1587)
Fermo, Państwo Kościelne   1585 1587 Sykstus V
Antonio Maria Graziani
(ur. ?, zm. 1611)
1587 1590
Giovanni Andrea Caligari
(ur. ?, zm. 1613)
1590 1591 Grzegorz XIV
Innocenty IX
  Pietro Aldobrandini[5]
(ur. 1571, zm. 1621)
Rzym, Państwo Kościelne   1592 1605 Klemens VIII
  Cinzio Passeri Aldobrandini[5]
(ur. 1551, zm. 1610)
Senigallia, Państwo Kościelne  
  Roberto Ubaldini
(ur. 1581, zm. 1635)
Florencja, Święte Cesarstwo Rzymskie   1605 Paweł V
Erminio Valenti
(ur. 1564, zm. 1618)
Spoleto, Święte Cesarstwo Rzymskie   1605
Lanfranco Margotti
(ur. 1558, zm. 1611)
Parma, Święte Cesarstwo Rzymskie   1605 1611
Martino Malacrida 1609
Giovanni Battista Perugini 1611 1613
Porfirio Feliciani 1621
  Giovanni Battista Agucchi
(ur. 1570, zm. 1632)
Bolonia, Państwo Kościelne   1621 1623 Grzegorz XV
Lorenzo Magalotti
(ur. 1584, zm. 1637)
Florencja, Święte Cesarstwo Rzymskie   1623 1628 Urban VIII
Lorenzo Azzolini
(ur. 1583, zm. 1633)
Fermo, Państwo Kościelne   1628 1632
Pietro Benessa 1632 1634
Francesco Adriano Ceva
(ur. 1580, zm. 1655)
Mondovì, Święte Cesarstwo Rzymskie   1634 1643
Giovanni Battista Spada
(ur. 1597, zm. 1675)
Lyon, Francja   1643 1644
Giovanni Giacomo Panciroli
(ur. 1587, zm. 1651)
Rzym, Państwo Kościelne   wrzesień 1644 1651 Innocenty X
  Fabio Chigi[7]
(ur. 1599, zm. 1667)
Siena, Państwo Kościelne   grudzień 1651 7 stycznia 1655
  Giulio Rospigliosi[7]
(ur. 1600, zm. 1669)
Pistoia, Święte Cesarstwo Rzymskie   kwiecień 1655 20 czerwca 1667 Aleksander VII
    Decio Azzolini
(ur. 1623, zm. 1689)
Fermo, Państwo Kościelne   25 czerwca 1667 9 grudnia 1669 Klemens IX
  Federico Borromeo
(ur. 1617, zm. 1673)
Mediolan, Święte Cesarstwo Rzymskie   maj 1670 1673 Klemens X
  Francesco Nerli
(ur. 1636, zm. 1708)
Rzym, Państwo Kościelne   sierpień 1673 22 lipca 1676
    Alderano Cibo
(ur. 1613, zm. 1700)
Genua, Święte Cesarstwo Rzymskie   23 września 1676 12 sierpnia 1689 Innocenty XI
  Giambattista Rubini
(ur. 1642, zm. 1707)
Wenecja, Republika Wenecka   październik 1689 1691 Aleksander VIII
  Fabrizio Spada
(ur. 1643, zm. 1717)
Rzym, Państwo Kościelne   14 lipca 1691 27 września 1700 Innocenty XII
  Fabrizio Paolucci
(ur. 1651, zm. 1726)
Forlì, Państwo Kościelne   3 grudnia 1700 19 marca 1721 Klemens XI
Giorgio Spinola
(ur. 1667, zm. 1739)
Genua, Republika Genui   10 maja 1721 7 marca 1724 Innocenty XIII
  Fabrizio Paolucci[6]
(ur. 1651, zm. 1726)
Forlì, Państwo Kościelne   6 czerwca 1724 12 czerwca 1726 Benedykt XIII
Nicolò Maria Lercari
(ur. 1675, zm. 1757)
Taggia, Republika Genui   14 stycznia 1726 21 lutego 1730
  Antonio Banchieri
(ur. 1667, zm. 1733)
Pistoia, Wielkie Księstwo Toskanii   15 lipca 1730 16 września 1733 Klemens XII
Giuseppe Firrao
(ur. 1670, zm. 1744)
Luzzi, Hiszpania   4 października 1733 6 lutego 1740
    Silvio Valenti Gonzaga[8]
(ur. 1690, zm. 1756)
Mantua, Księstwo Mantui   20 sierpnia 1740 28 sierpnia 1756
Benedykt XIV
    Alberico Archinto
(ur. 1698, zm. 1758)
Mediolan, Hiszpania   10 września 1756 30 września 1758
Luigi Maria Torregiani
(ur. 1697, zm. 1777)
Florencja, Wielkie Księstwo Toskanii  8 października 1758 2 lutego 1769 Klemens XIII
    Lazzaro Opizio Pallavicini[8]
(ur. 1719, zm. 1785)
Genua, Republika Genui   19 maja 1769 23 lutego 1785 Klemens XIV
Pius VI
Ignazio Gaetano Boncompagni-Ludovisi
(ur. 1743, zm. 1790)
Rzym, Państwo Kościelne   29 czerwca 1785 30 września 1789
  Francesco Saverio de Zelada
(ur. 1717, zm. 1801)
Rzym, Państwo Kościelne   14 października 1789 sierpień 1796
  Ignazio Busca
(ur. 1731, zm. 1803)
Mediolan, Monarchia Habsburgów   9 sierpnia 1796 18 marca 1797
Giuseppe Maria Doria Pamphili
(ur. 1751, zm. 1816)
Genua, Republika Genui   16 marca 1797 29 sierpnia 1799
  Ercole Consalvi
(ur. 1757, zm. 1824)
Rzym, Państwo Kościelne   11 sierpnia 1800 17 czerwca 1806 Pius VII
Filippo Casoni
(ur. 1773, zm. 1811)
Sarzana, Republika Genui   czerwiec 1806 luty 1808
Giuseppe Maria Doria Pamphili
(ur. 1751, zm. 1816)
Genua, Republika Genui   1808
Bartolomeo Pacca
(ur. 1756, zm. 1844)
Benewent, Królestwo Neapolu   18 czerwca 1808 styczeń 1814
  Ercole Consalvi
(ur. 1757, zm. 1824)
Rzym, Państwo Kościelne   17 maja 1814 20 września 1823
  Giulio Maria della Somaglia
(ur. 1744, zm. 1830)
Piacenza, Księstwo Parmy i Piacenzy   28 września 1823 17 stycznia 1828 Leon XII
  Tommaso Bernetti
(ur. 1779, zm. 1852)
Fermo, Państwo Kościelne   17 czerwca 1828 10 lutego 1829
Giuseppe Albani Rzym, Państwo Kościelne   31 marca 1829 30 listopada 1830 Pius VIII
  Tommaso Bernetti
(ur. 1779, zm. 1852)
Fermo, Państwo Kościelne   1831 1836 Grzegorz XVI
  Luigi Lambruschini
(ur. 1776, zm. 1854)
Sestri Levante, Republika Genui   12 czerwca 1836 1 czerwca 1846
  Tommaso Pasquale Gizzi
(ur. 1787, zm. 1849)
Ceccano, Państwo Kościelne   8 sierpnia 1846 5 lipca 1847 Pius IX
  Gabriele Ferretti
(ur. 1795, zm. 1860)
Ankona, Państwo Kościelne   17 lipca 1847 31 grudnia 1847
Giuseppe Bofondi
(ur. 1795, zm. 1867)
Forlì, Państwo Kościelne   1 lutego 1848 10 marca 1848
  Giacomo Antonelli
(ur. 1806, zm. 1876)
Sonnino, Państwo Kościelne   10 marca 1848 4 maja 1848
Antonio Francesco Orioli
(ur. 1778, zm. 1852)
Bagnacavallo, Państwo Kościelne   5 maja 1848 4 czerwca 1848
Giovanni Soglia Ceroni
(ur. 1779, zm. 1856)
Casola Valsenio, Państwo Kościelne   4 czerwca 1848 29 listopada 1848
  Giacomo Antonelli
(ur. 1806, zm. 1876)
Sonnino, Państwo Kościelne   29 października 1848 6 października 1876
  Giovanni Simeoni
(ur. 1816, zm. 1892)
Paliano, Włochy   18 grudnia 1876 7 lutego 1878
  Alessandro Franchi
(ur. 1819, zm. 1878)
Rzym, Włochy   5 marca 1878 31 lipca 1878 Leon XIII
    Lorenzo Nina
(ur. 1812, zm. 1885)
Recanati, Włochy   9 sierpnia 1878 16 grudnia 1880
    Lodovico Jacobini
(ur. 1832, zm. 1887)
Genzano di Roma, Włochy   16 grudnia 1880 28 lutego 1887
    Mariano Rampolla del Tindaro
(ur. 1843, zm. 1913)
Polizzi Generosa, Królestwo Obojga Sycylii  2 czerwca 1887 20 lipca 1903
    Rafael Merry del Val
(ur. 1865, zm. 1930)
Londyn, Wielka Brytania   12 listopada 1903 20 sierpnia 1914 Pius X
  Domenico Ferrata[8]
(ur. 1847, zm. 1914)
Gradoli, Włochy   4 września 1914 10 października 1914 Benedykt XV
    Pietro Gasparri
(ur. 1852, zm. 1934)
Perugia, Włochy   13 października 1914 7 lutego 1930
Pius XI
    Eugenio Pacelli[7]
(ur. 1876, zm. 1958)
Rzym, Włochy   9 lutego 1930 10 lutego 1939
    Luigi Maglione[8]
(ur. 1877, zm. 1944)
Casoria, Włochy   10 marca 1939 22 sierpnia 1944 Pius XII
    Pius XII

(ur. 1876, zm. 1958)

Rzym, Włochy


1944 1958
Domenico Tardini
(ur. 1888, zm. 1961)
Rzym, Włochy   14 grudnia 1958 30 lipca 1961 Jan XXIII
    Amleto Giovanni Cicognani
(ur. 1883, zm. 1973)
Brisighella, Włochy   12 sierpnia 1961 30 kwietnia 1969
Paweł VI
    Jean-Marie Villot
(ur. 1905, zm. 1979)
Saint-Amant-Tallende, Francja   2 maja 1969 9 marca 1979
Jan Paweł I
Jan Paweł II
    Agostino Casaroli
(ur. 1914, zm. 1998)
Castel San Giovanni, Włochy   1 lipca 1979 1 grudnia 1990
    Angelo Sodano
(ur. 1927)
Isola d’Asti, Włochy   29 czerwca 1991 15 września 2006
Benedykt XVI
    Tarcisio Bertone
(ur. 1934)
Romano Canavese, Włochy   15 września 2006 15 października 2013
Franciszek
    Pietro Parolin
(ur. 1955)
Schiavon, Włochy   18 listopada 2013 nadal

PrzypisyEdytuj

  1. „Watykan. Ustrój polityczny”, Encyklopedia PWN.
  2. a b c d e f Profil Sekretariatu Stanu na stronie Watykanu
  3. a b c d e f Profil Sekretariatu Stanu w portalu Zenit
  4. Luigi MAGLIONE
  5. a b c Kardynał-nepot.
  6. a b Po raz drugi.
  7. a b c Późniejszy papież.
  8. a b c d Umarł pełniąc urząd sekretarza stanu.